του Μάνθου Μυριούνη*

Πρόσφατες νέες γνώσεις για τον εγκέφαλο και την λειτουργία του μας αποκαλύπτουν ότι είναι ένα εξόχως εύπλαστο και δυναμικά διαφοροποιούμενο σύστημα το οποίο μάλιστα διαθέτει την ικανότητα να αυτο- εκπαιδεύεται! Έχει την δυνατότητα να μπορεί να αναλύει τις νεοεισερχόμενες πληροφορίες που συλλέγει με το σώμα του απότο περιβάλλον και να διεκδικεί την καλύτερη προσαρμογή του στις αλλαγές του περιβάλλοντος στο οποίο διαβιώνει.

Με τον όρο πλαστικότητα μπορούμε να ορίσουμε την δυνατότητα του εγκεφάλου να μεταβάλλεται και να αλληλεπιδρά με το περιβάλλον δημιουργώντας νέες δομές, νέες συνάψεις, που θα τον βοηθήσουν να έχει μια καλύτερη και ομαλότερη προσαρμογή στις νέες συνθήκες. Σε μια εποχή στην οποία οι προκλήσεις στις οποίες καλούμαστε να αντεπεξέρθουμε και να διαχειριστούμε είναι πολύ πιο πολύπλοκες και πρωτόγνωρες από ποτέ άλλοτε, ο εγκέφαλός μας έχει την δυνατότητα να απεγκαταστήσει κάποιες ήδη δημιουργημένες, προυπάρχουσες δομές και συνάψεις και ή να τις απενεργοποιήσει μερικώς αντικαθιστώντας τες με νέες και πιο λειτουργικά προσαρμοσμένες στα γεγονότα και τις προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει, ή ακόμη και να τις απενεργοποιήσει εντελώς όταν κρίνει πως ειναι πλέον παρωχημένες για την διευκόλυνσή του και δεν ευνοούν τις προσαρμοστικότητές του! Μπορει εν ολίγοις να αυτοπρογραμματίζεται και να αυτοοργανώνεται ανάλογα με τα κελεύσματα που το περιβάλλον τον καλεί να διαχειριστεί

.

Απο τα παιδικά μας χρόνια έχουμε εγκατεστημένους μηχανισμούς αντίδρασης και επεξεργασίας σε ορισμένα ερεθίσματα ,που ομως δεν γνωρίζουμε αν θα μας είναι χρήσιμοι σε όλη μας την ζωή- τουλάχιστον με την μορφή που τους αποκτήσαμε – και γι αυτό ο εγκέφαλός μας έχει την δυνατότητα να τους αναδιαμορφώνει και να τους τροποποιεί σύμφωνα με τις νέες του ανάγκες! Εισπράττει τις προσλαμβάνουσες του περιβάλλοντός του με όση σαφήνεια μπορεί και ανάλογα είτε αποδομεί τις αντίστοιχες νευρωνικές συστοιχίες- τις συνάψεις- με τρόπο που να επαναπρογραμματίζεται διαρκώς προσθέτοντας νέες δομές ή και τροποποιώντας και εμπλουτίζοντας τις ήδη υπάρχουσες. Ο τρόπος που υπάρχουμε σήμερα έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με αυτά που μας έχουν συμβεί και πάντα βέβαια σε συνδυασμό με τα γονίδιά μας.

Η βιωμένη εμπειρία διαμορφώνει και την βιολογία μας, τον τρόπο δηλαδή που επιβιώνουμε, έτσι ώστε να ανταποκρινόμαστε θετικά, ικανοποιητικά και προσαρμοστικά προς την εξέλιξη και διευθέτηση όλων αυτών που έχουμε μέσα μας. Ο εγκέφαλός μας, αυτό το πολύπλοκο σύστημα διαθέτει πάμπολλες δυνατότητες διασυνδέσεων και δυνατοτήτων από αυτές που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή πρακτική και μόνο αν παραστεί ανάγκη μπορεί και να τις ανασύρει και να τις φέρει έγκαιρα στο προσκήνιο. Με κάθε ερέθισμα θα ανακαλέσει τις ήδη έτοιμες δυνατότητές του,και που συνήθως χρησιμοποιεί, για να αντιμετωπίσει ένα γεγονός. Όμως τα ερεθίσματα μπορεί να αλλάζουν σε κάποια ποιοτικά τους χαρακτηριστικά (παρότι μοιάζουν ίδια) και να μην είμαστε προετοιμασμένοι στις καινούργιες συνθήκες με τα ήδη υπάρχοντα δυναμικά μας.Να μην καταφέρουμε να ανταποκριθούμε επαρκώς,όπως σε προηγούμενες περιπτώσεις ή να ξέρουμε και να αντιδρούμε με ένα συγκεκριμένο τρόπο,που δεν τον διαφοροποιούμε κάθε φορά..

Γι αυτό άλλωστε συνήθως επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη. Αλλα αυτό δεν σημαίνει ότι οι δυνατότητές του περιορίζονται μέχρι εκεί!!! Και αυτό μπορούμε εύκολα να το αντιληφθούμε σε παιδιά που γεννιούνται με κάποια διαταραχή,που αν την εντοπίζουμε νωρίς,δίνοντας την ευκαιρία με τις κατάλληλες μεθόδους στον εγκέφαλο που αντιμετωπίζει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, να διαλέξει έναν άλλο δρόμο -μια άλλη δομή-για να πετύχει μια ορισμένη λειτουργία. Χάρη στην πλαστικότητα αυτή του εγκεφάλου,που ιδίως στα πρώτα χρόνια είναι πάρα πολύ εξελιγμένη, ευμετάβλητη και εύκαμπτη ο εγκέφαλος φτάνει σε ένα αποτέλεσμα αναδιαμορφώνοντας θα λεγαμε την διαδρομή και επαναρρυθμίζεται σε τέτοιο βαθμό και με τέτοια αποτελεσματικότητα, που μπορούμε να μιλάμε για δυνατότητα αυτοανάρρωσής του! Ακόμη και στις βλάβες που προκαλούνται από τα εγκεφαλικά επεισόδια στους νευρώνες καταστρέφοντάς τους, κάποιοι άλλοι νευρώνες αναλαμβάνουν να επιτελέσουν τον ίδιο ή παρόμοιο λειτουργικό ρόλο, για να μπορέσει έτσι να καλυφθεί το κενό και να συνεχιστεί η ομαλή διαβίωση. Βρίσκει θα λέγαμε πιο απλά νέους συνδυασμούς μεσα του,

επεκτείνοντας τις δυνατότητές του και “μεγαλώνοντας” και ο ίδιος αφού φτιάχνει καινούργια παρόμοια κουτάκια που μπορούν να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες του. Για να το πετύχει αυτό συνεργάζονται πολλές περιοχές του εγκεφάλου και ο ιδιος κατανέμει τις δραστηριότητές της κάθε περιοχής με γνώμονα την επίτευξη του πιο σύντομου και πιο αποτελεσματικού δρόμου ως προς την επιβίωσή του. Ειναι εντυπωσιακή η σοφία του! Και είναι πραγματικά εκπληκτική η δυνατότητα του εγκεφάλου μας να αυτοεκπαιδεύεται και να αυτοοργανώνεται στη βάση των νέων δεδομένων. Η δημιουργία νέων μονοπατιών μας δίνει την δυνατότητα να εξελισσόμαστε και να είμαστε πού πιο ικανοποιημένοι με την προσαρμοστική μας ικανότητα. Μέσω της ψυχοθεραπείας μπορούμε να εξελίξουμε το δίκτυο των νευρώνων μας και των συνάψεών μας έτσι ώστε να μπορούν να αλλάζουν ανάλογα με τις εμπειρίες του περιβάλλοντος.

Αυτό σημαίνει πως χρησιμοποιούμε τις εγκεφαλικές μας συνδέσεις αναλόγως, άλλες φορές εκείνες που είναι επικουρικές και ενδυναμώνοντάς τες και φυσικά ανάλογα πάντα με τους στόχους και τις επιθυμίες μας να καλλιεργούμε ότι νομίζουμε θετικό και βοηθητικό κι απο την άλλη να αποσιωπούμε, να “σκοτώσουμε”ότι θεωρούμε επιζήμιο…. Όλα όμως εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τον εγκέφαλό μας ειδικά τώρα που οι καταστάσεις είναι έκτακτες και που πλεον γνωριζουμε τις απεριόριστες και συνεχώς αναπλαθώμενες ,ακόμη και αυτοιαματικές δυνατότητές του! *συναψεις: είναι οι “σχέσεις” μεταξύ των νευρώνων ,οι οποίοι επικοινωνούν και συνδέονται μεταξύ τους μια μια γλώσσα (τους νευροδιαβιβαστές) ,οι οποίοι στέλνουν το μήνυμα από τον έναν νευρώνα στον άλλον.

**Ο Μάνθος Μυριούνης είναιΨυχολόγος/Ψυχοθεραπευτής email: [email protected]