– Γίνεται στην Λέσβο και την Ειδομένη ″δημοσιογραφικός – αλληλέγγυος τουρισμός″;

– Είναι… άκρως προσοδοφόρα ″μπίζνα″ το προσφυγικό;

– Είναι οι εικόνες του ζόφου των προσφύγων που κατακλύζουν το διαδίκτυο μια ευκαιρία για να σοκάρουμε κι έτσι να ευαισθητοποιήσουμε, ή μήπως έτσι ″συνηθίζουμε στο θάνατο″;

– Είναι τελικά πολιτική πράξη η όποια ενασχόληση -και ο τρόπος που αυτή γίνεται- με το προσφυγικό ζήτημα;

Τις πολλαπλές αφηγήσεις του προσφυγικού ζητήματος, μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις καταγραφής και δημοσιοποίησής του, τις πολιτικές και ανθρωπιστικές διαστάσεις του, καθώς και τα ζητήματα ηθικής που συχνά εγείρονται -ειδικά τελευταία με την καταιγιστική και αμφιλεγόμενη ″υπερπληροφόρηση″- επιχείρησαν να προσεγγίσουν σειρά ″εμπλεκομένων″ στο ζήτημα εισηγητές, στο πλαίσιο του 18ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ που εξελίσσεται στη Θεσσαλονίκη.

Την συζήτηση που διοργάνωσε το φεστιβάλ – ντοκιμαντέρ σε συνεργασία με το Ινστιτούτο ″Γκαίτε″ συντόνισε ο διευθυντής του Φεστιβάλ Εθνογραφικού Κινηματογράφου της Αθήνας Κωνσταντίνος Αϊβαλιώτης, ενώ σ’ αυτή συμμετείχαν οι: Ανέστης Αζάς, σκηνοθέτης – καλλιτεχνικός υπεύθυνος της Πειραματικής Σκηνής (-1) του Εθνικού Θεάτρου, Γιώργος Μουτάφης, φωτορεπόρτερ, Μάρθα Μπουζιούρη, κοινωνική ανθρωπολόγος -σκηνοθέτρια cross-media projects και Μαριάννα Οικονόμου, σκηνοθέτης.

Στο προσφυγικό εξάλλου ″ζουμάρει″ το σύνολο σχεδόν των ταινιών του φεστιβάλ, ενώ ειδικό αφιέρωμα με τίτλο “Πρόσφυγες: Απόδραση προς την ελευθερία” περιλαμβάνει αποκλειστικά ταινίες με θέμα τους πρόσφυγες.

– Με ποιούς τρόπους, όμως προσεγγίζουμε και νοηματοδοτούμε ένα πολυσύνθετο, πολιτικό και ανθρωπιστικό ζήτημα, το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη και αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες μεταβάσεις της σύγχρονης ιστορίας;

– Πώς στεκόμαστε απέναντι σε αυτό και ποιες διαστάσεις του επιλέγουμε να αναδείξουμε; (με τις φωτογραφίες, τα κείμενα των ανταποκριτών, τα κείμενα που διαχέονται στο διαδίκτυο, τις πρόσφατες performances και άλλες εικαστικές, θεατρικές κ.α. δράσεις;)

– Ποιά εργαλεία επιστρατεύουμε και με ποιες προκλήσεις καλούμαστε να αναμετρηθούμε;

Πού τελειώνουν τα όρια της ηθικής και πού ξεκινάει η ανάγκη για ευαισθητοποίηση και ανάληψη ευθύνης και δράσης;

– Υπάρχει χώρος για διαφορετικές φόρμες έκφρασης οι οποίες αποκλίνουν από την κυρίαρχη αφήγηση;

Τα ερωτήματα τέθηκαν όχι μόνο από το πολυπληθές κοινό, αλλά και από τους ίδιους του εισηγητές ως επωδός των συχνά ιδιαίτερα φορτισμένων τοποθετήσεων τους.

Απόλυτα βιωματική υπήρξε η προσέγγιση του φωτορεπόρτερ Γιώργου Μουτάφη, ο οποίος … ζητώντας ″συγνώμη″ από τους μετέχοντες στη συζήτηση και του ακροατές για το ζόφο και την ταραχή που προκαλούν οι εικόνες που κατέγραψε (ειδικά στη Λέσβο προ τριμήνου) και πρόβαλε μαζί με σχετικά βίντεο, τόνισε πως: ″Είναι δύσκολο να φωτογραφίζεις τέτοιες στιγμές, νεκρούς. Ανοίγουν θέματα ηθικής για το τι φωτογραφίζεις, αλλά και εάν φωτογραφίζεις. Δεν ξέρω γιατί φωτογραφίζω, τι θέλω να πω, ξέρω όμως ότι πρέπει να λέμε ιστορίες, κι αυτό με γεμίζει γιατί δίνω πια αξία σε μικρά πράγματα της καθημερινότητας, με έχει αλλάξει σαν άνθρωπο».

Τη δική της προσέγγιση με αφορμή το γύρισμα της ταινίας της ″Ο πιο μακρύς δρόμος″ που προβάλλεται στο πλαίσιο του φεστιβάλ και αφορά στην… καθημερινότητα εφήβων Σύριων μεταναστών που έχουν συλληφθεί και καταδικαστεί (εκτίουν ποινές καθείρξεων στις φύλακες του Βόλου όπου και γυρίστηκε η ταινία), έκανε η σκηνοθέτης Μαριάννα Οικονόμου τονίζοντας πως ″Μόνο ανθρώπινα μπορείς να χειριστείς το θέμα.. Αυτό που με απασχολεί όμως, είναι το τι κάνουμε με την τέχνη του ντοκιμαντέρ; Που απευθυνόμαστε; Η ταινία μου θα παίξει σε φεστιβάλ ίσως και σε κανάλια σε κοινό πάντα που ενδιαφέρεται για το θέμα. Νομίζω ότι δεν πρέπει να περιμένεις να έρθει το κοινό σε σένα. Για τον λόγο αυτό σκέψη μας είναι να δείξουμε την ταινία στους κατοίκους νησιών όπου φτάνουν οι πρόσφυγες…″

″Τι σημαίνει πρόσφυγας και προσφυγικό ζήτημα; Δεν με εκφράζει ο όρος «προσφυγική κρίση», διότι θεωρώ ότι συσκοτίζει πολλές πλευρές του ζητήματος, κυρίως δίνει βάρος στην ανθρωπιστική διάσταση. Το προσφυγικό είναι μια πρωτοφανής ιστορική μετάβαση της οποίας τις συνέπειες ακόμη δεν κατανοούμε. Δεν περιορίζεται στην ανθρωπιστική διάσταση. Οφείλουμε να υπενθυμίζουμε και τη βαθιά πολιτική διάσταση του ζητήματος″ τόνισε η κοινωνική ανθρωπολόγος – σκηνοθέτρια Μάρθα Μπουζιούρη, καταλήγοντας πως ″Νιώθω ότι αναγάγεται σε θέαμα το προσφυγικό, η διάσταση της αλληλεγγύης είναι παρούσα, αλλά την ίδια στιγμή υπάρχει αυτή η όχι τόσο φωτεινή πλευρά που αφορά ζητήματα καιροσκοπισμού, κέρδους. Φτάνοντας στην τέχνη εγείρονται ζητήματα αισθητικοποίησης του ακραίου, του πόνου. Η θυματοποίηση και δραματοποίηση μιας κατάστασης στοχεύει στην ευαισθητοποίηση αλλά την ίδια στιγμή ανοίγει και άλλες διαστάσεις»…

Από την πλευρά του, τέλος, ο σκηνοθέτης Ανέστης Αζάς, επισήμανε ότι μέσα από το ντοκιμαντέρ μπορεί κανείς να παράγει εναλλακτικές αφηγήσεις σε μία προσπάθεια να προσεγγίσει την αλήθεια, την πραγματικότητα. «Όταν ζούσα στη Γερμανία, είδα ποια αφήγηση κυριαρχούσε στα ΜΜΕ για την Ελλάδα. Το πιο ενδιαφέρον είναι το πώς έχει πολώσει το προσφυγικό ζήτημα τις δυτικές κοινωνίες. Στην πραγματικότητα οι αριθμοί των προσφύγων είναι πολύ μικροί. Πιστεύω ότι είναι μια βαθύτερη πολιτική κρίση αυτό που συμβαίνει και το προσφυγικό είναι η αφορμή για να εκδηλωθεί».

Β. Χαρισοπούλου (ΑΜΠΕ)

Ακολουθήστε το Flash.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις