Είναι κάτι άνθρωποι που σου προκαλούν δημιουργικό φθόνο. Επειδή δεν κάθονται στ΄ αβγά τους… Επειδή στο βλέμμα τους λάμπει ένας άσβεστος σπινθήρας αναζήτησης της αφορμής, που θα γίνει η αιτία μιας εντυπωσιακής διαδρομής. Είναι οι άνθρωποι που κοιμούνται και ξυπνούν με απλωμένες τις κεραίες τους. Που ζητούν να νιώσουν για να αποτυπώσουν. Που ψάχνουν την ιστορία ανάποδα. Που τρυπώνουν στα γενικά αρχεία του κράτους, που ψαρεύουν πληροφορίες από σκονισμένα χαρτιά συμβολαιογραφείων, που ταξιδεύουν για να αισθανθούν στο πετσί τους αυτά με το οποία αποφασίζουν να καταπιαστούν.

Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι η συγγραφέας Φιλομήλα Λαπατά κι όταν την «πετυχαίνεις» στο «διάστημα της Ελλάδας» -γιατί ως άλλη Περσεφόνη, μοιράζει τη ζωή της ανάμεσα στην πατρίδα της και την πατρίδα του δεύτερου συζύγου της, τη Σαρδηνία- δεν αφήνεις την ευκαιρία για μια κουβέντα να πάει χαμένη. 'Άλλωστε, δεν είναι δύσκολο… Η γυναίκα αυτή χαίρεται να κουβεντιάζει, να ξεδιπλώνεται, να εξομολογείται. Πάνω από όλα, όμως, χαίρεται να μιλάει γι αυτό που την έχει κάνει τόσο αγαπητή στο κοινό της. Για τα βιβλία της. «Για τον κόσμο γράφω. Όχι για μένα. Αν γράφεις για σένα, κρατάς τα γραπτά σου στο συρτάρι σου» λέει με αφοπλιστική ειλικρίνεια. Μιλάει για τις «βουτιές» της στην έρευνα, για την παιδιάστικη χαρά που την κυριεύει όταν καταφέρνει να διασταυρώσει ξανά και ξανά τις πηγές της, για την αγάπη στους ήρωές της. Που είναι «όλοι αληθινοί» και «όλοι αγαπημένοι». Το να καταγράφεις και να παρουσιάζεις την ιστορία ενός προσώπου υπαρκτού στον χρόνο, είναι λίγο δίκοπο μαχαίρι. Οι δημοσιογράφοι το ξέρουν καλά αυτό… «Η αλήθεια είναι ότι δέχθηκα ενοχλήσεις απογόνων των ηρώων μου, αλλά για καλό. Για να μου εκφράσουν τη χαρά τους, που έγραψα για τους προγόνους τους. Για να μ΄ ευχαριστήσουν» λέει εκείνη με ικανοποίηση.

Στην πλειονότητα των βιβλίων της, ο μύθος εξελίσσεται στην Αθήνα των χρόνων του 1800, σε μια εποχή μάλλον ανεπαρκώς -και ίσως στρεβλά- φωτισμένη. «Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος για τον οποίο ασχολούμαι με αυτή την εποχή. Επειδή δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία και βιβλία γι αυτήν» λέει σπεύδοντας να εξαιρέσει τα επιστημονικά βιβλία, ως εργαλεία έρευνας, εγχειρίδια που απευθύνονται σε συγκεκριμένο κοινό. «Ιστορικά μυθιστορήματα δεν υπάρχουν αρκετά. Επιπλέον, ισχυρά ερείσματα της δικής μου οικογένειας τοποθετούνται στον συγκεκριμένο τόπο, τη συγκεκριμένη εποχή. Εκτός από το πρώτο μου μυθιστόρημα, τις κόρες του νερού, που είναι η ιστορία της οικογένειάς μου από το 1790, πολλά από τα πρόσωπα και τα στοιχεία των υπολοίπων βιβλίων μου μού είναι απολύτως οικεία. Βεβαίως, είναι αναμεμειγμένα με χαρακτηριστικά μυθοπλασίας, αλλά ως χαρακτήρες είναι αυτά τα ίδια και είναι εκεί. Για παράδειγμα, «Η χήρα του Πειραιά» είναι ένας συνδυασμός της γιαγιάς μου, που έμεινε ζωντοχήρα (απίστευτο για εκείνη την εποχή) και εμού, που έχασα τον πρώτο μου σύζυγο σε ηλικία 32 χρόνων μένοντας μόνη με ένα τετράχρονο παιδί. Η απώλεια του στηρίγματός σου, όπως κάθε απώλεια αγαπημένου ανθρώπου, γεννάει εξαιρετικά δυνατά συναισθήματα. Λοιπόν, αντί για ζωντοχήρα επέλεξα να παρουσιάσω τη γιαγιά μου ως χήρα. Είχα τόσο οικεία τη χηρεία μέσα μου… Αν δεν νιώσω πράγματα, δεν μπορώ να τα περιγράψω».

Έτσι αναζήτησε και βιώματα από την Κένυα για ένα μόνο κεφάλαιο του βιβλίου της «Επικίνδυνες λέξεις». Δεν της έφτασαν ούτε οι πληροφορίες από το διαδίκτυο, ούτε οι μακρόθεν εικόνες, ούτε οι δανεικές μαρτυρίες… «Ξενιτεύτηκα για καιρό στην Κένυα. Έζησα εκεί. Συναναστράφηκα τους ανθρώπους. Μοιράστηκα τις ζωές τους. Οι ήρωες του βιβλίου μου είναι αληθινοί. Αναφέρονται με τα πραγματικά τους ονόματα τους».

Η Φιλομήλα Λαπατά είναι η χαρά της ζωής, «επειδή, όπως λέει, η ζωή είναι μάθημα και δύναμη. Σε δοκιμάζει και σε θωρακίζει». Είναι μια γυναίκα που ζει στο σήμερα και λατρεύει να ξετρυπώνει πράγματα από το χθες. Μια γυναίκα που εισπράττει… συμπαντικά μηνύματα, γιατί δεν ήταν λίγες οι φορές που ταλαντεύτηκε ανάμεσα στους ήρωές της και ήρθε κάτι ανεξήγητο να τη σταθεροποιήσει. Γελάει και μοιράζεται μια αστεία ιστορία…

«Ένας από τους ήρωές μου είναι ορνιθοσφαγέας. Είχα ξετρυπώσει κάποτε ένα ειδησάριο από την εφημερίδα ΄Αιών΄, που έλεγε ότι ο γιατρός τάδε καλεί τον ορνιθοσφαγέα δείνα να μη χτυπάει την πόρτα του στις 6 το πρωί! Ψάχνοντας, λοιπόν, βρήκα ότι την εποχή, όπου εγώ είχα τοποθετήσει την εξέλιξη της ιστορίας μου, υπήρχαν ορνιθοσφαγείς οι οποίοι, καθώς οι νοικοκυρές που είχαν κότες δεν μπορούσαν να τις σφάξουν μόνες τους, αναλάμβαναν εκείνοι να κάνουν τη δουλειά… Ήταν επαγγελματίες οι άνθρωποι. Περνούσαν από τα σπίτια και ψάρευαν πελάτες. Ο γιατρός της αγγελίας, λοιπόν, διαμαρτυρόταν επειδή ο ορνιθοσαφαγέας της γειτονιάς του τού χτυπούσε την πόρτα στις 6 το πρωί. Η είδηση ήταν μαγική! Αυτό το πρόσωπο ήταν πολύ δελεαστικό για μένα. Από τη μία σκεφτόμουν να το εντάξω στην ιστορία, από την άλλη δεν ήμουν και πολύ σίγουρη. Κάποτε συζητώντας με έναν φίλο, ιδιοκτήτη ρεστοράν στην Ιταλία, μου είπε ότι τσακώθηκε με τη μητέρα του. Εκείνη είχε έναν κόκορα που λαλούσε το πρωί και τον ξυπνούσε. Διαμαρτυρήθηκε μία, διαμαρτυρήθηκε δύο, ώσπου τον έσφαξε και τον μαγείρεψε με ταλιατέλες! Η μητέρα του, φυσικά, έγινε έξαλλη. Αλλά το αστείο ήταν ότι μόλις μου περιέγραψε την ιστορία, μου λέει: αλλά έβγαλα μία σέλφι μαζί του, πριν τον σφάξω! Και βγάζει το κινητό και μου δείχνει μία τόσο αστεία φωτογραφία, που μ΄ έπιασε νευρικό γέλιο. Ήταν το κεφάλι του φίλου μου και από τον ώμο του προεξείχε το κεφάλι του κόκορα! Ε, εξέλαβα το περιστατικό ως σημάδι για να εντάξω τον ορνιθοσφαγέα στην ιστορία μου».

Όταν ξεκινάει την έρευνα, που προορίζεται για μία νέα ιστορία, επενδύει επάνω της τουλάχιστον δύο χρόνια από τη ζωή της. Κι όταν η αναζήτηση ολοκληρωθεί, τα… ρολά κατεβαίνουν έως ότου μπει η στερνή τελεία στο κείμενο. Ούτε έξοδοι, ούτε τηλεφωνήματα. Απομόνωση και σιωπή. Να μη σκορπίσει σκέψη αλλού. Οι ώρες και οι μέρες περνούν με τη σύνθεση ενός λόγου, γάργαρου και λαγαρού σαν ποτάμι σε αέναη ροή. Κι άμα έρθει η ώρα και κλείσει ο κύκλος με την έκδοση του βιβλίου, αρχίζει η αναζήτηση για το άνοιγμα του επόμενου. Μία ιστορία, μία φωτογραφία, μία μαρτυρία…

«Περισσότερο από όλη τη διαδικασία συγγραφής ενός βιβλίου, αγαπώ την προσπάθεια να κινούμαι στο χρονικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θέτω τους ήρωες τής εκάστοτε ιστορίας. Να κλείνω το εύρος της έρευνας, να αναζητώ και να βρίσκω στοιχεία συγκεκριμένης περιόδου. Αυτό είναι μια μεγάλη πρόκληση για μένα» εξομολογείται.

«Οι κόρες της Ελλάδας» είναι μια τριλογία σε εξέλιξη. Κυκλοφορούν ήδη «Η επιστροφή» και «Ο διχασμός» -«λέξεις ιδιαιτέρως οικείες στους Έλληνες» σχολιάζει η ίδια- και αναμένεται το ιστορικό μυθιστόρημα, που θα κλείσει τον κύκλο.

Έχουν προηγηθεί: «Οι κόρες του νερού», «Lacryma Christi – Το δάκρυ του Χριστού», «Εις το όνομα της μητρός», «Επικίνδυνες λέξεις», «Η ξυπόλητη των Αθηνών» και η «Χήρα του Πειραιά». Όλα των εκδόσεων Καστανιώτη.

Το ταξίδι μας ξεκίνησε μ΄ έναν λογοτεχνικό περίπατο στα πόδια της Ακροπόλεως, όπου ακούγονται ακόμα οι ανάσες των ηρώων της και κατέληξε σε μίαν αφιέρωση, όπου, όπως η ίδια σημειώνει, «δεν έχει νόημα ως απλή υπογραφή στο βιβλίο. Νόημα έχει το μήνυμα». Λοιπόν, «στην Τόνια, γιατί "… το ιερότερο μάθημα απ΄ όλα είναι η ίδια η ζωή!"».

Έτσι, αγαπητή κυρία!

Τόνια Α. Μανιατέα (ΑΠΕ – ΜΠΕ)