Από τον Τσάρλι Τσάπλιν, τον Τζάνγκο Ράινχαρντ, μέχρι τους «δικούς μας» Μάκη Χριστοδουλόπουλο και Γιώργο Μάγκα, όλοι είναι Ρομά ή αλλιώς Τσιγγάνοι.

Με τους Ρομά, τους τελευταίους νομάδες της Ευρώπης, ζούμε μαζί πολλούς αιώνες. Αυτοί οι αιώνες συνύπαρξης έχουν προσδώσει στους Ρομά θετικά και αρνητικά στερεότυπα -άλλοτε είναι ελεύθερες καλλιτεχνικές καρδιές και άλλοτε κλέφτες και απατεώνες, άλλοτε αθώοι σαν παιδιά και άλλοτε πονηροί σαν δαίμονες. Το ίδιο όμως λένε και οι Ρομά για μας.

Κάπου όμως υπάρχει κοινό έδαφος, όπως ο μύθος, ο απόλυτος χώρος ελευθερίας, εκεί όπου κάθε άνθρωπος, κάθε κοινωνία και κάθε λαός μπορεί να ανοίξει τα φυλλοκάρδια του, να συναντηθεί με τον άλλον και να τον καταλάβει καλύτερα, όπως εξηγεί η Διεθνής Αμνηστία.

Η οργάνωση και το «Εργαστήρι ΜΑΙΡΗΒΗ» μας προσκαλούν να μάθουμε την αλήθεια των Ρομά, μέσα από μια ξεχωριστή παράσταση αφήγησης του ιστορητή Στέλιου Πελασγού «Τσιγγάνικα Παραμύθια και Ανθρώπινα Δικαιώματα», την Παρασκευή, 10 Μαρτίου 2017, ώρα 21:00, στο «Εργαστήρι ΜΑΙΡΗΒΗ», Σαχτούρη 4 και Σαρρή, Ψυρρή. Τα έσοδα της παράστασης θα διατεθούν για την ενίσχυση της δράσης της Διεθνούς Αμνηστίας.

Η Ευρώπη είναι σήμερα η πατρίδα 10-12 εκατομμυρίων Ρομά, εκ των οποίων γύρω στις 350.000 ζουν στην Ελλάδα. Η καθημερινή απειλή της αναγκαστικής έξωσης, των αστυνομικών παρενοχλήσεων και των βίαιων επιθέσεων, είναι σύνηθες φαινόμενο. Οι συνθήκες στις οποίες πολλοί Ρομά αναγκάζονται να ζουν, αποτελούν απόρροια παραμέλησης και διακρίσεων εκ μέρους των κρατών, αναφέρει η Διεθνής Αμνηστία.

Από πού κατάγονται οι Ρομά;

Οι ιστορικοί πιστεύουν ότι οι πρόγονοι των Ρομά πρωτοήρθαν στην Ευρώπη από τη βόρεια Ινδία, δια μέσου του σημερινού Ιράν, της Αρμενίας και της Τουρκίας. Σταδιακά εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη σε ένα διάστημα από τον 9ο αιώνα ως και σήμερα. Η σημαία των Ρομά της Ευρώπης έχει το μπλε και πράσινο χρώμα και τη ρόδα του κάρου στη μέση, σύμβολο των συνεχόμενων μετακινήσεών τους.

Η παράδοση των Ρομά

Παραδοσιακά, ταξίδευαν από μέρος σε μέρος. Παρά ταύτα η πλειονότητα των Ρομά είναι πλέον εγκατεστημένοι σε συγκεκριμένη περιοχή. Ανάμεσά τους συνήθιζαν να υπάρχουν τεχνίτες (όπως για παράδειγμα, ξυλογλύπτες και χαλκοτεχνίτες), αγρότες, σιδηρουργοί, μουσικοί, μάντεις και διασκεδαστές. Στην αρχή ήταν ευπρόσδεκτοι, λόγω των δεξιοτήτων τους, αλλά οι κυβερνήσεις και η εκκλησία άρχισαν σύντομα να τους βλέπουν ως ύποπτους παρείσακτους και «ειδωλολάτρες».

Οι Ρομά ήταν γυρολόγοι, φέρνοντας τα διάφορα αγαθά στην επαρχία, όπου δεν υπήρχαν μαγαζιά. Με την πάροδο των χρόνων και την εξέλιξη της οικονομίας, άρχισαν παντού να ανοίγουν καταστήματα, οπότε ο ρόλος των περιπλανώμενων εμπόρων άρχισε να φθίνει.

Οι Ρομά, ιδιαίτερα στα Βαλκάνια, είναι συνδεδεμένοι με το πανηγύρι, τη μουσική και το τραγούδι σε γάμους, καρναβάλια και γλέντια. Ιδιαίτερα στην επαρχία, συχνά οι πιο δημοφιλείς οργανοπαίχτες είναι Ρομά.

Θύματα διώξεων και εθνικισμού

Οι Ρομά ήταν και είναι ακόμα και σήμερα αποδέκτες διακρίσεων και διώξεων.
Σε πολλές περιοχές, οι Ρομά εξαναγκάζονταν σε δουλεία, μια τακτική που συνεχίστηκε και κατά τον 19ο αιώνα στη Ρουμανία και αλλού. Συχνά καταδικάζονταν σε θάνατο κατά την μεσαιωνική εποχή στην Αγγλία, στην Ελβετία και στη Δανία.

Αυτό μετατράπηκε σε οργανωμένη καταδίωξη. Οι Ναζί θανάτωσαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης τουλάχιστον 800.000 Ρομά, και στις 2 Αυγούστου τιμάται η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά. Σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης και τη Σουηδία είχαν καταγραφεί στειρώσεις Ρομά.

Ποια είναι η κατάσταση για τους Ρομά σήμερα;

Εκατομμύρια Ρομά ζουν σε απομονωμένες φτωχογειτονιές, συχνά δίχως ηλεκτρικό ρεύμα ή τρεχούμενο νερό και αγωνίζονται για την ιατρική περίθαλψη που χρειάζονται. Πολλοί ζουν υπό την καθημερινή απειλή έξωσης, παρενόχλησης από την αστυνομία και βίαιων επιθέσεων. Τα παιδιά Ρομά πολλές φορές υφίστανται διαχωρισμό στα σχολεία και λαμβάνουν ένα πολύ χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης.

Οι Ρομά έχουν περισσότερα προβλήματα υγείας, χειρότερη στέγαση και χαμηλότερα επίπεδα αλφαβητισμού από τους υπόλοιπους ανθρώπους. Στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη, αναμένεται να ζήσουν 10 χρόνια λιγότερο από ότι άλλοι. Κατά μέσο όρο, κερδίζουν λιγότερα χρήματα και είναι πιο πιθανό να είναι άνεργοι. Χωρίς καλές δουλειές, δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά την πολυτέλεια κατάλληλης στέγασης, καλής ιατρικής περίθαλψης ή μιας ποιοτικής εκπαίδευσης για τα παιδιά τους.

Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, αυτή η κατάσταση δεν είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της φτώχειας. Είναι απόρροια χρόνιων προκαταλήψεων και διακρίσεων από κυβερνήσεις, θεσμούς και μεμονωμένα άτομα. Όλοι μαζί έχουν σπρώξει τη μεγάλη πλειονότητα των Ρομά στο κοινωνικό περιθώριο και τους έχουν κρατήσει εκεί, καταλήγει η οργάνωση.

Μ. Κιάου (ΑΜΠΕ)