Η Ισραηλινή συγγραφέας Γιαέλ Νταγιάν μιλάει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για τη Μέση Ανατολή, την ευθύνη να «κουβαλάς» ένα βαρύ επίθετο, τους πρόσφυγες, αλλά και την Αριστερά, που «δεν είναι όπως παλιά»

Η μορφή της σχεδόν ασκητική, με βλέμμα που διαπερνά το πρόσωπο του συνομιλητή, σα να θέλει να μπει στο μυαλό του. Στα 77 της χρόνια, η Γιαέλ Νταγιάν, κόρη του στρατηγού Μοσέ Νταγιάν, εμβληματικής προσωπικότητάς της ιστορίας του Ισραήλ και μίας ολόκληρης ιστορικής περιόδου, δεν έχει χάσει τίποτα από τη σπιρτάδα και την καθαρότητα του λόγου της, παρ΄ όλα τα προβλήματα που της «φόρτωσε» ο χρόνος.

Η συσκευή του οξυγόνου που κουβαλά μαζί της – «το τίμημα για τα χρόνια που υπήρξα καπνίστρια» λέει- και η αναπηρική καρέκλα, την οποία χρησιμοποιεί εναλλακτικά με το μπαστούνι της για να αντιμετωπίσει κάποια κινητικά προβλήματα, όχι μόνο δεν την περιόρισαν στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού της, αλλά την έκαναν να «κυνηγά» με ακόμη μεγαλύτερο πείσμα τις ιδέες της για την ειρήνη στην πολύπαθη Μέση Ανατολή και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ιδέες που εμποτίζουν τα βιβλία της, αλλά και κάθε δημόσια -και μη- τοποθέτησή της.

Συγγραφέας οκτώ βιβλίων, από τα οποία τα έξι είναι μυθιστορήματα (“New Face in the Mirror”, “Death has two sons”, “Sinai Diary- 67” και “My Father-His Daughter” κ.ά.), η Γιαέλ Νταγιάν υπήρξε δημοσιογράφος επί τέσσερις δεκαετίες, μέλος του Εργατικού Κόμματος, με τρεις θητείες στην Κνεσέτ, αλλά και πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου του Τελ Αβίβ (2008). Γράφει από τα 19 της, ενώ ύστερα από μία μακρά αποχή από τη συγγραφή επέστρεψε το 2013 και την επόμενη χρονιά εξέδωσε τα απομνημονεύματά της (Transitions), που αναμένεται να κυκλοφορήσουν τον προσεχή Νοέμβριο στις ΗΠΑ.

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνάντησε την Ισραηλινή «στρατευμένη συγγραφέα», όπως αυτοαποκαλείται, πολιτικό και ακτιβίστρια στο περιθώριο της 13ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης.

Εκεί, μίλησε:

-για την ειρηνευτική διαδικασία στη Μέση Ανατολή που την τελευταία 20ετία δεν πηγαίνει πουθενά
«Υπήρξαν προτάσεις και σχέδια και οδικοί χάρτες, αλλά νομίζω πως εγγύτερα στην ειρήνη φτάσαμε με τον Γιτζχάκ Ράμπιν, ο οποίος δολοφονήθηκε εξαιτίας των ενεργειών του για την ειρήνη. Αλλά και πόλεμοι, όχι επιλογής, όπως το 1948, το ’67 και το ’73, που το Ισραήλ πολεμούσε για την ίδια του την ύπαρξη. Υπήρξαμε πολύ ισχυροί, με έναν πολύ δυνατό στρατό, με εναλλαγές στην κυβέρνησή μας, αλλά την τελευταία 20ετία -με διάφορες διακυμάνσεις- δεν πηγαίνουμε πουθενά σε ό,τι αφορά την ειρηνευτική διαδικασία […]

Μέχρι τώρα δεν είχαμε κάποια ηγεσία που να επιθυμεί να κάνει ένα σοβαρό βήμα συμβιβασμού και να πει πως αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν ρίσκα, αλλά έχουμε να κερδίσουμε περισσότερα απ’ αυτά που ρισκάρουμε. Και παρ΄όλο που λέμε πάντα πως το καλύτερο είναι οι διμερείς διαπραγματεύσεις, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να δουλεύει. Χρειαζόμαστε κάποια βοήθεια απ΄έξω σε επίπεδο κινήτρων και όχι πιέσεων.

