Όλοι σχεδόν έχουν αποδεχθεί ότι η ελληνική μυθολογία είναι ένα γοητευτικό παραμύθι που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την προϊστορική πραγματικότητα. Η συστηματική μελέτη όμως της εξέλιξης του κλίματος κατά τα τελευταία 18.000 χρόνια κυρίως και των επιπτώσεων του στον αιγαιακό και στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο έδειξε ότι η πρώιμη πολιτισμική εξέλιξη των κατοίκων των περιοχών γύρω από την Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο συνδέεται άμεσα με τις ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες, την ίδια εποχή που στην υπόλοιπη Ευρώπη, βόρεια των οροσειρών των Πυρηναίων και των Άλπεων, επικρατούσε το ψύχος (παγετώδης περίοδος). Αποδείχθηκε ακόμη ότι η γενεαλογική εξέλιξη των θεών, όπως μας την έχει κληροδοτήσει ο Ησίοδος, ακολουθεί την παλαιογεωγραφική εξέλιξη του Αιγαίου κατά την περίοδο μεταξύ 18.000 και 6.000 χρόνων πριν από σήμερα. Από ο βιβλίο του Ηλία Δ. Μαριολάκου, Ομότιμου Καθηγητή Γεωλογίας του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, "Ελληνική Γεωμυθολογία", εκδόσεις Λιβάνη.

-Με το νέο σας βιβλίο με τίτλο Ελληνική Γεωμυθολογία συνδέετε τη Γεωλογία με τη Μυθολογία. Για ποιο λόγο κρίνατε σκόπιμη αυτή τη σύνδεση;

Η απάντηση στο ερώτημα σας συνδέεται με μια μικρή προσωπική ιστορία που συνέβη την εποχή που ήμουν πολύ νέος, μόλις είχα αφυπηρετήσει από τον στρατό και είχα διοριστεί στο Υπουργείο Γεωργίας στο υδρογεωλογικό τμήμα της ΥΕΒ (Υπηρεσία Εγγείων Βελτιώσεων). Η πρώτη μου λοιπόν υπηρεσιακή αποστολή ήταν να συμμετάσχω σε μια Επιτροπή Περιοριστικών Μέτρων για την έκδοση αδύτων διάνοιξης γεωτρήσεων στον Αργολικό Κάμπο. Επιστρέφοντας έπρεπε να υποβάλλω μια έκθεση σχετικά με το γενικότερο πρόβλημα της έναρξης της υφαλμύρωσης του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα. Στα πλαίσια αυτά λοιπόν θεώρησα σκόπιμο να ερευνήσω και τις μεγάλες καρστικές πηγές που εκβάλλουν στα περιθώρια του κάμπου και συγκεκριμένα των πηγών του Κεφαλαρίου, της Λέρνης και των υποθαλάσσιων πηγών του Κιβερίου. Κάποια στιγμή όμως θυμήθηκα ότι οι πηγές της Λέρνης αναφέρονται στην Ελληνική Μυθολογία. Έτσι θεώρησα σκόπιμο να ανατρέξω σε κάποια μυθολογία αλλά και σε άλλους αρχαίους συγγραφείς όπως στον Παυσανία και σε άλλους. Στην αρχή βέβαια δεν περίμενα να βρω κάτι το σημαντικό μια και εγώ, όπως όλος ο κόσμος – Έλληνες και ξένοι- πιστεύω ότι η Ελληνική Μυθολογία είναι ένα παραμύθι, ωραίο μεν αλλά παραμύθι. Πρόκειται δηλαδή για μια φανταστική διήγηση των ευφάνατστων αρχαίων Ελλήνων. Όταν όμως διάβασα ότι οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν ότι οι καρστικές πηγές της Αργολίδας τροφοδοτούνται υπογείως από τις διάφορες λεκάνες του Αρκαδικού οροπεδίου και επί πλέον ότι ο αριθμός των κεφαλών της Λερναίας Ύδρας δεν αναφέρεται σταθερός αλλά άλλοτε απεικονίζεται με εφτά, άλλοτε με εννέα ή δώδεκα ενώ από μερικούς συγγραφείς η Ύδρα χαρακτηρίζεται ως μυριοκέφαλη, άρχισα να προβληματίζομαι αν και κατά πόσον η άποψη ότι ο μύθος της Λερναίας Ύδρας και συνεπώς και ο άθλος του Ηρακλή είναι παραμύθι ή όχι. Ο προβληματισμός και η αμφισβήτηση αυτή έγινε τελικά πεποίθηση όταν σκέφτηκα τη συνέχεια του μύθου που αναφέρεται ότι στη θέση της κάθε κεφαλής της Ύδρας που έκοβε ο Ηρακλής φύτρωναν από τα πλάγια δύο. Είναι γεγονός ότι αν προσπαθήσει κάποιος να εμποδίσει την εκροή νερού από κάποιο κεφαλάρι βάζοντας ένα εμπόδιο στο σημείο εκροής το νερό θα βγει από δύο σημεία. Άρα ο μύθος της πάλης του Ηρακλή και της Λερναίας Ύδρας ταυτίζεται με το υδρογεωλογικό καθεστώς που ελέγχει την υδρογεωλογική συμπεριφορά των καρστικών πηγών.

-Έτσι εντρυφήσατε στην Ελληνική Μυθολογία;

Μετά από πολλά χρόνια άρχισα σιγά σιγά να πλουτίζω να πλουτίζω τις γνώσεις μου στην Ελληνική Μυθολογία και τελικά διαπίστωσα ότι πολλές από τις ερμηνείες που έχουν δοθεί στους μύθους δεν ανταποκρίνονται στην γεωπεριβαλλοντική πραγματικότητα. Αυτό συμβαίνει επειδή στην ερμηνεία δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν το γεωπεριβάλλον και κυρίως δεν λαμβάνονται υπ’ όψιν οι μεταβολές του γεωπεριβάλλοντος κατά την προϊστορική εποχή. Για παράδειγμα κανείς δεν έχει λάβει υπ’ όψιν του ότι αυτό που βλέπουμε σήμερα διαμορφώθηκε μόλις πριν 6000 χρόνια. Για παράδειγμα μέχρι πριν 14000 χρόνια ο σημερινός Σαρωνικός κόλπος ήταν ένας εύπορος κάμπος με δύο τρεις λίμνες. Από τότε μέχρι το 6000 σχηματίστηκε το σημερινό παράκτιο τοπίο. Με αυτά λοιπόν και με πολλά άλλα θεώρησα σκόπιμο να ασχοληθώ συστηματικά με την μελέτη της σχέσης της μυθολογίας μας με το γεωπεριβάλλον του Αιγιακού και Περιαιγαιακού χώρου.

-Από πότε οι θεότητες και οι μύθοι ξεκινούν να εμπλέκονται με το γεωπεριβάλλον;

Μελετώντας για πολλά χρόνια μεταξύ άλλων και τη γεωπεριβαλλοντική εξέλιξη του ευρύτερου Αιγαιακού χώρου κατά τα τελευταία δύο εκατομμύρια χρόνια από τότε δηλαδή που πρωτοεμφανίστηκε του γένος του ανθρώπου πάνω στη γη σε συνδυασμό και με τις κλιματικές μεταβολές σε παγκόσμιο επίπεδο διαπίστωσα ότι το γενεαλογικό δέντρο των θεών των Ελλήνων, όπως αυτό δίδεται από το Ησίοδο και ιδιαίτερα μέχρι τους θεούς της τέταρτης γενιάς, ταυτίζεται με την γεωπεριβαλλοντική εξέλιξη του Αιγαίου και των γύρω περιοχών. Αυτές οι διαπιστώσεις άρχισαν σιγά σιγά να με προβληματίζουν και βαθμιαία να με πείθουν αρχικά ότι η μυθολογία μας δεν είναι αποκύημα της φαντασίας των ευφάνταστων αρχαίων Ελλήνων αλλά πολλοί μύθοι συνδέονται με κάποια φάση της γεωπεριβαλλοντικής εξέλιξης του Αιγαίου. Αν όμως συμβαίνει αυτό τότε ο πυρήνας πολλών μύθων αντιστοιχεί σε κάποια πραγματικότητα που άλλοτε συνδέεται με το γεωπεριβάλλον και άλλοτε με δραστηριότητες των κατοίκων του. Άρα η μυθολογία μας δεν είναι μια παρα-μυθολογία, αλλά μυθοποιημένη η πρώιμη ιστορία των προγόνων του Ομήρου και του Ησίοδου και των επόμενων γενεών.

-Θα μπορούσατε ίσως να μας δώσετε κάποιο παράδειγμα για να γίνουν κατανοητά τα προηγούμενα που ενώ είναι εντυπωσιακά εν τούτοις δεν μπορούν να πείσουν.

Παρά το γεγονός ότι είναι δύσκολο θα προσπαθήσω χωρίς όμως να μπω σε λεπτομέρειες λόγω χώρου. Για όσους ασχολούνται με την γεωλογία του τεταρτογενούς, δηλαδή με την φυσικογεωλογική εξέλιξη της Γης μας. Κατά τα τελευταία δύο εκατομμύρια χρόνια Έχουν διαπιστώσει ότι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες στην εξέλιξη της κοινωνίας του ανθρώπου εξαρτάται άμεσα με την εξέλιξη του κλίματος κατά την ίδια περίοδο. Το κλίμα όμως δεν παραμένει σταθερό, αλλά μεταβάλλεται συνεχώς και μάλιστα περιοδικά. Τα αίτια αυτής της συνεχούς και περιοδικής μεταβολής συνδέεται με αστρονομικά αίτια και κυρίως με την απόσταση της Γης μας από τον Ήλιο. Η απόσταση αυτή μεταβάλλεται συνεχώς επειδή η θέση του άξονα περιστροφής της Γης μεταβάλλεται συνεχώς και μάλιστα περιοδικά. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με την περιστροφή της Γης μας γύρω από τον Ήλιο όπου η τροχιά της μεταβάλλεται και αυτή περιοδικά. Τελικά η απόσταση μεταξύ Γης και Ήλιου μεταβάλλεται περιοδικά. Όταν όμως μεταβάλλεται η απόσταση μεταβάλλεται και η ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας περιοδικά και συνεπώς μεταβάλλεται περιοδικά και η μέση θερμοκρασία της ατμόσφαιρας.

-Όταν οι θερμοκρασίες είναι χαμηλές στη Γη έχουμε εξάπλωση των παγετώνων γι’ αυτό γίνετε λόγος για παγετώδεις περιόδους;

Όταν η Γη μας δέχεται περισσότερη ακτινοβολία τότε γίνεται λόγος για μεσοπαγετώδεις περιόδους. Μέχρι πριν 1800 χρόνια όμως η μέση παγκόσμια θερμοκρασία της άρχισε να ανεβαίνει για αστρονομικούς λόγους και παράλληλα άρχισε να ανεβαίνει και η περιεκτικότητα του διοξειδίου του άνθρακα (CO2). Η αύξηση αυτή συνεχίστηκε μέχρι πριν 6000-7000 χρόνια οπότε η θερμοκρασία κατά κάποιο τρόπο λέμε ότι σταθεροποιήθηκε χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν έχουν παρατηρηθεί έκτοτε μικρομεταβολές της τάξης των 2-3°C (βαθμών Κελσίου). Οι θερμοκρασιακές αυτές μεταβολές για τον Αιγαιακό χώρο και γενικότερα για τις χώρες γύρω από την Ανατολική Μεσόγειο και της Μεσοποταμίας δεν έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην πολιτισμική εξέλιξη των κατοίκων τους επειδή οι κλιματικές συνθήκες ήσαν για διάφορους λόγους αρκετά υψηλές καθ’ όλη τη διάρκεια της τελευταίας παγετώδους περιόδου. Απεναντίας για την Ευρώπη βόρεια των Άλπεων και των Πυρηναίων οι θερμοκρασίες ήσαν τόσο χαμηλές που το μέτωπο των παγετώνων είχε φτάσει σχεδόν μέχρι τα βόρεια περίχωρα του σημερινού Λονδίνου ενώ τα εδάφη που εκτείνονταν νοτιότερα ήσαν σχεδόν μόνιμα παγωμένα. Ανάλογες συνθήκες σήμερα έχουμε στην Γροιλανδία και στα βορειότερα σημεία της Σιβηρίας όπου επικρατούν συνθήκες τούνδρας. Η περιγραφόμενη γεωπεριβαλλοντική εξέλιξη είναι όμοια όσον αφορά την αύξηση της θερμοκρασίας σε όλες τις περιοχές του κόσμου. Για τον Αιγαιακό χώρο όμως και την ανάπτυξη του αρχαιοελληνικού πολιτισμού καθοριστικός παράγοντας είναι η μεταβολή της στάθμης της θάλασσας και οι μετατοπίσεις των ακτογραμμών λόγω κατάκλισης μεγάλων παράκτιων πεδινών εκτάσεων που συνδέονται με τις λεγόμενες κλιματοενστατικες κινήσεις.

-Τι είναι αυτές οι κλιματοενστατικές κινήσεις που έχουν παίξει τόσο καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του αρχαιοελληνικού πολιτισμού;

Όπως αναφέρθηκε κατά τις παγετώδεις περιόδους ο όγκος των παγετώνων αυξάνει κατά πολύ. Για να επιτευχθεί αυτό έχουν δεσμευτεί πολλά εκατομμύρια κυβικά χιλιόμετρα νερού στον πάγο με αποτέλεσμα η στάθμη της θάλασσας να έχει κατέβει. Έχει υπολογιστεί ότι πριν 18000 χρόνια, τότε που έχουν παρατηρηθεί οι χαμηλότερες θερμοκρασίες η στάθμη της θάλασσας βρισκόταν γύρω στα 125 με 150 μέτρα χαμηλότερα απ’ ότι είναι σήμερα. Όταν άρχισε η αύξηση της θερμοκρασίας και άρχισε σιγά σιγά η τήξη των παγετώνων που είχαν σχηματιστεί στις ηπειρωτικές περιοχές κατέληγαν στους ωκεανούς. Έτσι σιγά σιγά άρχισε να ανεβαίνει η στάθμη των ωκεανών και μαζί και του Αιγαίου. Έτσι άρχισαν να κατακλύζονται όλες οι περιοχές που είχαν ύψος μέχρι 125 μ. περίπου. Όλοι σχεδόν οι μεγάλοι κόλποι της Ελλάδας δημιουργήθηκαν στο χρονικό διάστημα μεταξύ 18000 και 6000 χρόνια πριν. Η μετατόπιση των ακτογραμμών σταμάτησε πριν 6000 χρόνια επειδή το κλίμα σταθεροποιείται την ίδια εποχή. Η δική μου άποψη είναι ότι κατά το χρονικό αυτό διάστημα εξ’ αιτίας αυτών των συγκλονιστικών γεωπεριβαλλοντικών μεταβολών οι κάτοικοι του Αιγαίου δημιούργησαν τους θεούς τους καις υγκεκριμένα τους θεούς της τρίτης γενιάς του Ησίοδου που είναι οι Τιτάνες, οι Γίγαντες, οι Εκατόγχειρες κλπ και στη συνέχεια οι έξι μεγάλοι θεοί του δωδεκάθεου που είναι ο Ποσειδώνας ως πρωτότοκος, ο Πλούτωνας, η Εστία, η Ήρα, η Δήμητρα και τελευταίος ο Δίας.

-Οι υπόλοιποι θεοί;

Ο Ήφαιστος, ο Ερμής, ο Απόλλωνας, η Άρτεμης και άλλοι είναι θεοί νεώτερων γενεών που συνδέθηκαν με τις νέες ανακαλύψεις του ανθρώπου που άρχισε να αναπτύσσεται πνευματικά, όπως την ανακάλυψη της μεταλλουργίας, του εμπορίου, της μουσικής κλπ. Η Τιτανομαχία, η Γιγαντομαχία η αντικατάσταση στην πρωτοκαθεδρία του Ποσειδώνα από τον Δία και πολλά άλλα συνδέονται άμεσα με την σταθεροποίηση του κλίματος και της στάθμης της θάλασσας. Αναγνωρίζω ότι πολλοί θα αμφισβητήσουν την προτεινόμενη ερμηνεία. Δυστυχώς λόγω χώρου δεν είναι δυνατόν να παρουσιαστούν οι παλαιογεωγραφικοί χάρτες ούτε τα αποτελέσματα των ερευνών και ραδιοχρονολογήσεων που δείχνουν ότι πολλοί μύθοι που αναφέρονται από αρχαίους συγγραφείς αντιστοιχούν σε φυσικογεωλογικές διεργασίες που άρχισαν να εξελίσσονται πριν 6000 χρόνια. Πλέον χαρακτηριστικός είναι ο μύθος της δημιουργίας των Εχινάδων νήσων. Άρα η ελληνική μυθολογία είναι πολύ παλιά. Αυτό με τη σειρά του μας επιτρέπει να συμπεράνουμε έμμεσα ότι αφού ένας «μύθος» στην ουσία ένα φυσικό γεωλογικό φαινόμενο μεταβιβάστηκε προφορικά από γενιά σε γενιά μέχρι τον αρχαίο συγγραφέα που το κατέγραψε πρέπει και η γλώσσα να έχει μια συνέχεια.

Παρατήρηση: Τα υπόλοιπα σε μια άλλη συνέντευξη.

Ακολουθήστε το Flash.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις