Επιστημονική φαντασία για το ευρύ κοινό απέναντι στα εικαστικά και φιλοσοφικά πυροτεχνήματα του Τέρι Γκίλιαμ, στην αρχή και το τέλος αυτής της κριτικής παρουσίασης. Ενδιάμεσα, η κινηματογραφική βιογραφία του Λεχ Βαλέσα και ένα σερβικό ψυχολογικό δράμα με θέμα τις συνέπειες του πολέμου.

Snowpiercer *** ½

Επιστημονικής φαντασίας – 126′

Σκηνοθεσία: Τζουν-Χο Μπονγκ
Παίζουν: Κρις Έβανς, Τίλντα Σουίντον, Σονγκ Κανγκ – χο, Τζον Χερτ, Εντ Χάρις, Τζέιμι Μπελ

Ένα κόσμο μετα-αποκαλυπτικό, ό,τι απέμεινε από την καταστροφή του σημερινού, πλάθει με έμπνευση ο Τζουν-Χο Μπονγκ («Ο επισκέπτης», «Μητέρα») στην πρώτη του αγγλόφωνη, γυρισμένη εκτός Κορέας ταινία. Ο πλανήτης Γη έχει βυθιστεί σε μια κολασμένη πολική λευκότητα, ύστερα από την έλευση της νέας εποχής των παγετώνων που εξαφάνισε κάθε μορφή ζωής. Το οικολογικό τέλος των πάντων, φυτών και ζώων. Οι μόνοι διασωθέντες επιβαίνουν στο Snowpiercer, ένα τρένο κατασκευασμένο πριν από τον όλεθρο από τον οραματιστή επιχειρηματία Γουίλφορντ.

Η αέναη διαδρομή διαρκείας δεκαέξι χρόνων γύρω από τις πέντε ενωμένες με πάγο και γέφυρες ηπείρους πραγματοποιείται χάρη σε ένα κινητήρα με αστείρευτη ενέργεια. Μια Κιβωτός επάνω σε σιδηροδρομικές ράγες. Παρά την εξωπραγματική κατάσταση αυτής της ασυνήθιστης μελλοντολογικής περιπέτειας, υπάρχει μια βασική ομοιότητα με τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα. Στα μπροστινά βαγόνια διαβιώνουν πολυτελώς οι λίγοι προνομιούχοι, τα ενδιάμεσα φιλοξενούν τους μικρομεσαίους επιβάτες της οικονομικής θέσης, ενώ στα τελευταία στοιβάζονται σαν ζώα – ή σαν έγκλειστοι στο Άουσβιτς – οι μη έχοντες, δηλαδή το 99% της εναπομείνασας ανθρωπότητας.

Ένα προλεταριάτο αγανακτισμένο από την αφόρητη αθλιότητα που εξεγείρεται με σκοπό να φτάσει στην πρώτη θέση και να αναλάβει τον έλεγχο του «ιερού» κινητήρα. Στην ορμητική του έφοδο προς τα εμπρός, το πλήθος συγκρούεται με τον ιδιωτικό στρατό του Γουίλφορντ και τα πτώματα σχηματίζουν σωρούς, σε σκηνές αυθεντικής κορεατικής βίας. Η «λασπωμένη» σε τόνο σέπιας φωτογραφία δίνει ντοκιμαντερίστικη αίσθηση στη σφαγή. Βρόμικο καφέ των άπλυτων κορμιών και κόκκινο του αίματος, σε αντίθεση με την εκτυφλωτική ασπρίλα του τοπίου και την ονειρική φωτεινότητα της πρώτης θέσης (όταν φθάνουν εκεί, όσοι φθάνουν). Το μοντάζ τρέχει με την ταχύτητα της αμαξοστοιχίας και η δράση βασίζεται περισσότερο στην τύπου πολεμικών τεχνών χορογραφία παρά στα ειδικά εφέ.

Ο βιρτουόζος Τζουν-Χο Μπονγκ ενορχηστρώνει ένα σκοτεινό θέαμα, καλύπτοντας με τις συναρπαστικές του εικόνες τις σεναριακές «τρύπες». Κάποια ερωτήματα (όπως γιατί διατηρείται η παραδοσιακή ταξική δομή σε έναν μικρόκοσμο χωρίς παραγωγική δραστηριότητα) μένουν μετέωρα ως το τελευταίο πυκνό σε αποκαλύψεις ημίωρο. Οι απαντήσεις έχουν την σοβαροφανή απλοϊκότητα της παραβολής, για να τις «πιάσει» και ο νυσταλέος θεατής στην τελευταία σειρά. Ένα δεύτερο ψευδοφιλοσοφικό επίπεδο, που οι δημιουργοί διατηρούν από το γαλλικό κόμικ «La Transperceneige», το οποίο διασκευάζουν. Αδυναμία εμφανής μόνο στις ανάπαυλες της μάχης, όπου γνωρίζουμε τους χαρακτήρες και μαθαίνουμε την προϊστορία αυτού του εφιαλτικού ταξιδιού μέσα στο πάλλευκο πουθενά. Φινάλε διφορούμενο, με μια αρκούδα να κοιτάζει κατάματα τον θεατή. Αισιοδοξία για μια καινούργια αρχή ή όχι;

Διασταυρούμενες ζωές ***
(Circles)

Δραματική – Διάρκεια 112′

Σκηνοθεσία: Σρνταν Γκολούμποβιτς
Παίζουν: Αλεξάνταρ Μπέρτσεκ, Λέον Λούτσεβ, Νεμπότζσα Γκλόγκοβακ, Νικόλα Ρακόσεβιτς, Χριστίνα Πόποβιτς

Εκκρεμείς λογαριασμοί που άνοιξαν στη διάρκεια του πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία λύνονται αρκετά χρόνια μετά τη λήξη του. Θεματική αφετηρία ένα πραγματικό γεγονός. Το 1993, τρεις Σέρβοι στρατιώτες ξυλοκοπούν μέχρι θανάτου ένα συνάδελφό τους, επειδή έσωσε ένα Μουσουλμάνο από τη μανία τους. Το 2008, ο Χάρις, εγκατεστημένος πλέον στην Γερμανία, δεν διστάζει να βοηθήσει την πρώην μνηστή του σωτήρα του, όταν του ζητά να την προστατεύσει από τον βίαιο σύζυγό της.

Παράλληλα, στη Βοσνία, ο πατέρας του νεκρού που ανοικοδομεί μια εκκλησία, αρνείται να προσλάβει ως εργάτη τον γιο ενός από τους δολοφόνους. Στο Βελιγράδι, ένας διάσημος χειρουργός, αυτόπτης μάρτυρας του θανατηφόρου ξυλοδαρμού και φίλος του θύματος, αντιμετωπίζει σοβαρό δίλημμα, όταν καλείται να εγχειρίσει έναν άλλον από τους τρεις. Πέντε πρόσωπα ενός δράματος που ξεκίνησε πριν από δεκαπέντε χρόνια παλεύουν με την οργή, τους φόβους και την εκδικητική τους διάθεση, σε τρεις ομόκεντρες ιστορίες με κοινό σημείο αναφοράς ένα παράλογο έγκλημα. Οι εσωτερικές τους συγκρούσεις και οι αμφιταλαντεύσεις τους δημιουργούν έντονο ψυχολογικό σασπένς, καθώς η διαγραφή του παρελθόντος με επανορθωτικές πράξεις του παρόντος (αυτό, δηλαδή, που προσδοκά ο θεατής) αποδεικνύεται επίπονη διαδικασία.

Ο δρόμος προς μια λύτρωση, που ίσως δεν έρθει τελικά για όλους, στρώνεται αργά, με παύσεις και σιωπές, με λακωνικές φράσεις και εύγλωττες ματιές, με βίαιες κορυφώσεις που απειλούν να αντιστρέψουν την θετική πορεία. Άψογα συντονισμένοι ερμηνευτές αποδίδουν συγκινητικά την τεράστια ψυχική δοκιμασία των ηρώων, απλών ανθρώπων με ανοιχτές ακόμη τις πληγές του πολέμου, σε μια ταινία που αφουγκράζεται με αδελφικό ενδιαφέρον τους παλμούς της καρδιάς τους.

Βαλέσα: η δύναμη της ελπίδας ***
(Walesa. Czlowiek z nadziei)

Βιογραφική – Διάρκεια 127′

Σκηνοθεσία: Αντρέι Βάιντα
Παίζουν: Ρόμπερτ Βιέκεβιτς, Ανιέσκα Γκροτσόφσκα, Ζμπίγκνιου Ζαματσόφσκι, Τσεζάρι Κοζίνσκι, Μαρία Ροζάρια Ομάτζιο

Ο εμβληματικός σκηνοθέτης της Πολωνίας βιογραφεί τον εμβληματικό ηγέτη της «Αλληλεγγύης». Ο Αντρέι Βάιντα, αφού κάλυψε με μερικές από τις πιο σημαντικές ταινίες του κρίσιμες περιόδους της ταραχώδους πολωνικής ιστορίας, σκιαγραφεί το πορτρέτο του πρωταγωνιστή της διαμόρφωσης του νέου πολιτικού προσώπου της χώρας του. Ο Λεχ Βαλέσα, διάσημος παγκοσμίως για τη δράση του το 1980, σε συνέντευξη στην Οριάνα Φαλάτσι, ξεκινά από το 1970 και την αιματηρή καταστολή της απεργίας στα ναυπηγεία του Γκντασκ, όπου εργαζόταν ως ηλεκτρολόγος.

Συλλαμβάνεται την ημέρα που η γυναίκα του γεννά το πρώτο τους παιδί -θα ακολουθήσουν άλλα επτά- και αναγκάζεται να υπογράψει συμφωνία συνεργασίας με την αστυνομία, την οποία ποτέ δεν τηρεί. Τα επόμενα δέκα χρόνια, ο Βαλέσα θα αναμειχθεί ενεργά στο συνδικαλιστικό κίνημα, ενώ μεγαλώνουν η οικογένεια του και τα οικονομικά του προβλήματα. Τον Αύγουστο του 1980, μήνα μοιραίο για αυτόν και για την Πολωνία, θα ηγηθεί μιας απεργίας και θα πετύχει την αποδοχή των αιτημάτων από την κομμουνιστική διεύθυνση. Η συνέχεια είναι γνωστή. Σύλληψη και φυλάκιση (1981), Νόμπελ Ειρήνης (1983), Πρόεδρος της Πολωνίας (1990). Για τον πολιτικά συνειδητοποιημένο Βάιντα θα ήταν παράλειψη αν δεν αφιέρωνε ένα έργο του στον Βαλέσα.

Ο 88χρονος πλέον σκηνοθέτης δεν υμνεί, απλώς εξετάζει το φαινόμενο της μεταμόρφωσης ενός συνηθισμένου ανθρώπου, ενός οικογενειάρχη με πολλές προσωπικές έγνοιες, σε χαρισματικό αρχηγό, μέσα από καθοριστικές συνθήκες. Τον διαμόρφωσε και η σχέση του με τη γυναίκα του, που παρά την αγωνία της, τον ενθάρρυνε να συνεχίσει τον αγώνα του. Παρεμβάλλοντας κινηματογραφικά επίκαιρα στην αφήγηση, ο Βάιντα προσδίδει αληθοφάνεια στην αναπαράσταση μιας εποχής. Τον στηρίζει με την παράφορη ερμηνεία του, ο Ρόμπερτ Βιέκεβιτς, σχεδόν σωσίας του βιογραφούμενου πολιτικού.

Το θεώρημα μηδέν ** ½
(The Zero theorem)

Φαντασίας – Διάρκεια 107′

Σκηνοθεσία: Τέρι Γκίλιαμ
Παίζουν: Κρίστοφερ Γουόλτς, Μελανί Τιερί, Ντέιβιντ Θιούλις, Τίλντα Σουίντον, Ματ Ντέιμον

Ένα οπτικοακουστικό παραλήρημα από το πρώην μέλος των Μόντι Παϊθον, εικαστικά αντίστοιχο με τα κινούμενα σχέδια που ο ταλαντούχος Αμερικανός φιλοτεχνούσε για τις ταινίας της περίφημης σατιρικής ομάδας. Ο Τέρι Γκίλιαμ, εντελώς ελεύθερος από περιορισμούς των παραγωγών, αφηγείται ένα μακροσκελές και όχι πάντα καλόγουστο αστείο, με φόντο ένα κοντινό δυστοπικό μέλλον. Σε ένα Λονδίνο, φωτισμένο από γιγαντιαίες ψηφιακές επιγραφές, ο Κόεν Λεθ, ιδιοφυΐα στους υπολογιστές, αγωνίζεται να διατηρήσει την ψυχική του υγεία.

Η ανάθεση της επίλυσης ενός θεωρήματος που θα αποδείξει αν η ζωή έχει νόημα τον οδηγεί στην παράνοια. Η κατάσταση χειροτερεύει, όταν στην παλιά γοτθική εκκλησία όπου διαμένει και εργάζεται τον επισκέπτονται μια σέξι εικονική πόρνη και ο γιος του αφεντικού του, διάνοια στα κομπιούτερ. Ο Γκίλιαμ ανακατεύει κλασικά στοιχεία της επιστημονικής φαντασίας, θρησκευτικές σκέψεις και φιλοσοφικές ιδέες σε ένα αυθαίρετο μείγμα, δημιουργώντας μια διαδοχή σουρεαλιστικών εικόνων, που υπακούουν στους δικούς του συνειρμούς, αφήνοντας τον μέσο θεατή αμήχανο και έξω από αυτό το προσωπικό ψυχεδελικό trip. Ένα όραμα απρόσιτο στους πολλούς. Όσοι πιστοί προσέλθετε, αλλά με δική σας ευθύνη.