Η πραγματική ανάγκη είναι να δοθούν κίνητρα στο Ισραήλ, αλλά κυρίως στους Παλαιστινίους. Τώρα, οι Παλαιστίνιοι δεν έχουν τίποτα να χάσουν. Υπάρχει τρόμος, κακή εκπαίδευση, πολύ υψηλά ποσοστά ανεργίας. Είναι τελείως απελπισμένοι γιατί του χρόνου συμπληρώνονται 50 χρόνια κατοχής. Η Ελλάδα έχει βιώσει εμφύλιους πολέμους, κατοχή και γνωρίζετε τους κύκλους της ιστορίας. Αλλά βρισκόμαστε στον 21ο αιώνα και είναι ασύλληπτο, απαράδεκτο ότι υπάρχει ένα μέρος στον κόσμο, μία δημοκρατία -επειδή είμαστε δημοκρατία – που μπορεί να συνεχίζει την κατοχή ανθρώπων. Δεν είναι μία χώρα, ένα κομμάτι γης που μπορείς να μοιράσεις. Είναι άνθρωποι, πληθυσμός.

-την κόπωση του κόσμου και της ισραηλινής Αριστεράς από το αδιέξοδο
«Είναι γεγονός ότι ο κόσμος έχει κουραστεί μαζί μας και η ισραηλινή Αριστερά διανύει επίσης μία περίοδο κόπωσης και απογοήτευσης κι αυτό μας έχει φέρει στη χειρότερη περίοδο της ιστορίας μας. Ύστερα από πενήντα χρόνια κατοχής, ολόκληρος ο κόσμος κι εμείς φυσικά θα πρέπει να καθίσουμε στο τραπέζι και να επιμείνουμε όχι να βρούμε μία λύση, αλλά να αποδεχθούμε μία. Δεν θα ανακαλύψουμε τον τροχό ή τη φωτιά… Και καθώς ο χρόνος περνά, η παλαιστινιακή Αρχή χάνει την υπομονή της – έχει γεννηθεί ήδη η νέα γενιά στην κατοχή και λέει στον Άμπου Μάζεν: “σε εκλέξαμε, δεν έχουμε ζωή, κάνε κάτι”. Κι έρχεται στο σημείο αυτό η Χαμάς… Και στο Ισραήλ υπάρχουν οι ακροδεξιοί, οι οποίοι είναι κι αυτοί ενός είδος τρομοκράτες, δεν είναι μαχητές της ελευθερίας και επιμένουν πως οι Παλαιστίνιοι δεν πρέπει να έχουν μία φυσιολογική ζωή».

-για τον Νετανιάχου
«Πρέπει να αλλάξουμε αυτή την πραγματικότητα. Ο Νετανιάχου θα πρέπει να αλλάξει ή να φύγει. Βρισκόμαστε στον 21ο αιώνα και δεν μπορεί να λέει, “όλοι θέλουμε ειρήνη, αλλά δεν έχουμε εταίρο γι αυτήν”. Αν π.χ. θέλω να έχω κάποιον σύντροφο για να ικανοποιώ τις περίεργες ερωτικές μου διαθέσεις και υποστηρίζω μετά πως δεν μπορώ να βρω σύντροφο γενικά, αυτό δεν είναι σωστό. Μπορώ απλώς να βρω έναν σύντροφο και μετά να συζητήσουμε και από κοινού να βρούμε τυχόν περίεργα πράγματα που μας ικανοποιούν και τους δύο. Δεν μπορείς όμως να λες πως θέλω κάποιος να μού γλείψει π.χ. τα δάχτυλα των ποδιών μου και να περιμένεις να το κάνει».

-για την Ιερουσαλήμ, που πρέπει να μοιραστεί στα δύο
«Ναι, πιστεύω πως η Ιερουσαλήμ θα πρέπει να διαιρεθεί, αλλά όχι υπό την έννοια ενός τείχους. Σε καμία περίπτωση όπως το Βερολίνο. Από το Βερολίνο μάθαμε κάτι, στην Ιερουσαλήμ θα πρέπει να εφαρμόσουμε όλα αυτά που μάθαμε από το Βερολίνο. Ότι δηλαδή ο διαμοιρασμός μίας πόλης δεν σημαίνει εχθρότητα, δεν σημαίνει τρομοκρατία. Μπορεί να είναι μόνο συνύπαρξη δύο κοινοτήτων, δύο εθνών το ένα δίπλα στο άλλο με πολλά κοινά στοιχεία. Μπορεί να είναι μία χωρισμένη στα δύο πόλη, χωρίς να υπάρχει τείχος, αλλά ισραηλινή κυριαρχία από τη μία πλευρά και παλαιστινιακή από την άλλη, αλλά και ελεύθερη μετακίνηση. Αν θέλω να κάνω τα ψώνια μου στη μία πλευρά να μπορώ να το κάνω, αν θέλουν να σπουδάσουν στην άλλη πλευρά να μπορούν. Είναι λαϊκιστική πολιτική το να λες πως δεν μπορεί να υπάρξει το Ισραήλ χωρίς ενωμένη Ιερουσαλήμ».

-για την ευθύνη να κουβαλάς ένα «βαρύ» επίθετο
«Είναι ευθύνη, αλλά είναι και απόλαυση καθώς σου ανοίγεται μπροστά σου ο κόσμος όλος. Ο πατέρας μου ήταν μία διεθνής προσωπικότητα και σύμβολο κατά πολλούς τρόπους. Ως πατέρας ήταν ένας φυσιολογικός πατέρας που μας έδωσε ωστόσο να καταλάβουμε -σ΄ εμένα και στ΄ αδέλφια μου- ότι θα πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη στον εαυτό μας και να είμαστε πλήρως ειλικρινείς, να λέμε αυτό που πιστεύουμε και να έχουμε ανεπτυγμένο και το αίσθημα της ευθύνης. Ο Αραφάτ μού είπε πολλές φορές “ο πατέρας σου ήταν ο χειρότερος εχθρός, αλλά θα ήταν ο καλύτερος εταίρος σε διαπραγμάτευση. Ήταν από την ίδια γη, μιλούσε τη γλώσσα, καταλάβαινε την ανάγκη των ανθρώπων να έχουν τη δική τους γη. Αν έπρεπε να πολεμήσει, πολεμούσε, αλλά όταν τελείωνε η μάχη καθόταν και συνομιλούσε και διαπραγματευόταν επί ίσοις όροις”».

-για τους πρόσφυγες κι ένα νέο Σχέδιο Μάρσαλ
«Η αληθινή λύση είναι να μπορέσουμε να τους διασφαλίσουμε ένα τέτοιο περιβάλλον που θα καταστήσει εφικτή την επιστροφή στις εστίες τους. Ο στόχος είναι για ένα συγκεκριμένο διάστημα να τους παρέχουμε ό,τι χρειάζονται, με στόχο όμως να επιστρέψουν στις εστίες τους. Η αληθινή ευθύνη τής διεθνούς κοινότητας είναι να σταματήσουν οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και μέσω ενός μεγάλου σχεδίου αντίστοιχου του Σχεδίου Μάρσαλ να τους βοηθήσουμε να επιστρέψουν. Ακόμη και οι Κινέζοι και οι Ρώσοι που είναι έξω απ΄όλο αυτό θα πρέπει να συνεισφέρουν. Αν θέλουν να είναι τμήμα ενός κόσμου των εθνών».

