Με μια ακόμα εντυπωσιακή έκδοση, το λεύκωμα για την «Προϊστορική Θήρα», που συνέγραψε ο αρχαιολόγος Χρίστος Ντούμας, συνεχίστηκε και φέτος το πρωτοποριακό εκδοτικό πρόγραμμα του κοινωφελούς ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση «Ο Κύκλος των Μουσείων».

Ο πολυτελής τόμος, που αποτελεί την 18η έκδοση του προγράμματος, παρουσιάστηκε στο κτίριο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, Λυδίας Κονιόρδου, η οποία προλογίζει την έκδοση. Η εκδήλωση πλαισιώθηκε, μεταξύ άλλων, με την ομιλία του κ. Ντούμα, που ερευνά την περιοχή του Ακρωτηρίου στη Σαντορίνη εδώ και δεκαετίες.

Ο τόμος παρουσιάζει τα ευρήματα από τον αρχαιολογικό χώρο του Ακρωτηρίου στη Σαντορίνη, ένα μεγάλο μέρος από τα οποία εκτίθενται στο Μουσείο Προϊστορικής Θήρας στα Φηρά, κάτι που δεν συμβαίνει με τις αποκατεστημένες τοιχογραφίες από τα δημόσια κτίρια και τις ιδιωτικές κατοικίες του οικισμού. Οι τοιχογραφίες αυτές παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο βιβλίο, γεγονός που το καθιστά διπλά σημαντικό.

Όπως εξηγεί ο κ. Ντούμας στον τόμο, οι τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου, που είναι μοναδικές στον κόσμο, έχουν περιορισμένη παρουσία στο μουσείο, στο οποίο δεν υπάρχει καν ειδικός χώρος για προσωρινές εκθέσεις. Γι’ αυτό και το μέρος Γ’ του βιβλίου αντιμετωπίζεται ως ένα «Εικονικό Μουσείο», κυριολεκτικά και μεταφορικά, που σχεδιάστηκε για να βοηθήσει τον αναγνώστη στον σχηματισμό μιας εικόνας, όσο γίνεται πιο πλήρους, για την προϊστορική νησιωτική κοινωνία η οποία άκμασε στις Κυκλάδες πριν από 4.000 χρόνια.

Στην παρουσίαση, ο αρχαιολόγος μίλησε για τη συγγραφή του τόμου, που ξεκίνησε μέσα στο 2016, ενώ εξήγησε και για τη χρονοβόρα διαδικασία της ανασύστασης των τοιχογραφιών, που πολλές φορές βρίσκονται θρυμματισμένες σε χιλιάδες κομμάτια.

«Είναι μοναδικές στην ιστορία της ευρωπαϊκής τέχνης οι συνθέσεις που βγαίνουν από τα σπαράγματα αυτά. Έχουμε το ευτύχημα να έχουν εγκλωβιστεί μέσα στα ερείπια, όχι πάντα σε καλή κατάσταση. Πολλές φορές έχουν κονιορτοποιηθεί μεγάλα τμήματα από αυτές τις εικόνες και γι’ αυτό υπάρχουν τα κενά που έχουμε. Όμως, το εργαστήρι συντήρησης της Σαντορίνης έχει την πρωτοπορία στον τομέα αυτό και οι συντηρητές μας είναι μοναδικοί και αξιέπαινοι», τόνισε, πληροφορώντας ότι από τα κτίρια που έχουν ερευνηθεί (μόνο τέσσερα ανάμεσα στα 30 και πλέον που έχουν εντοπιστεί) έχουν βγει εκατοντάδες τετραγωνικά μέτρα τοιχογραφιών οι οποίες συντηρούνται από το 1967 με μικρές διακοπές.

«Από το 1975 που ανέλαβα προσωπικά τη διεύθυνση του χώρου και είπα ότι σε 20 χρόνια θα έχουμε τελειώσει, σας πληροφορώ ότι έχουμε ακόμα τις μισές ασυντήρητες. Αυτό δεν οφείλεται στο ότι δεν υπάρχουν τα μέσα, απλώς είναι τόσες πολλές και ο χρόνος που απαιτείται πάρα πολύ μεγάλος. Έτσι και η απόφασή μου ήταν να μην σκάψω για άλλες τοιχογραφίες παρά μόνο εκεί που η ανάγκη για να συμπληρωθούν αυτές οι οποίες είχαν ήδη βγει, το απαιτούσε», συμπλήρωσε.

Ο ίδιος δεν παρέλειψε να αναφερθεί και σε ένα λάθος που έγινε στο παρελθόν και θεωρεί σημαντικό. Στο εξώφυλλο της συσκευασίας του dvd, παραγωγής ΟΠΕΠ, για το Ακρωτήρι της Θήρας, δεν τοποθετήθηκε σωστά η παράσταση με την οποία κοσμείται και προέρχεται από μεσοκυκλαδικό πίθο (είδος μεγάλου δοχείου): Παρουσιάζονται δελφίνια και θαλάσσια πουλιά να κινούνται από τα δεξιά προς τα αριστερά, γεγονός που στρεβλώνει μια πολύ παλιά παράδοση.

Σύμφωνα με τον κ. Ντούμα, η αντίστροφη κίνηση (από τα αριστερά προς τα δεξιά), βαθιά ριζωμένη στην αντίληψη των κατοίκων του Αιγαίου, ίσως οδήγησε στη φορά που ακολουθήθηκε στα συστήματα γραφής της ελληνικής γλώσσας. «Μάλιστα, ο χαρακτηρισμός του τρόπου γραφής από τα αριστερά προς τα δεξιά ως “ες ευθύ”, δηλαδή στο καθιερωμένο, στο σωστό, ίσως επιβεβαιώνει την άποψη ότι είναι συνέχεια μας τεράστιας πολύ παλιάς παράδοσης», σημείωσε.

Το βιβλίο, που έχει εκδοθεί και στην αγγλική γλώσσα, είναι αναρτημένο στο διαδίκτυο (www.latsis-foundation.org) σε μορφή e-book, όπως και οι υπόλοιποι 17 τόμοι του κοινωφελούς ιδρύματος Ιωάννη Σ. Λάτση. Οι καταπληκτικές φωτογραφίες είναι του Σωκράτη Μαυρομμάτη.

Ελένη Μάρκου (ΑΜΠΕ)