“Κράτα αυτό που έμεινε από τη διαμάχη μας με τον εχθρό/ Σε σένα τ’ αδύναμά μας χέρια παραδίδουν τον πυρσό/ Κάνε τον δικό σου, κράτα τον ψηλά/ Και αν η πίστη σου καμφθεί για μας που ‘χουμε πεθάνει/ δεν θα κοιμηθούμε ποτέ, όσο φυτρώνουν παπαρούνες στις πεδιάδες της Φλάνδρας” (ο ακροτελεύτιος στίχος από το εμβληματικό ποίημα του Καναδού John McCrae, “In Flanders Fields”).

Ιδέαν δεν είχε από την “οπτική” του Καναδού χειρουργού-ποιητή -φαντάρου στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο John McCrae, ούτε απ’ αυτή του Έλληνα Στρατή Μυριβήλη, που έγραφε την ίδια εποχή για τις “μυστικές παπαρούνες του πολέμου”, ο Κινέζος στρατηγός του 6ου π.Χ. αιώνα Σουν Τσου -συγγραφέας του αρχαιότερου βιβλίου στον κόσμο για για την “Τέχνη του πολέμου”…

Είκοσι έξι αιώνες αργότερα (στις αρχές του 20ού αιώνα) θα γινόταν ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, κι έναν αιώνα μετά τη λήξη του, η Τέχνη θα αναλάμβανε να “εικονογραφήσει” εν περισυλλογή και εν ειρήνη, με λέξεις, ζωγραφιές, φωτογραφίες, εγκαταστάσεις, χαρακτικά και κόκκινες παπαρούνες, τον παγκόσμιο φόρο του αίματος που αποδόθηκε στις πλαγιές ενός ά-τοπου νησιού της Βορειοανατολικής Μεσογείου, στη Λήμνο…

“… Στις αρχές του 1914, λίγο πριν την έναρξη του Πολέμου, η Γερμανία ήθελε και πέτυχε να φέρει στο πλευρό των Κεντρικών αυτοκρατοριών (Γερμανία, Αυστρουγγαρία) την Οθωμανική αυτοκρατορία, διότι σε αυτή την περίπτωση τα Στενά θα έκλειναν και η επικοινωνία της Ρωσίας με τις άλλες δυνάμεις της Entente (Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία) θα διακόπτονταν. Στις 25 Απριλίου 1915 ξεκίνησε η Εκστρατεία της Καλλίπολης, μια κοινή βρετανική και γαλλική επιχείρηση με στόχο την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης και την εξασφάλιση θαλάσσιας διόδου στη Ρωσία. Η απόβαση στην χερσόνησο της Καλλίπολης, στο ευρωπαϊκό τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σήμανε μια από τις πιο άγριες συγκρούσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου…” σημειώνει στο πρόγραμμα της εικαστικής έκθεσης “In red” ο ιστορικός Βλάσης Βλασίδης, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Στα (πάνδημα) εγκαίνια της έκθεσης “In RED -100 Χρόνια από τη Μάχη της Καλλίπολης”, με έργα των 31 καλλιτεχνών από την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Βρετανία, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, που πραγματοποιήθηκε στο νέο πολυχώρο Αποθήκη, στο παλαιό λιμάνι της Μύρινας στη Λήμνο, δεν παραβρέθηκαν εκπρόσωποι της ηγεσίας των στρατιωτικών μονάδων του νησιού (αισθητά μειωμένων αριθμητικά σε σχέση με τη τα προηγούμενα χρόνια που έφταναν το μισό σχεδόν πληθυσμό του …”χακί” νησιού).

Ούτε απόγονοι των περισσοτέρων από 100.000 πεσόντων 100 χρόνια πριν, στην πολυθρύλητη μάχη της Καλλίπολης που “αναπαύονται” στα αχανή συμμαχικά νεκροταφεία του νησιού.

Ήταν εκεί οι τοπικές αρχές (ο νεοεκλεγείς δήμαρχος Δημήτρης Μαρινάκης, ευτυχής για την αποκατάσταση -ύστερα από πολύμηνη ταλαιπωρία- του ακτοπλοϊκού αποκλεισμού του νησιού, εκπρόσωποι φορέων και συλλόγων) , ο Στέλιος Α. Μάντζαρης, πρόεδρος του Δ.Σ του συλλόγου “Οι Φίλοι των ANZAC από την Λήμνο”- “Τhe Lemnos’ Friends of ANZAC” (ο σύλλογος πραγματοποιεί το τριήμερο 26-28 Ιουλίου στις εγκαταστάσεις ξενοδοχείου, στη Λήμνο, διεθνές ιστορικό συνέδριο, με θέμα “Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος στη Μεσόγειο- η ANZAC και ο ρόλος της Λήμνου”, υπό την αιγίδα του προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου), επισκέπτες και κάτοικοι του νησιού.

Απόγονοι των πεσόντων στη Λήμνο κατά τη διάρκεια της μάχης της Καλλίπολης ταξίδεψαν, τον περασμένο Απρίλιο, από την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία για την Τουρκία (Καλλίπολη), όπου πραγματοποιήθηκε σειρά εντυπωσιακών επετειακών εκδηλώσεων.

Σε μια στάση στη Λήμνο -απέναντι, του υπερπόντιου ταξιδιού τους, βρέθηκαν απόγονοι της …νοσοκόμας Grace Wilson, του 3ου Αυστραλιανού Γενικού νοσοκομείου που …ήταν κι αυτή θύμα του πολέμου (χαρακτικό έργο του εικαστικού Γιώργου Πάλλη, που παρουσιάζεται στην έκθεση “In Red” βασίστηκε σε φωτογραφία εποχής της Αυστραλιανής νοσοκόμας και την παρουσιάζει ως Καρυάτιδα…).

Από τον μύθο των “Λημνίων κακών” [της ατέρμονης μάχης των δύο φύλων και της ερωτικής εκδικητικότητας που ξεκινούν από… την περίοδο της βασιλείας του Θόαντα, οι γυναίκες της Λήμνου παραμέλησαν τη λατρεία της θεάς Αφροδίτης κι εκείνη τις τιμώρησε με δυσοσμία. Οι άντρες τις αντικατέστησαν στη λατρεία της θεάς Αφροδίτης με άλλες γυναίκες που έφεραν από τη γειτονική Θράκη και οι Λημνιές, για να τους εκδικηθούν, τους κατέσφαξαν στον ύπνο τους μαζί με όλα τα αρσενικά παιδιά.

Ως ιστορικό μέρος του φονικού θεωρείται ο λόφος Πέτασος ή το “Ανδρόνι” (παρετυμολόγηση του …Ανδροφόνι) της Μύρινας] εμπνεύστηκε κι ένας άλλος ναυτικός που υπηρετούσε στην Αnzac. Ήταν ο σκωτσέζικης καταγωγής Βρετανός ζωγράφος Sir William Russel Flint, που επέζησε της μάχης και στα 1924 φιλοτέχνησε έργο με τίτλο “Οι Λημνιοί” (“The Lemnians”).

Αντίγραφο του έργου ταξίδεψε από την Αυστραλία μέχρι τη Λήμνο, με τη βοήθεια του Βασιλικού Ναυτικού της Αυστραλίας (“φορτώθηκε” αρχικά στη φρεγάτα ANZAC που είχε προορισμό τα τουρκικά παράλια, μεταφορτώθηκε εν πλω μέσω ελικοπτέρου στη φρεγάτα Success, και κατέπλευσε στη Λήμνο, όπου παραδόθηκε και φυλάσσεται στο Μούδρο προκειμένου να κοσμήσει το υπό διαμόρφωση Κέντρο Ενημέρωσης Ιστορίας και Ναυτικής Παράδοσης Μούδρου.

Η έκθεση “In Red” στο νεοδιαμορφωθέντα χώρο της παραλίας της Μύρινας αποτελεί πρωτοβουλία του χώρου τέχνης Ωχρα-Μπλε στη Λήμνο και πραγματοποιείται με την υποστήριξη των Δήμων Λήμνου και Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 100 χρόνια από τη Μάχη της Καλλίπολης (προηγήθηκε η ανάπτυξή της στη Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης τον περασμένο Απρίλιο, ενώ στη Λήμνο εγκαινιάστηκε την περασμένη Παρασκευή και θα είναι ανοιχτή καθημερινά (από τις 7.30-11 μ.μ) ως και τις 19 Ιουλίου.

Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν είναι οι: Merv Appleton, Karen Barbouttis, Sue Mac Dougall, Στέφανος Επιτρόπου, Βασίλης Ζωγράφος, Paolo Incarnato, Αντιγόνη Καββαθά, Παναγιώτης Καλογιάννης, Δημήτρης Καρλαφτόπουλος, Γιάννης Καστρίτσης, Θάλεια Κερούλη, Νίκος Κόκκαλης, Απόστολος Κοτούλας, Kaily Koutsogiannis, Σωτήρης Λιούκρας, Jane Long, Αλέξανδρος Μαγκανιώτης, Δημήτρης Μεράντζας, Νικόλας Μπλιάτκας, Irfan Onurmen, Γιώργος Πάλλης, Σταύρος Παναγιωτάκης, Αντώνης Παπαδόπουλος, Λίλα Παπούλα, Νατάσσα Πουλαντζά, Σωτήρης Σόρογκας, Αννέτα Σπανουδάκη, Νίκος Τερζής, Γιώργος Τσακίρης, Γιώργος Τσεριώνης, Ειρήνη Χριστοφορίδου. Την επιμέλεια έχουν ο ιστορικός Τέχνης, επιμελητής Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Γιάννης Μπόλης και ο εικαστικός Νικόλας Μπλιάτκας.

…”Η εκστρατεία κατά των Στενών στοίχισε στους Συμμάχους 145.000 νεκρούς και τραυματίες. Το σύνολο των δυνάμεων που αποχώρησε από την Καλλίπολη συγκεντρώθηκε στη Μακεδονία, δημιουργώντας το επόμενο μεγάλο μέτωπο, το Μακεδονικό ή Μέτωπο της Θεσσαλονίκης.

Στη διάρκεια της επιχείρησης της Καλλίπολης, η Λήμνος έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο, ως το κύριο ορμητήριο των Αγγλογάλλων, αλλά και χώρος υποδοχής και ανακούφισης για χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες. Ο κόλπος του Μούδρου ήταν το ασφαλές λιμάνι για τα πολεμικά και τα πλοία συνοδείας, ενώ η χερσόνησος του Πορτιανού αποτέλεσε τον χώρο, όπου αναπτύχθηκαν στρατόπεδα ανάπαυσης και εξάσκησης και πολλά νοσοκομεία εκστρατείας.

Η παπαρούνα καθιερώθηκε ως σύμβολο της μνήμης των πεσόντων στρατιωτών του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου ύ
στερα από την πολύ φονική μάχη που δόθηκε στην κοιλάδα των παπαρούνων στη Φλάνδρα του Βελγίου. Συνέβαλε στην επιλογή της και το διάσημο ποίημα του Καναδού χειρούργου στρατιώτη John McCrae “Στα λιβάδια της Φλάνδρας”. Σήμερα, χρησιμοποιείται ως σύμβολο μνήμης κυρίως στη Μεγάλη Βρετανία, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, τον Καναδά και τις ΗΠΑ ιδίως την ημέρα εορτασμού της Ανακωχής στις 11 Νοεμβρίου” καταλήγει στο σημείωμα του ο επιστημονικός σύμβουλος στην έκθεση, καθηγητής Β. Βλασίδης.

Β. Χαρισοπούλου