Pριν από μερικές ημέρες οι εκδόσεις Scripta, που τροφοδότησαν επί χρόνια την αγορά με σημαντικούς τίτλους από τον χώρο της θεωρίας, του δοκιμίου και της λογοτεχνίας, ανακοίνωσαν τον τερματισμό της δραστηριότητάς τους.

Η κρίση έχει χτυπήσει τους εκδότες, αλλά την ώρα που κάποιοι αναγκάζονται να αποσυρθούν, κάποιοι άλλοι βρίσκουν το θάρρος να αναλάβουν καινούργιες πρωτοβουλίες.

Πριν από μερικούς μόλις μήνες δυο νέοι άνθρωποι, ο Θοδωρής Δρίτσας και ο Κώστας Σαπαθαράκης, που θέλουν να κάνουν «χιούμορ με τα σοβαρά πράγματα», έστησαν ένα μικρό εκδοτικό οίκο που έχει ήδη ξεχωρίσει με τα βιβλία του.

Ο λόγος είναι για τις εκδόσεις «Αντίποδες», που έχουν τυπώσει, ανάμεσα σε άλλα, το «Περί βάθους» του Αλεξάντερ Πόουπ, ενός από τους πιο εμβληματικούς συγγραφείς του 18ου αιώνα, το «Φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ» του Γκαϊτό Γκαζντάνοφ, ενός σπουδαίου ρώσου μυθιστοριογράφου, που παρέμενε μέχρι τώρα άγνωστος στην Ελλάδα, και τη συλλογή διηγημάτων «Γκιακ» του Δημοσθένη Παπαμάρκου, που συζητήθηκε πολύ από τους κριτικούς και αγαπήθηκε από το κοινό.

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ μίλησε με τους δύο εκδότες, ρωτώντας για τις επιλογές τους και για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνουν τη γραμμή τους. «Προσπαθήσαμε με τις πρώτες μας επιλογές», λέει ο Θοδωρής Δρίτσας, «να οριοθετήσουμε ένα πεδίο που να εκτείνεται από τον Πόουπ μέχρι τη σύγχρονή μας λογοτεχνική παραγωγή. Ένα πεδίο με τη μέγιστη δυνατή ευρύτητα, που όμως θα διατηρεί την ενότητά του και την ένταση με την πραγματικότητα που μας περιβάλλει. Δεν φιλοδοξούμε να συγκροτήσουμε μια σειρά κλασικών τίτλων, αλλά ακόμα κι όταν επιλέγουμε ένα παλαιότερο έργο, μας ενδιαφέρει ο τρόπος που μπορούμε να το δούμε να συνομιλεί με τη σύγχρονη λογοτεχνική παραγωγή. Δουλεύοντας ως μεταφραστές και επιμελητές, προσπαθούσαμε για χρόνια να συγκροτήσουμε ένα ιδανικό εκδοτικό πρόγραμμα, αλλά διαρκώς αποτυγχάναμε. Απελευθερωθήκαμε και ξεκινήσαμε τους «Αντίποδες» μόνο όταν ξεπεράσαμε αυτήν την προγραμματική αυστηρότητα, αποφασίζοντας να εμπιστευτούμε περισσότερο τη διαίσθησή μας και τον πνευματικό μας περίγυρο, που είναι ιδιαίτερα πλούσιος σε ιδέες, προτάσεις και εναλλακτικές ματιές. Αν κάτι έμεινε από την ‘’προγραμματική μας περίοδο”, αυτό είναι το ‘’Περί βάθους”. Σε αυτό το έργο, και σε πολλά αντίστοιχα έργα του ίδιου κύκλου συγγραφέων, αναγνωρίζουμε δύο βασικά χαρακτηριστικά, που θέλουμε να αποτελούν μέρος της φυσιογνωμίας των Αντιπόδων: το χιούμορ με τα σοβαρά πράγματα και μια βιωματική σχέση με την καλλιτεχνική δημιουργία. Μέσα σε αυτήν την ατμόσφαιρα μπορεί κανείς να προσπαθήσει να σκεφτεί τι είναι πραγματικά επίκαιρο και τι πραγματικά μας αφορά, επιλέγοντας μεταξύ πραγμάτων που είναι φαινομενικά εντελώς ετερόκλιτα. Μας ενδιαφέρουν, λοιπόν, όλα τα βιβλία για τα οποία μπορεί κανείς να συζητήσει και δεν τα απολαμβάνει απλώς ως επιβεβαίωση των αισθητικών και ιδεολογικών του προκαταλήψεων».

Πώς αντιλαμβάνονται οι Αντίποδες τη θέση τους στο ελληνικό εκδοτικό τοπίο σε μια τόσο δύσκολη εποχή;

«Η βασική μας επιδίωξη», παρατηρεί ο Κώστας Σπαθαράκης, «είναι να φτιάξουμε μια ενιαία σειρά στην οποία η λογοτεχνία, κλασική και σύγχρονη, ελληνική και ξένη, θα συνυπάρχει και θα συνομιλεί με τη φιλοσοφία και την ιστορία. Κι αυτό γιατί βλέπουμε ότι γύρω μας διαμορφώνεται ένα αναγνωστικό κοινό που έχει φτάσει σε ένα επίπεδο ωριμότητας που του επιτρέπει να υπερβεί αυτήν την ψευδή διαχωριστική γραμμή. Μάλιστα η υπέρβαση αυτή είναι, νομίζω, αμφίδρομη. Αφενός το παραδοσιακό κοινό της λογοτεχνίας αναζητά μια πλαισίωση για να κατανοήσει και να εντάξει όσα διαβάζει σε ένα ευρύτερο πνευματικό σύμπαν, και αντίστροφα ό,τι θα ορίζαμε συμβατικά ως το κοινό του δοκιμίου και της θεωρίας έχει αρχίσει και στην πράξη να διερευνά τη γνωστική αξία της λογοτεχνίας. Θεωρούμε ότι αυτή η επιλογή δεν είναι μια περιθωριακή και ελιτίστικη στρατηγική, αλλά αφορά κατά κάποιο τρόπο του σύνολο του εκδοτικού τοπίου. Δεν είμαστε άλλωστε οι μόνοι που κάνουμε κάτι τέτοιο. Επιλέξαμε απλώς να τονίσουμε αυτό το στοιχείο χρησιμοποιώντας μια ενιαία αισθητική στα εξώφυλλα και στην τυπογραφία όλων των τίτλων μας».

Και τα μεγάλα οικονομικά προβλήματα της κρίσης; Πώς αντιμετωπίζει προβλήματα σαν κι αυτά ένας νεαρός εκδοτικός οίκος;

«Ως προς αυτό μάλλον είμαστε σε πλεονεκτική θέση», απαντά ο Θ. Δρίτσας: «Μην έχοντας σημαντικά πάγια έξοδα και με υπερένταση της προσωπικής εργασίας, μπορούμε πιο εύκολα να υλοποιήσουμε τις επιλογές μας, έχοντας μετριοπαθείς στόχους. Προφανώς, σε μια δύσκολη περίοδο, δεν προσδοκούμε άλλα κέρδη πέρα από την αμοιβή για την εργασία που καταβάλλουμε, κι αυτό στην καλύτερη περίπτωση. Φυσικά αυτό το μοντέλο θέτει συγκεκριμένους περιορισμούς στις εκδοτικές μας επιλογές».

Οι Αντίποδες έχουν επιδείξει μέχρι στιγμής μιαν έντονη προτίμηση για την ελληνική λογοτεχνία και ιδίως για νέους ή και για πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς. Πώς ακριβώς σκοπεύουν να συνεχίσουν προς αυτή την κατεύθυνση;

«Είχαμε τη μεγάλη τύχη να ξεκινήσουμε με το ‘’Γκιακ” του Δημοσθένη Παπαμάρκου», σημειώνει ο Κ. Σπαθαράκης: «Ένα βιβλίο στο οποίο πιστεύαμε πολύ, όσο ακόμη γραφόταν, και του οποίου η μεγάλη επιτυχία μάς βοήθησε πάρα πολύ στα πρώτα μας βήματα. Το ‘’Γκιακ” ανήκει σε εκείνα τα βιβλία που τα τελευταία χρόνια διέλυσαν τις προκαταλήψεις για τη νεοελληνική λογοτεχνική παραγωγή και για τους αναγνώστες της, αποδεικνύοντας πως ένα βιβλίο με μεγάλη λογοτεχνική αξία δεν περιορίζεται κατ’ ανάγκην σε ένα μικρό κοινό ειδημόνων. Η ‘’Δύναμη του κυρίου Δ*” του ‘Αγη Πετάλα και το ‘’Βένουσμπεργκ” του Δημήτρη Καρακίτσου, δύο πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων, διερευνούν επίσης εναλλακτικούς δρόμους για τη νεοελληνική λογοτεχνία, αξιοποιώντας στοιχεία της ελληνικής και ξένης λογοτεχνικής παράδοσης που σε μεγάλο βαθμό παρέμεναν ανενεργά. Μας ενδιαφέρουν τα έργα που παράγονται σήμερα, μέσα σε ένα ζωντανό πνευματικό περιβάλλον, και πιστεύουμε ότι υπάρχει ένα δημιουργικό δυναμικό το οποίο δυσκολεύεται να ενταχθεί στην αντίληψη περί λογοτεχνίας η οποία κυριαρχεί γύρω μας».

Τι σχεδιάζουν οι Αντίποδες για το μέλλον; Τι έχουν στα σκαριά;

«Μετά από τους πρώτους αυτούς μήνες με τον καταιγιστικό ρυθμό», λέει ο Θ. Δρίτσας, «πρέπει τώρα να αρχίσουμε να καταστρώνουμε λίγο πιο μακροπρόθεσμα σχέδια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα εκδώσουμε λιγότερα βιβλία. Αντίθετα, τώρα είναι η στιγμή να αρχίσουμε να εντάσσουμε σταδιακά στο λογοτεχνικό μας πρόγραμμα και κείμενα θεωρίας. Θα ξεκινήσουμε με μια μελέτη του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου για τα μεταπολεμικά νεανικά περιοδικά ενώ στα τέλη του φθινοπώρου θα κυκλοφορήσει ένα πολύ σημαντικό βιβλίο του Χανς Μπλούμενμπεργκ με τον τίτλο ‘’Ναυάγιο με θεατή”. Είναι το πρώτο βιβλίο του μεγάλου γερμανού φιλοσόφου που μεταφράζεται στα ελληνικά και θεωρούμε ότι όχι μόνο είναι εξαιρετικά επίκαιρο, αλλά και λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ λογοτεχνίας και θεωρίας. Έχουμε στα χέρια μας μια νουβέλα του Δημήτρη Ελευθεράκη με τίτλο ‘’Η δύσκολη τέχνη”, καθώς και μια συλλογή διηγημάτων του πρωτοεμφανιζόμενου Κώστα Περούλη. Επίσης ετοιμάζουμε ένα μικρό βιβλίο της Φλάννερυ Ο’Κόννορ, το ‘’Ημερολόγιο προσευχής”, σε μετάφραση Γιάννη Παλαβού».

Β. Χατζηβασιλείου (ΑΜΠΕ)

Ακολουθήστε το Flash.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις