Μοιάζει με μακροβούτι σε άγνωστα, ατέρμονα νερά. Σε έναν ωκεανό γνώσης και στοχασμού. Γιατί αυτό είναι το κύκνειο άσμα τού συγγραφέα καθηγητή Φιλοσοφίας Δημήτρη Λιαντίνη.

Η «Γκέμμα», το έσχατο βιβλίο τού Λάκωνα φιλοσόφου πριν «αυτοθέλητα» αφανιστεί στις πλαγιές του Ταΰγετου, είναι ένα δυσνόητο και χαώδες δοκίμιο, εξόχως πυκνό σε νοήματα και μηνύματα, που προαναγγέλλει την τελική μετάβαση του συγγραφέα. Και ο σκηνοθέτης Πάνος Αγγελόπουλος επέλεξε να το επεξεργαστεί θεατρικά, όπως επιτυχώς έκανε άλλοτε και με την «Ασκητική» του Καζαντζάκη. Το στοίχημα της Γκέμμας κερδήθηκε από καιρό. Είναι ο δεύτερος κύκλος που άνοιξε στις 2 Μαΐου στη σκηνή τού «Βρετάνια».

Ο συμπυκνωμένος φιλοσοφικός στοχασμός, η κατά Πλάτωνα «μελέτη θανάτου» που υπηρετεί και επεκτείνει ο σύγχρονος φιλόσοφος, ξεδιπλώνεται για δεύτερη σεζόν εντυπωσιακά στο λιτό και λειτουργικό σκηνικό του Γιάννη Ζημιανίτη, με τους επί σκηνής δρώντες -θα μπορούσαν να είναι και φοιτητές του παιδαγωγού Λιαντίνη- να επιχειρούν αριστουργηματικά, μέσω επιλεγμένων αποσπασμάτων του δοκιμίου, μια κοσμοθεωρική ανάλυση στον πυρήνα του βασικού ερωτήματος πώς γίνεσαι άνθρωπος μέσα από τη διαρκή παρατήρηση του προσωπικού σου θανάτου.

Το μυστικό είναι να αφεθείς «στα χέρια» του κειμένου και των εκφραστών του. Ουδείς αμφισβητεί ότι η βαθιά περισυλλογή αποτελεί ατομική προσέγγιση σε έτσι κι αλλιώς υποκειμενικές αλήθειες, όπως είναι ο φόβος, ο πόνος, η ανάγκη, η ομορφιά, η πίστη και εν γένει η ζωή και ο θάνατος. Αλλά η παράσταση του Αγγελόπουλου παρασύρει το κοινό του σε ομαδική περισυλλογή, όπως ακριβώς λειτουργούσε με τους φοιτητές του ο Λιαντίνης.

Με τη μορφή σχεδόν τραγωδίας, αττικού δράματος, ο σκηνοθέτης θέτει τις αλήθειες περί ζωής και θανάτου, που ταλάνιζαν τη ζωή τού φιλοσόφου. Η παράσταση δεν καταπιάνεται με όλα τα δώδεκα κεφάλαια της Γκέμμας. Παρουσιάζει αποσπάσματα έξι εξ αυτών και ενίοτε σε διαλόγους «θεατροποιημένους» (όπως και της Ήρας και του Δία) μέσα στο ίδιο το θέατρο.

Με σκηνές, που υποβοηθούμενες από τις θαυμάσιες μουσικές της Έρρικας Σωτηροπούλου, καθηλώνουν. Ο Νίκος Καλογερόπουλος (πόσο αυθεντικός θεατράνθρωπος!), η Βίκυ Μαραγκάκη με τη γοητευτική πραότητα του προσώπου της, αλλά και οι Αλίκη Ζαχαροπούλου, Κωνσταντής Ζημιανίτης, Κρυσταλλία Κεφαλούδη, Δανάη Μπερή και Γιώργος Νάκος με τη συγκινητική αφοσίωσή τους στο θεατρικό παιχνίδι του φιλοσοφικού στοχασμού, μπαίνουν μπροστάρηδες στη δύσκολη διαδρομή αναζήτησης του φωτός.

Σκηνοθέτης και ηθοποιοί οδηγούν τον θεατή σε έναν σκοτεινό δρόμο, όπου μοιάζει να πορεύεται με τη βοήθεια παλλόμενων προβολέων. Ανακαλύπτοντας μεθοδικά αξίες, αλήθειες, στόχους, προορισμό. Είναι μια διαδικασία που προσομοιάζει σε ομαδική ψυχανάλυση με καθοδηγητή τον Αγγελόπουλο στα βήματα του Λιαντίνη. Κι ακόμα κι αν δεν συμφωνήσεις με τη δική του ματιά στα πανανθρώπινα ερωτήματα, το κέρδος σου είναι να ανακαλύψεις τον μηχανισμό που θα σε βοηθήσει να ξεκλειδώσεις τις δικές σου απαντήσεις. Όσο για την πεμπτουσία αυτής της αναζήτησης… ο ίδιος ο σύγχρονος φιλόσοφος την ερμήνευσε κάμποσα χρόνια πριν: φιλοσοφία είναι η βαθιά αυτοκτονική ενδοσκόπηση.

Τόνια Α. Μανιατέα (ΑΠΕ – ΜΠΕ)