-την κρίση στην Ελλάδα
«Η Ελλάδα υποθέτω πως πληρώνει για κάποια σφάλματα που έχει κάνει. Δεν είναι όλα απλώς κακή τύχη. Νομίζω πως για την Ελλάδα είναι η ώρα της εξισορρόπησης. Κι ελπίζω πως θα πετύχει γιατί χάνονται πολλά στη διαδικασία των χρεών και της αποπληρωμής τους. Μιλούσα με τον δήμαρχο (ενν. Μπουτάρη) και τον ρώτησα ποιες είναι οι ελπίδες για τους νέους εδώ και μίλησα και με φοιτητές των πολιτικών επιστημών. Αν δεν υπάρχει μέλλον θα πρέπει να αλλάξει το σύστημα και η εκπαίδευση να είναι πολλαπλών σκοπών. Η νέα γενιά, αυτό που θα πρέπει να κάνει, είναι να αναρωτηθεί τι μπορεί η ίδια να κάνει για να αλλάξει την κατάσταση. Η Ελλάδα δεν είναι πλούσια χώρα, αλλά έχει τεράστια δυναμική».

-τις σχέσεις Ελλάδας-Ισραήλ
«Πιστεύω ότι γενικά υπάρχει δυναμική στην ανάπτυξη σχέσεων με όλες τις χώρες της Μεσογείου. Σε ό,τι αφορά τις μεταξύ μας σχέσεις, ο δεσμός μεταξύ των δύο λαών είναι πολύ δυνατός. Αγαπάμε τη μουσική, την ποίηση της Ελλάδας, τρώμε το ίδιο φαγητό, ντυνόμαστε με τον ίδιο τρόπο, μοιάζουμε εξωτερικά».

-την Αριστερά που δεν είναι όπως παλιά
«Η Αριστερά δεν είναι όπως στο παρελθόν, που όταν αναφερόσουν στην Αριστερά εννοούσες τους κομμουνιστές. Οι Σοσιαλδημοκράτες μπορεί να είναι επίσης Αριστερά σήμερα. Αριστερά σημαίνει ότι το κράτος βρίσκεται εδώ για να υπηρετήσει τους πολίτες και να τους προσφέρει εκπαίδευση, υγεία κ.ά.».

*Η Γιαέλ Νταγιάν γεννήθηκε το 1939 στο Ναχαλάλ, ένα συνεταιριστικό χωριό στο βόρειο Ισραήλ, κόρη της Ρουτ και του στρατηγού Μοσέ Νταγιάν, του σοσιαλιστή στρατηγού που έγινε παγκοσμίως γνωστός για τις τολμηρές στρατιωτικές του νίκες ενάντια σε αριθμητικά πολλαπλάσιες αραβικές δυνάμεις.

Προώθησε την ισότητα και τα δικαιώματα των γυναικών και εισηγήθηκε νομοθεσία για την προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών και των μειονοτήτων, όπως οι νόμοι του 2000 για την πρόληψη της (-)ουαλικής παρενόχλησης, την υποχρεωτική τιμωρία σε περίπτωση αδικημάτων (-)ουαλικής και ενδοοικογενειακής βίας, τα δικαιώματα των θυμάτων, την παρενόχληση και τα ίσα δικαιώματα για τις γυναίκες.

Με ενεργή παρουσία και ηγετικό ρόλο σε οργανώσεις, όπως η Peace Now (Ειρήνη Τώρα), που καλεί για το τέλος της κατοχής, την εκκένωση των οικισμών και τον ενεργό διάλογο με τους Παλαιστινίους, με στόχο την επίλυση του προβλήματος με τη δημιουργία δύο κρατών, η Γιαέλ Νταγιάν έχει τιμηθεί με διάφορα βραβεία, όπως το Olof Palme για την Ειρήνη (1998).

Σ. Παπαδοπούλου (ΑΜΠΕ)

Ακολουθήστε το Flash.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις