Η αυλόπορτα του Μπέη Χαμάμ επί της οδού Εγνατία – μπροστά ακριβώς στη στάση των λεωφορείων τής «πάνω γραμμής» τής πόλης, γράφει: «Απαγορεύεται η είσοδος».

Στην αυλή πηγαινοέρχονται γυναίκες με υγρά μαλλιά και τυλιγμένες με πετσέτες στη μέση. Κάθονται στα πεζούλια και καπνίζουν, μιλούν στο τηλέφωνο και μεταξύ τους. Κάποιες άλλες, ντυμένες πρόχειρα, τρέχουν – ψάχνουν για «ψιλά» (σήκωσε από την κάρτα ένα πενηντάρι» της φωνάζει η άλλη)- κουβαλούν τσιγάρα και αναψυκτικά, μιλούν μεταξύ τους γαλλικά, αγγλικά, ελληνικά, αραβικά…

Είναι πρωί Σαββάτου – ώρες πριν από το δημοψήφισμα που είχε προκηρυχθεί μεσούντος του Ιουλίου στην Ελλάδα του 2015. Οι Έλληνες, που κατεβαίνουν από τα λεωφορεία, προσπερνούν μάλλον αδιάφορα, ένα γκρουπ ξένων τουριστών ενθουσιάζεται… «Α! Χαμάμ – Τούρκις σπα» κραυγάζει ένθερμα μια ηλικιωμένη με σορτ, που ακολουθεί με ομάδα μαυρισμένων κεντροευρωπαίων ομοεθνών της την επικεφαλής ξεναγό με το σημαιάκι.

Ο νεαρός που με πλησιάζει ενώ στέκομαι στην αυλόπορτα, αναμένοντας την «άδεια εισόδου», εκεί στο πεζοδρόμιο της «Decumanus Maximus» – της σημερινής Εγνατίας, μου προτείνει μπροσούρα που καλεί σε «Αποχή από το κάλπικο δημοψήφισμα – Οι λαοί δεν έχουν ανάγκη από προστάτες»…

Η πόρτα για τη μεγάλη αίθουσα του Χαμάμ του Μπέη (του 1444!) ανοιγοκλείνει. Στο εσωτερικό, καλώδια παντού, κι άλλες γυναίκες με πετσέτες, άλλες πάνω από λάπτοπ, μιλούν στα κινητά – «Σιγότερα… σσς» κραυγάζει μια νεαρή με μεγάλα γαλάζια μάτια. «Μέσα γίνεται γύρισμα. Τα μηχανήματα είναι ευαίσθητα, πιάνουν τον ήχο…».

«Στην ηλικία μου ακόμα κρύβομαι για να καπνίσω…». Είναι ο τίτλος του θεατρικού έργου της γαλλο-αλγερινής Ραιάνα Ομπερμάγιερ (Raihana Obermeyer), που παίχτηκε τα τελευταία χρόνια με επιτυχία στη Γαλλία, την Ιταλία και τη Γερμανία.

Η μεταφορά του σε ταινία χρειαζόταν φυσικά σκηνικά. Επιλέχθηκε (από τον περασμένο Δεκέμβριο) το Μπέη Χαμάμ της Θεσσαλονίκης.

Η Μισέλ Ρε-Γαβρά βρίσκεται από την περασμένη Δευτέρα στη Θεσσαλονίκη. Είναι η εταιρεία της («KG Production» του Κώστα Γαβρά και της ίδιας) σε συνεργασία με την «Blonde Productions» της Φένιας Κοσοβίτσα, που ανέλαβαν την εκτέλεση της διεθνούς συμπαραγωγής (Γαλλία, Αλγερία, Ελλάδα).

Κι επειδή εδώ στην Ελλάδα δεν ισχύει το… «Στην ηλικία μου ακόμα κρύβομαι για να καπνίσω», η κουβέντα με τη Μισέλ Γαβρά γίνεται… δημόσια, στην αυλή του Μπέη Χαμάμ. Εκεί που δεν κρυβόμαστε να καπνίσουμε… Ούτε και να μιλήσουμε…

«Όλοι ξέρουμε – φυσικά και γνωρίζω για το δημοψήφισμα- όλοι είμαστε μπροστά στα iphone και βλέπουμε τα νέα από την Ελλάδα και για την Ελλάδα. Προσωπικά, είμαι υπέρ του ΟΧΙ. Η άρνηση σημαίνει άρνηση στα σκληρά μέτρα του ΔΝΤ για την Ελλάδα. Δεν είναι άρνηση στην Ευρώπη. Σημαίνει την άρνηση στις απόψεις που προσπαθούν οι Ευρωπαίοι να επιβάλουν στην Ελλάδα. Πρέπει να γίνει διαφορετικά η διαπραγμάτευση. Δεν ξέρω αν ο κόσμος είναι ενημερωμένος σωστά. Πρέπει να εξηγήσει κάποιος καλύτερα στον κόσμο ότι το ΟΧΙ σημαίνει διαφορετική διαπραγμάτευση. Είναι τρόμος και μεγάλη καταστροφή για την Ελλάδα η επικράτηση του ΝΑΙ. Η Ευρώπη πρέπει να φοβάται το ΟΧΙ και… όχι οι Έλληνες. Με το ΝΑΙ θα υπομείνουν ακόμα περισσότερα. Τελικά είμαι με το ΟΧΙ, γιατί ο Τύπος στην Ελλάδα είναι υπέρ του ΝΑΙ. Και μην ξεχνάτε – είμαι Γαλλίδα, αλλά και… Ελληνίδα νύφη!».

Η ιστορία της Ομπερμάγιερ διαδραματίζεται στο Αλγέρι. Το σκηνικό στήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σαν ένας αντίστροφος δρόμος, ένα «παιχνίδι μοίρας-τύχης», ένα πολιτικο-καλλιτεχνικό «Deja-vu», που διαδραματίζεται με διαφορά κοντά 50 χρόνων…

Ήταν καλοκαίρι του 1968, μεσούσης της Χούντας στην Ελλάδα, όταν ο Κώστας Γαβράς αποφάσισε να κινηματογραφήσει την ιστορία του «Ζ» και της προ πενταετίας δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη στον χώρο, όπου έγινε, στη Θεσσαλονίκη, «πόλη των φαντασμάτων».

Η ιδέα αποδείχτηκε μάλλον ανεφάρμοστη (λόγω της Χούντας) και ο Γαβράς κατέφυγε με το συνεργείο και τους ηθοποιούς του στο Αλγέρι και τα δικά του σκοτεινά στενά για σκηνικό της θρυλικής πλέον κινηματογραφημένης ιστορίας.

«Ψάχναμε καιρό για τον ιδανικό χώρο. Η ιστορία διαδραματίζεται σε ένα χαμάμ γυναικών, σε μια λαϊκή συνοικία, τη δεκαετία του 1990 – στη διάρκεια του πολύνεκρου εμφυλίου πολέμου που σπάραξε την Αλγερία. Θα ήταν αδύνατο -λόγω και της σημερινής πολιτικής έντασης και της δράσης των ισλαμιστών στη χώρα– να κάνουμε εκεί τα γυρίσματα. Το χαμάμ είναι εξάλλου –κι έτσι αντιμετωπίζεται και στην ταινία- ως ο μόνος χώρος ελευθερίας των γυναικών και του λόγου. Η Ελλάδα ήταν η “ιδανική λύση”. Μάθαμε για το “Μπέη Χαμάμ” και επισκεφθήκαμε για πρώτη φορά τον χώρο τον περασμένο Δεκέμβρη. Έκανε πολύ κρύο. Εδώ μέσα ήταν ιδιαίτερα ζεστά. Υπήρχε μια ακόμη πρόταση για ένα χαμάμ στη Λέσβο. Επιλέξαμε τη Θεσσαλονίκη για λόγους ευκολότερης προσβασιμότητας, αλλά και για …οφειλή του Κώστα (Γαβρά) στην πόλη από την εποχή του “Ζ”»
λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Γαβρά.

Η ταινία είναι κινηματογραφική μεταφορά του διάσημου ομώνυμου θεατρικού έργου της Γαλλοαλγερινής συγγραφέα και ηθοποιού Ραϊάνα Ομπερμάγερ «Στην ηλικία μου ακόμα κρύβομαι για να καπνίσω» (Α mon age, je me cache encore pour fumer).

Η ταινία, όπως και το θεατρικό, που ξεκίνησε την πετυχημένη πορεία του το 2009 (Γαλλία, Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες), “παρακολουθεί δέκα Αλγερινές” διαφόρων ηλικιών, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής τους στο χαμάμ.

Εκεί, μακριά από τα ανδρικά βλέμματα, απελευθερώνονται. Ανάμεσα στην υποταγή και την εξέγερση, λένε τις προσωπικές τους ιστορίες, εξομολογούνται τα συναισθήματά τους και διηγούνται οδυνηρά περιστατικά κοινωνικής, πολιτικής και (-)ουαλικής καταπίεσης.

Τους ρόλους ερμηνεύουν γυναίκες από την Αλγερία και την Ελλάδα, ενώ και το συνεργείο αποτελείται αποκλειστικά από γυναίκες. Η Ραϊάνα Ομπερμάγερ έχει πει για τις ηρωίδες της: «Μιλάνε για τους άνδρες και τον φονταμενταλισμό. Το τοποθέτησα στην Αλγερία, γιατί αυτή γνωρίζω. Αφορά όμως κάθε γυναίκα – η Φατιμά θα μπορούσε να λέγεται Φρανσουάζ».

Η Φατιμά, η πρωταγωνίστρια, η 50χρονη εργαζόμενη στο χαμάμ -ρόλο που ερμηνεύει η 55χρονη Χιάμ Αμπάς («Παλαιστίνια Ειρήνη Παπά» τη χαρακτήρισαν από τον πρώτο της ρόλο, 30 χρόνια πριν)- βγαίνει κι αυτή στην αυλή του χαμάμ για τη συνάντησή μας. «Δεν θα ‘θελα να βγει η Ελλάδα απ’ την Ευρώπη. Πρέπει να γίνει προσπάθεια και από τις δύο πλευρές. Με αφορά άμεσα η Ευρώπη. Το κύτταρό μου όμως είναι από την Παλαιστίνη, είμαι μεσογειακός χαρακτήρας. Ως Γαλλίδα πιστεύω στην Ευρώπη. Πιστεύω ότι με το ΟΧΙ θα υποφέρει πολύ η χώρα. Με το ΝΑΙ ίσως θα ήταν λίγο πιο εύκολα τα πράγματα για σας. Πιστεύω στην Ευρώπη… Είναι αστείο… Στη Γαλλία, ξέρετε, μιλούν συνεχώς για την Ελλάδα. Ταυτόχρονα, στις ειδήσεις δεν δίνουν τη σωστή εικόνα. Αυτό που βλέπω εγώ, κοντά μια εβδομάδα στη Θεσσαλονίκη, είναι ότι οι άνθρωποι είναι ψύχραιμοι. Τρώνε, πίνουν, βγαίνουν, κάνουν πολιτικές συγκεντρώσεις. Συχνά με …πέντε άτομα -λιγότερα κι από τη “συγκέντρωση γυναικών” στο χαμάμ της ταινίας, αλλά αυτοί φωνάζουν τα αιτήματά τους» λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ με το… «καλημέρα σας…».

Είναι μια μορφή πολιτικής-κοινωνικής καταφυγής το χαμάμ για τις γυναίκες (το σενάριο «θέλει» δέκα γυναίκες, διαφορετικών ηλικιών, με διαφορετικά προβλήματα η κάθεμια να συνυπάρχουν στη ζεστή «μήτρα» του χαμάμ, ελεύθερες από τις επιβαλλόμενες συμβάσεις να αποκαλύπτουν τα μυστικά και τα όνειρά τους, να εξαγνίζονται).

Ήταν για ‘σας, μια μορφή καταφυγής η τέχνη;
«Γεννήθηκα στη Ναζαρέτ. Μεγάλωσα σε ένα χωριό στο βόρειο τμήμα του Ισραήλ και στη συνέχεια σπούδασα στη Χάιφα, δούλεψα στην Ιερουσαλήμ και από το 1988 έφυγα από τη χώρα μου για να… αναπνεύσω. Βρέθηκα στο Λονδίνο, ύστερα στο Παρίσι κι έκτοτε μένω στη Γαλλία. Όλα είναι θέμα προσωπικής θέασης… Είμαι Παλαιστίνια, τα χαμάμ δεν είναι στην κουλτούρα μου. Στην ταινία κάνω μια Αλγερινή με τρυφερή καρδιά και μια σκληρή μάσκα συμπεριφοράς. Δεν ξέρω αν το χαμάμ είναι καταφυγή. Εξασφαλίζει, όμως, έναν άλλο τρόπο επικοινωνίας».

Ερμηνεύει χρόνια τώρα (περισσότεροι από 50 ρόλοι σε αντίστοιχο αριθμό ταινιών στα τελευταία 27 χρόνια με βάση το Παρίσι) ρόλους σαν αυτόν της Φατίμα. Γυναίκα με σκληρή μάσκα και τρυφερή καρδιά, σαν τις γυναίκες του αραβικού κόσμου… («Η πηγή των γυναικών», «Μιράλ», «Dégradé», «Μόναχο», «Λεμονιά»… – το ίδιο βράδυ του Σαββάτου την είδα στην ΕΡΤ να ερμηνεύει συγκλονιστικά την ξεριζωμένη Παλαιστίνια στο σπονδυλωτό «Do Not Forget Me Instabul»).

«Η λύση για την εθνική συνύπαρξη -παντού στον κόσμο – βρίσκεται στη γνώση, ενώ η άγνοια οδηγεί στο μίσος. Αφορά όλους τους αντιμαχόμενους η γνώση. Άνδρες και γυναίκες, ισλαμιστές και χριστιανούς και καθολικούς και Ευρωπαίους και Άραβες» συμπληρώνει χωρίς να χαμογελά…

Θα κρατήσετε τον ίδιο τίτλο (με το θεατρικό) και στη ταινία; Δεν είναι λίγο …«μακρύς»;
«Μα, εμείς δεν είμαστε Χόλιγουντ. Όταν έχουμε έναν τόσο υπέροχο τίτλο, πώς και πόσο να τον “κοντύνουμε” (αναλαμβάνει η Μισέλ Γαβρά). Η ταινία δεν έχει χάπι εντ. Τελειώνει όπως οι ελληνικές τραγωδίες…».

«Τα γυρίσματα θα ολοκληρωθούν στο τέλος της επόμενης εβδομάδας (capital control επιτρέποντος…). Ο Κώστας Γαβράς αναμένεται στη Θεσσαλονίκη «μάλλον την ερχόμενη Δευτέρα… Αν προλάβει. Εξάλλου, η ταινία είναι αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση» συμπληρώνει η παραγωγός σύζυγός του.

Β. Χαρισοπούλου (AMΠΕ)

Ακολουθήστε το Flash.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις