«Υπάρχει έξοδος. Ένας άγνωστος που σου χτυπά την πόρτα», λέει σ’ ένα του ποίημα ο Γιάνος Πιλίνσκι (1921-1981). Και ορμώμενοι από το δίστιχο του Ούγγρου ποιητή, ο ηθοποιός Ηλίας Κουνέλας μαζί με τον, πρώην μαθητή του στο Ωδείο Αθηνών και συνάδελφό του πλέον, Παναγιώτη Καμμένο ξεκινούν, αναζητώντας την έξοδο, να χτυπούν αυτές τις μέρες τις πόρτες όσων θέλουν να μοιραστούν μαζί τους το δικό τους αφήγημα: την παράστασή τους “8η Ημέρα”, που βασίζεται και εμπνέεται, όπως εξηγούν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, από το ομώνυμο διήγημα του Ρουμάνου συγγραφέα Βίργκιλ Γκεοργκίου.

Μια παράσταση, που χωρίς να είναι ένα ακόμα “θέατρο κατ’ οίκον”, θα φιλοξενείται αποκλειστικά σε σπίτια καθώς «υπάρχει ανάγκη να παρουσιαστεί στον προσωπικό χώρο του καθενός», με την προϋπόθεση ο εκάστοτε οικοδεσπότης, πέρα από τους φίλους του, να δέχεται και άγνωστους θεατές.

Σε ένα κείμενο-φόρο τιμής στον άγνωστο και ανώνυμο νεκρό, ο Γκεοργκίου περιγράφει την ιστορία του πατέρα του. «Ενός φτωχού ιερέα σε κάποιο ορεινό χωριό της Ρουμανίας, ο οποίος, αψηφώντας τις συνέπειες, αποφασίζει, εν καιρώ πολέμου, να ενταφιάσει με όλες τις τιμές της Ορθόδοξης Εκκλησίας έναν ανώνυμο νεκρό που έχει βρεθεί εγκαταλελειμμένος στο χωριό τους», εξηγούν οι δύο καλλιτέχνες.

«Όταν μετά από λίγο καιρό αποκαλύπτεται ότι ο άνθρωπος αυτός ήταν Εβραίος, ο ιερέας κατηγορείται για βεβήλωση του νεκροταφείου». Η Αντιγόνη στα ρουμανικά βουνά θα σχολιάζαμε…

«Ήθελα μια παράσταση που θα είναι ομολογία πίστεως», επισημαίνει ο Ηλίας Κουνέλας. «Το βιβλίο έχει μια ελευθερία στην πίστη που ενστερνίζομαι κι εγώ. Με την συμπόνια αυτού του ανθρώπου να ξεπερνά τους κανόνες και τους νόμους της θρησκείας».

Ξεκίνησαν την ανάγνωση του έργου το καλοκαίρι, δυο τρεις μέρες πριν το δημοψήφισμα του καλοκαιριού, «μια περίοδο, δηλαδή, έντασης, με έντονη αμφισβήτηση των πάντων και μια επιστροφή σε μέρες διχασμού. Οι συζητήσεις μας επικεντρώνονταν στον τρόπο που είχαμε αντιληφθεί την ιστορία, την πολιτική, τι είναι Αριστερά και τι Δεξιά… Η ρήξη ανάμεσά μας έμοιαζε αναπόφευκτη», λέει ο Παναγιώτης Καμμένος, για να τονίσει την διαφορετική αφετηρία δυο ανθρώπων που κατ’ αρχήν οι παππούδες τους ήταν σε διαφορετικά στρατόπεδα στον εμφύλιο.

«Μια ερώτηση του Παναγιώτη ξεκλείδωσε την παράσταση, αφηγείται στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Ηλίας Κουνέλας, παιδί τρίτης γενιάς πολιτικών προσφύγων. « Με ρώτησε, λοιπόν, κάποια στιγμή, ο Παναγιώτης αν πιστεύω ότι ο παππούς μου βρίσκεται στον παράδεισο. Και αυτό ήταν. Δυο άνθρωποι, τρεις γενιές μετά τον εμφύλιο, που αντιπροσωπεύουν το σήμερα, αναρωτιούνται τι έχει γίνει τελικά με την ιστορία αυτού του τόπου. Κανένας δεν έχει δει ειλικρινά τι ήταν ο εμφύλιος. Και μ’ έναν περίεργο τρόπο έρχεται αυτό το κείμενο του Γκεοργκίου να φωτίσει τα κενά, να δώσει απάντηση και για την μεταξύ μας σχέση».

«Δεν γεννιόμαστε μέσα σε ένα καθαρό τοπίο», παρατηρεί ο Ηλίας Κουνέλας. «Γεννιόμαστε μέσα σε μια αρνητική συλλογική μνήμη. Εγώ γεννήθηκα στο χωριό Μπελογιάννης στην Ουγγαρία, από πρόσφυγες κομουνιστές παππούδες, φοβερά ταλαιπωρημένους και φοβερά αγνούς ανθρώπους. Ο Παναγιώτης είχε άλλες καταβολές. Το βιβλίο αυτό μοιάζει να μας τυλίγει, να τυλίγει και τις δυο πλευρές».

«Το βιβλίο μας ξεπερνάει» επισημαίνει ο Παναγιώτης. «Καταλαβαίνεις μέσα από αυτό ότι υπάρχει κάτι πιο σημαντικό από τα συμφέροντα. Η ανάγκη να δημιουργηθεί ένας κοινός τόπος. Γιατί το μεγάλο πρόβλημα, για μένα, είναι ότι κουβαλάμε την πόλωση και τη φέρνουμε στο σήμερα χωρίς να ‘χουμε βρει υλικά, λέξεις, μουσικές που μας απελευθερώνουν, που μας ανοίγουν ως ανθρώπους».

Όσο για τον Ηλία Κουνέλα αυτό που θεωρεί απελευθερωτικό για τον ίδιο είναι πρώτα η πνευματικότητα και μετά η έννοια της πολιτικής. «Το ένα, φυσικά, δεν αναιρεί το άλλο» συμπληρώνει ο γνωστός ηθοποιός και σκηνοθέτης, που κατέκτησε το ελληνικό κοινό με τις παραστάσεις του στην Πάτρα και στο Φεστιβάλ Αθηνών.

Φέρνει στη συζήτηση μας σαν παράδειγμα τον Επιτάφιο του Περικλή, «ένα βαθιά πολιτικό και βαθειά πνευματικό έργο», για να υποστηρίξει όμως ότι επειδή στην εποχή μας η πολιτική σαν όρος έχει αρνητικό φορτίο προτιμά την πνευματικότητα. Προερχόμενος, από ένα παρελθόν θυμάτων πολέμου, ομολογεί ότι ήταν μεγάλη στιγμή όταν συνειδητοποίησε ότι αυτό που μετράει για εκείνον σαν καλλιτέχνη «δεν είναι ένα καταγγελτικό θέατρο, αλλά μέσα από τη δουλειά μου να μιλήσω για κάτι υπερβατικό, διαφορετικό, για κάτι αιώνιο. Είναι τα μονοπάτια που σε βάζει να βαδίσεις το βιβλίο. Η περιγραφή αυτού του πολύ αγνού ιερέα. Η ανύψωση της συμπόνιας. Το χωριό που νιώθει ένοχο για το θάνατο του ξένου. Κάτι, τόσο ντοστογεφσκικό. Ξαφνικά είμαστε όλοι υπαίτιοι για όλα».

Μια απίστευτη αντιστοιχία με όσα διαδραματίζονται σήμερα;

Όπως αφηγείται στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Ηλίας Κουνέλας ξεκίνησε να σκέφτεται το συγκεκριμένο έργο πριν το προσφυγικό γίνει πρώτο θέμα στις ειδήσεις. «Ξαφνικά αρχίσαμε να μιλάμε για κάτι που ήταν δίπλα μας, και όταν συνέβησαν, πιο πρόσφατα, τα γεγονότα στο Παρίσι, συνειδητοποιήσαμε ότι ο πόλεμος είναι εδώ».

«Κι αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που θέλουμε η παράσταση να γίνει σε σπίτια», συνεχίζει, καθώς για τον ίδιο «η βάση της αλληλεγγύης είναι να δεις το πρόσωπο του άλλου. Ο καθένας μας είναι μια ξεχωριστή ιστορία. Και μ’ αυτόν τον τρόπο, με τις παραστάσεις, μπλέκουν οι ιστορίες μας. Όλα λειτουργούν στο να γίνουν ωραίες συναντήσεις καθώς είμαστε όλοι ξένοι. Αν καταφέρουμε να δούμε στο πρόσωπο τον διπλανό μας, θα δούμε και τον πιο πέρα. Αν κάτι δεν μπορεί να λυθεί σε μια δυαδική σχέση, τότε δεν θα μπορέσει να λυθεί. Δεν γίνεται να λυθεί το θέμα με τους πρόσφυγες αν δεν βρούμε τρόπο μεταξύ μας ν’ αγαπηθούμε», υποστηρίζει.

Αναφέρεται στην αντίφαση που βίωσε μεταξύ της φιλόξενης υποδοχής των Ελλήνων πολιτικών μεταναστών στην Ουγγαρία με τη σημερινή σκληρή αντιμετώπιση των μεταναστών από την ίδια χώρα «με την ακροδεξιά κυβέρνηση, απόδειξη της θλιβερής εξέλιξης των πραγμάτων», και καταλήγει όμως με μια αίσθηση αισιοδοξίας. Γιατί «η ελπίδα, που όντως πεθαίνει τελευταία, η ελπίδα για ζωή γεννιέται ακόμα ή κυρίως στα νοσοκομεία», σημειώνει ο Ηλίας που δίνει χρόνια παραστάσεις σε θαλάμους με ασθενείς. «Πράγματα που θεωρούμε δεδομένα, εκεί τα σκέφτεσαι ξανά. Πιστεύω ότι συμβαίνει ένα πολύ ωραίο πράγμα στην Αθήνα. Την άνοιξη ήμουν στη Γερμανία. Όλα φαινόντουσαν εξαιρετικά τακτοποιημένα, αλλά δεν συνέβαινε τίποτα. Σαν να ‘χε πέσει μια βόμβα κι όλα είχαν ερημώσει. Εδώ, στην Αθήνα, φαίνεται ότι κάτι πάλλεται», τονίζει ενώ στα τρωτά που καταλογίζει στους Έλληνες είναι ότι «φιλοσοφούμε πολύ αντί να δράσουμε»

Γιατί πάλι λογοτεχνία τον ρωτάμε σχετικά με την παράσταση, καθώς οι περισσότερες δουλειές του είναι μεταφορές μεγάλων λογοτεχνικών κειμένων. «Στέκομαι εκεί που βρίσκω διαχρονικότητα», απαντά. «Με ενδιαφέρει η λογοτεχνία και η πεζογραφία γιατί πιστεύω στη δύναμη της αφήγησης. Είναι το πιο αρχαίο είδος από όλα. Όλοι ανήκουμε σε ένα αφηγηματικό ποτάμι που έχει ξεκινήσει αιώνες. Και όταν λέω αφήγηση δεν εννοώ μόνο το κείμενο. Είναι και η κίνηση. Ένα αφηγηματικό θέατρο λόγου με πολλά στιγμιότυπα δράσης. Βασίζεται στην παραμυθία. Η αφήγηση που δεν μιμείται, δεν παριστάνει. Δεν χρειάζεται να μπεις στη διαδικασία να παίξεις τον άλλο, να τον κάνεις καλά».

Σήμερα, συνεχίζει ο Ηλίας, σημασία έχει «τι αφηγείται η ίδια η παράσταση. Ο κόσμος έχει ανάγκη να δει τι αφηγείται η παράσταση, όχι το πώς παίζει ο άλλος».

Το τέλος του θεάτρου των πρωταγωνιστών; ρωτάμε τον Ηλία Κουνέλα: « Θεωρώ, ότι περνάνε δύσκολα οι πρωταγωνιστές σήμερα. Θέλουν άλλο κοινό από αυτό που τους βλέπει. Και δεν έχει να κάνει με το ότι έτσι είναι το mainstream θέατρο. Εγώ έχω μεγαλώσει με ανθρώπους που θεωρούσαν ότι το mainstream θέατρο είναι θέατρο βαθιάς ποιότητας. Είναι άλλες οι ανάγκες του κοινού. Παλιά, στο θέατρο -κάτι που εδώ ακόμα και σήμερα συμβαίνει συχνά-, η παράσταση χτιζόταν γύρω από τον πρωταγωνιστή. Οι υπόλοιποι ήταν συμπληρωματικοί. Στις περισσότερες χώρες, το θέατρο είναι ρεπερτόριο και είναι εργασία μιας ομάδας, δηλαδή σήμερα εγώ παίζω τον Άμλετ και την Τετάρτη θα κάνω ένα δεύτερο και ένα τέταρτο ρόλο. Όλοι κάνουν όλα. Θα παίξουν όλους τους ρόλους. Και στο επίκεντρο είναι η ομάδα. Το σύνολο.

Στο Θέατρο του Ήλιου (Theatre du Soleil), ας πούμε, η καθαρίστρια με τον ηθοποιό είναι το ίδιο πράγμα. Δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στον ηθοποιό και τον θεατή. Κι αυτή είναι και η δική μου άποψη. Όπως δεν θέλω να υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στον γιατρό και τον ασθενή, ή ανάμεσα σ’ αυτόν που πάει να αγοράσει ψωμί και τον φούρναρη. Δεν μ’ αρέσει να βλέπει ο άλλος σαν αξίωμα τη θέση. Το σπουδαιότερο είναι η ανάγκη του να κοινωνήσει αυτό που έχει φτιάξει».

Παρά τις «βαριές μέρες» που διανύουμε και το σχεδόν υποχρεωτικό γιορτινό κλίμα που προσπαθεί να δημιουργηθεί στην πόλη -ο Ηλίας Κουνέλας και ο Παναγιώτης Καμμένος σχολιάζουν γελώντας το γεγονός της εδώ και ένα μήνα στολισμένης χριστουγεννιάτικα Αθήνας- δηλώνουν αισιόδοξοι, προσβλέποντας στα «πολύ ωραία πράγματα που έρχονται», αποφασισμένοι να νικήσουν το παράλογο. «Οι ρινόκεροι κυκλοφορούν ανάμεσά μας, κι αυτόν τον Ιονέσκο που ζούμε πρέπει κάτι να τον κάνουμε», αναφέρουν χαριτολογώντας.

Πρόσκληση ανοιχτή, λοιπόν, για όποιον θέλει να παρακολουθήσει σπίτι του ή ως φιλοξενούμενος την “8η μέρα”, με προαιρετική συνεισφορά στο τέλος της παράστασης. Για το πρόγραμμα και για την περιοχή όπου θα φιλοξενείται η παράσταση οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερώνονται από την σελίδα “Η Όγδοη Ημέρα” στο facebook και το διαδικτυακό ημερολόγιο που έχει αναρτηθεί.

Μαρία Μάζη (ΑΜΠΕ)

Ακολουθήστε το Flash.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις