«Όπως το τηλεσκόπιο φανερώνει κρυμμένους αστερισμούς, έτσι και η ζωγραφική μας θα αποκαλύψει αφανείς ιδέες». Η ρήση της Ρωσίδας πρωτοπόρου ζωγράφου Ναταλία Σεργκέγεβνα Γκοντσαρόβα (από τις πλέον περιζήτητες και ακριβοπληρωμένες σήμερα ζωγράφους, καθώς τα έργα της πωλούνται σε ποσά που ξεπερνούν τα πέντε εκατομμύρια δολάρια…) διατρέχει τους τοίχους της πρώτης μεγάλης αίθουσας του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Στους τοίχους είναι αναρτημένα έργα της Λιουμπόβ Ποπόβα, του ΑΛεξάντρ Ροτσέγκο, του Σολομόν Νικρίτιν, του Γκούσταβ Κλούτσις, του Ιβάν Κλιουν κ.α..

Είναι η πρώτη (εντός πόλης) «μαζική εξοδος» 67 συνολικά -εν πολλοίς αγνώστων στο ευρύ κοινό- έργων της ρωσικής πρωτοπορίας (από την περίφημη συλλογή Κωστάκη) του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης.

Η έκθεση με τον τίτλο «Πέρα από την κοινή λογική. Έργα ρωσικής πρωτοπορίας από τη συλλογή Κωστάκη του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης» που εγκαινιάστηκε στις εγκαταστάσεις του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης αποτελεί την κορύφωση της «στην πράξη» συνεργασίας και συν-δράσης των δύο μουσείων, του Κρατικού και του Μακεδονικού.

Γιατί, μπορεί η επιχειρούμενη (θεσμικά, νομικά, οικονομικά) την τελευταία τριετία, «συνένωση, συνύπαρξη και όχι συγχώνευση που θα σήμαινε και τη συρρίκνωση» -όπως επισημαίνουν συχνά οι εκπρόσωποι των δυο μουσείων σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη- να μην ολοκληρώθηκε, οι προϋποθέσεις (νομικές – ιδιοκτησιακών καθεστώτων της καλλιτεχνικής περιουσίας των δύο υπό συνένωση μουσείων) να μην έχουν διασφαλισθεί (σχετική ενημέρωση είχε ο νέος υπουργός Αρ. Μπαλτάς κατά την προ εβδομάδας επίσκεψη του στη Θεσσαλονίκη), η συν-δράση όμως είναι γεγονός εντυπωσιακό.

Έργα της ρωσικής πρωτοπορίας (πολλά από τα οποία έχουν ταξιδέψει κατά καιρούς στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου για σχετικές θεματικές εκθέσεις) «βγήκαν» από τις αποθήκες, αλλά και τις προθήκες της Μονής Λαζαριστών στη Σταυρούπολη της Θεσσαλονίκης (όπου στεγάζεται από την ίδρυσή του το 2000 το Κρατικό Μουσείο Σύχγρονης Τέχνης) και εκτίθενται πλέον στο κέντρο της πόλης.

Μετά την έκθεση «Πέρα από την κοινή θέση. “Προτάσεις” για μια ιστορία της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας» με έργα του ΜΜΣΤ στη Μονή Λαζαριστών (εγκαινιάστηκε στις 19 του περασμένου Δεκεμβρίου και συνεχίζεται ως τις 5 Μαρτίου), η ανταλλαγή συνεχίζεται από σήμερα ως και τις 8 Μαΐου.

Είναι η πρώτη φορά που 67 από τα 1.275 έργα της συλλογής Κωστάκη (ήταν η «μαγιά» για την ίδρυση στη Θεσσαλονίκη το 1998 του πρώτου στην Ελλάδα Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και αγοράστηκε με το μεγαλύτερο ποσό που δόθηκε ποτέ από ιδρύσεως του ελληνικού κράτους για την αγορά έργων τέχνης) «βγαίνει» και εκτίθεται σε χώρο εκτός της έδρας του ΚΜΣΤ στην πόλη.

Η Ποπόβα, το άγνωστο έργο από …τσιμέντο και η «Λετατλίν» που …πετάει

Ένα εντυπωσιακό διπλό έργο (δύο όψεων) βρίσκεται τοποθετημένο σε ειδικά κατασκευασμένη βάση στο κέντρο της πρώτης μεγάλης αίθουσας του ισογείου στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Είναι το έργο της Λιουμπόβ Ποπόβα (Μόσχα, 1889-1924, της γνωστότερης και πλέον δημιουργικής ζωγράφου της «ρωσικής πρωτοπορίας»), με τον τίτλο «Μελέτη προσωπογραφίας» ή «Ο φιλόσοφος» 1915 (η μία του πλευρα) και «Άτιτλο» (στη δεύτερη).

Η πίσω πλευρά (και δεύτερο έργο) είχε αποκαλυφθεί τυχαία τον Οκτώβριο του 2004 (90 ακριβώς χρόνια από το έτος «γέννησης» του) στη διάρκεια των εργασιών συντήρησης των έργων της Συλλογής Κωστάκη στη Μονή Λαζαριστών από επιστήμονες του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης με αφορμή το επικείμενο, τότε, ταξίδι σειράς έργων της ρώσικης πρωτοπορίας, προκειμένου να παρουσιαστούν σε θεματική έκθεση στο Βερολίνο και την Αυστρία.

Ζωγραφισμένο ανάποδα στην πίσω πλευρά του σκληρού χαρτονιού του έργου «Μελέτη προσωπογραφίας» ή «Ο φιλόσοφος» (εδώ η καλλιτέχνης φέρεται να χρησιμοποιεί ως μοντέλο τον αδελφό της, ενώ δύο ακόμη παρόμοια έργα με τον αδελφό της, ως μοντέλο της προσωπογραφίας, βρίσκονται σε μουσεία της Ρωσίας χρονολογημένα στα 1915) το έργο τής πίσω πλευράς τού χοντρού χαρτονιού (άτιτλο ή μη) δεν καταγράφεται σε κανέναν κατάλογο. Πρωτοαποκαλύφθηκε στη Μονή Λαζαριστών αυξάνοντας κατά ένα ακόμη τα έργα ρωσικής πρωτοπορίας της Συλλογής Κωστάκη που κατέχει το μουσείο.

«Πρόκειται για μια έγχρωμη, καινοτόμα σπουδή, λόγω των υλικών που έχουν χρησιμοποιηθεί (λάδι σε χαρτόνι, κολάζ ακόμα και …τσιμέντο!) φέρει δύο επιγραφές στα γαλλικά [CANONS και ITAL(ΙΕ)], προαναγγέλλει τον κονστρουκτιβισμό, καταδεικνύει την αρχιτεκτονική αντίληψη και ακολουθεί τα έργα της κυβοφουτουριστικής περιόδου τής ζωγράφου. Πρόκειται ουσιαστικά για προσχέδιο, ένα ιδιαίτερα προχωρημένο δοκίμιο-πίνακα (το τελικό βρίσκεται στην γκαλερί Τρετιακόφ της Μόσχας), με τον τίτλο «ιταλική νεκρή φύση» δημιουργημένο από την Ποπόβα το 1914, ενώ η ζωγράφος βρισκόταν στην Ιταλία όταν ξέσπασε ο α΄ παγκόσμιος πόλεμος… «Θα μπορούσε να είναι το δικό της εικαστικό σχόλιο στον πόλεμο…» λεει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η επιμελήτρια της έκθεσης, ειδική στα έργα ρώσικης πρωτοπορίας και διευθύντρια του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Μαρία Τσαντσάνογλου.

Με δεδομένο ότι ο α΄ παγκόσμιος πόλεμος ξέσπασε το 1914, το έργο της πίσω πλευράς είναι τελικά προγενέστερο του «φιλοσόφου» και έτσι …το διπλό έργο αντιστρέφεται… (χρονολογικά).

Στο κέντρο της «στρόγγυλης αίθουσας» του ισογείου στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης βρήκε τον …ιδανικό της χώρο η πτητική μηχανή «Λετατλίν» του Ρώσου πρωτοπόρου Βλαντίμιρ Τατλίν (Μόσχα 1885-1953) που αποτελεί ένα από τα τελευταία σχέδια της ρωσικής πρωτοπορίας, το οποίος όμως δεν κατόρθωσε να …υλοποιηθεί. Είναι μια εντυπωσιακή κατασκευή 240 εκατοστών που συνθέτει τον ξύλινο σκελετό εξαρτήματος (στήριγμα φτερού) από λεπτές ράβδους κοιλόκυρτου σχήματος συνδεδεμένους μεταξύ τους και με φελλό.

Επηρεασμένος από τα νέα δεδομένα της αεροναυτικής της εποχής, ο Τατλίν επιχειρεί να φτιάξει μια μηχανή – έργο τέχνης, προκειμένου να …πετάξει ως άλλος Ικαρος. Στο στήριγμα του φτερού -το μοναδικό κομμάτι που έχει διασωθεί από την πτητική μηχανή «Letatli» του Βλαντιμίρ Τατλίν- ο καλλιτέχνης συνδυάζοντας την τεχνική και την επιστήμη δηλώνει την πρόθεση του ανθρώπου να πετάξει χωρίς άλλη βοήθεια παρά μόνον με αυτή του ανέμου.

Β. Χαρισοπούλου (ΑΜΠΕ)

Ακολουθήστε το Flash.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις