«Χρειάζεται μεγάλος αγώνας προκειμένου να ανατραπεί η κρατούσα αντίληψη ότι το νοσοκομείο είναι τόπος πένθους και θλίψης όπου πηγαίνει κάποιος για να πεθάνει και όχι για να ζήσει. Δεν θεωρείται συνήθως το νοσοκομείο ως τόπος αισιοδοξίας και χαράς αλλά αντιμετωπίζεται ως ένας άχρωμος τόπος έλλειψης ζωής, ώς γκρίζο προστάδιο του τάφου. Όμως οι ανοιχτόμυαλοι επιστήμονες και τα ευρήματα της επιστημονικής έρευνας σήμερα προτείνουν το ακριβώς αντίθετο: ότι στο σύγχρονο νοσοκομείο η μουσική, το χρώμα, η τέχνη αποτελούν πλέον ουσιαστικό συστατικό της θεραπείας των ασθενών». Ο Θανάσης Δρίτσας είναι Καρδιολόγος, Αναπληρωτής Διευθυντής στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο. Παράλληλα συνθέτης και συγγραφέας με παγκόσμια αναγνώριση και πολλές τιμητικές διακρίσεις. Πρόσφατα τιμήθηκε με Βραβείο από την Ακαδημία Αθηνών για το πρωτοποριακό του έργο στην χρήση της μουσικής ως θεραπευτικού μέσου σε καρδιολογικούς ασθενείς. Μιλάμε με τον Θανάση Δρίτσα για τον σύγχρονο ρόλο της ιδιότητας του γιατρού και τα προβλήματα της άσκησης της ιατρικής σήμερα πάντα με αναφορά σε μια άνθρωποκεντρική θεώρηση του ιατρικού επαγγέλματος.

– Για την απρόσωπη άσκηση της ιατρικής σήμερα

Τα τελευταία χρόνια παρατηρώ ότι η άσκηση της ιατρικής γίνεται όλο και περισσότερο παγκοσμιοποιημένη και απρόσωπη, γιατροί και ασθενείς γίνονται εντελώς απόμακροι και ξένοι. Παράλληλα παρατηρώ ότι οι γιατροί αφιερώνουν όλο και λιγότερο χρόνο στην κλινική εξέταση και τη λήψη ιστορικού και περισσότερο χρόνο στη συνταγογράφηση διαγνωστικών εξετάσεων και φαρμάκων. Και οι ασθενείς με τη σειρά τους παραπονιούνται ότι οι γιατροί δεν ασχολούνται μαζί τους και διεκπεραιώνουν μηχανιστικά και αδιάφορα το έργο τους. Επίσης ανάμεσα σε γιατρούς και ασθενείς, μια ιερή σχέση αιώνων, παρεμβάλλονται πλέον οικονομικοί παράγοντες, managers υγείας, απελπιστική γραφειοκρατία, μεγάλος χρόνος της ιατρικής επίσκεψης αφιερώνεται σήμερα στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση λόγω δαιδαλώδους σχεδιασμού θεραπευτικών πρωτοκόλλων. Η σχέση γιατρού ασθενή γίνεται επικίνδυνα απρόσωπη και επίσης διατηρώ σοβαρές αμφιβολίες κατά πόσον οι υπηρεσίες υγείας σήμερα διατηρούν (κάτι από) τον άνθρωποκεντρικό τους χαρακτήρα. Το βασικό ερώτημα που προσπαθώ να απαντήσω σήμερα είναι ακριβώς αυτό: παραμένει γενικά το σύγχρονο μοντέλο άσκησης της ιατρικής άνθρωποκεντρικό; Στέκομαι στη λέξη «γενικά» διότι ουδέποτε το μοντέλο υπήρξε ιδανικά άνθρωποκεντρικό και δεν παριστάνω βέβαια τον ηθικολόγο ούτε θα περιπέσω στο αμάρτημα του διδακτισμού. Προσεγγίζω συνήθως (σε διαλέξεις μου) ιστορικά το ρόλο και την ιδιότητα του γιατρού προσπαθώντας να παρατηρήσω πως ξεκίνησε και που βρίσκεται σήμερα. Είναι επίσης βέβαιο ότι αρκετοί εξωγενείς παράγοντες παρεμβαίνουν, σαφώς με ιδιοτελή κίνητρα, στην άσκηση του ιατρικού λειτουργήματος σήμερα. Τα κρίσιμα αυτά ερωτήματα αφορούν και τους γιατρούς και τους ασθενείς τους, δηλαδή ολόκληρη την κοινωνία εφόσον άπαντες είμαστε δυνητικά ασθενείς.

– Για την ιστορική εξέλιξη της ιατρικής ιδιότητας μέσα στους αιώνες

Η ιατρική ιδιότητα αρχίζει από τον ρόλο των πρώτων (γιατρών) μάγων-θεραπευτών πριν από χιλιάδες χρόνια, η ιατρική τότε είναι κυρίως μια τέχνη. Από τον ρόλο του μάγου θεραπευτή σήμερα, μέσα από την επιστημονική εξέλιξη, φτάσαμε στον ρόλο του γιατρού επιστήμονα (medical scientist). Η εξέλιξη της επιστήμης έδωσε τη δυνατότητα στον άνθρωπο να νικήσει με την ιατρική νοσήματα που θα τον είχαν εξαφανίσει. Για παράδειγμα μεγάλη υπόθεση για την επιβίωση υπήρξε το εμβόλιο κατά της ευλογιάς, η ανακάλυψη της πενικιλλίνης, η ανακάλυψη του αιθέρα που άνοιξε το δρόμο στις μεγάλες χειρουργικές επεμβάσεις. Η ιατρική έγινε προοδευτικά περισσότερο απρόσωπη, η φροντίδα έφυγε από το σπίτι και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο, το κόστος της περίθαλψης εκτοξεύτηκε σήμερα και μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν μπορεί να ανταποκριθεί σε ιδιωτικό επίπεδο, η δημόσια περίθαλψη δυσκολεύεται να ανταποκριθεί, το κοινωνικό κράτος της υγείας καταρρέει σήμερα. Η βούληση των γιατρών περιορίζεται σημαντικά μέσα από αυστηρές κατευθυντήριες οδηγίες που υποτίθεται ότι βασίζονται σε τεκμηριωμένη ιατρική. Παράλληλα έχει πολλαπλασιαστεί η συνταγογράφηση φαρμάκων και εξετάσεων σε κλινικά υγιείς και ασυμπτωματικούς πληθυσμούς ενώ καταγράφεται το φαινόμενο της υπερδιάγνωσης. Θεωρώ ότι η ηλεκτρονική συνταγογράφηση απετέλεσε σημαντική εξέλιξη στην κλινική πράξη με την έννοια της αποθήκευσης και ευκολίας μεταφοράς των πληροφοριών και βέβαια της δυνατότητας του ηλεκτρονικού φακέλου ασθενούς. Ο σύγχρονος γιατρός απρόσωπα και μέσα από τη ματιά της αντικειμενικής επιστήμης έγινε αποτελεσματικός χρήστης της ιατροβιολογικής τεχνολογίας αλλά έχει απωλέσει την ιδιότητα του ολιστικού θεραπευτή (healer) που προσεγγίζει τον πάσχοντα ως πρόσωπο και όχι ως κωδικό ταξινόμησης κάποιου νοσήματος.

– Ιατρική και οικονομία: Το πρόβλημα του μεγάλου κόστους της περίθαλψης σήμερα

Οι γιατροί δεν έχουν εκπαιδευτεί καθόλου στην επιλογή της πλέον οικονομικής θεραπευτικής αγωγής ή διαγνωστικής εξέτασης όταν η αποτελεσματικότητα είναι ίδια. Δεν είναι πάντα το ακριβότερο και καλύτερο όπως αποδεικνύεται. Επίσης ενώ έχει τεκμηριώσει η κλινική έρευνα ότι εξίσου αποτελεσματικες με φάρμακα μπορούν να είναι κάποιες μη-φαρμακευτικες παρεμβάσεις (πχ η άσκηση) εντούτοις δεν συνταγογραφούνται συστηματικά. Στην κορυφή της λίστας των παραγόντων που επηρεάζουν την συνολική θνητότητα του πληθυσμού είναι το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, η κοινωνική και οικονομική ανισότητα ενώ την ίδια στιγμή η ιατρική κοινότητα (και έμμεσα η κοινωνία) κλείνει τα μάτια και προτιμάει γενικά να χορηγεί φάρμακα ή να κάνει μηχανικές παρεμβάσεις.

– Τι μας λένε οι λέξεις και η ετυμολογία. Τι σημαίνει γιατρός;

Η λέξη ιατρός είναι αρχαιότατης καταγωγής και παραπέμπει στο ίαμα, ιαματικός, στην ομηρική γλώσσα ιητήρ, ιητρός. Στις αγγλοσαξωνικές γλώσσες η λέξη ντόκτορ (doctor) έχει ετυμολογική ρίζα στο λατινικό docilitas και ουσιαστικά σημαίνει αυτόν που διδάσκει κάτι το οποίο γνωρίζει καλά. Ενώ θεραπεία και ίασις είναι μάλλον διαφορετικές έννοιες. Θεραπεύω σημαίνει υποστηρίζω, βλέπε «Θεραπενίς» και «Θεράπων» , ίσως περισσότερο με την έννοια της ανακούφισης. Ενώ «ίασις» είναι η εξάλειψη μιας παθολογικής κατάστασης. Μπορείς να έχεις θεραπεία χωρίς ίαση λοιπόν, και για παράδειγμα τα περισσότερα φάρμακα είναι θεραπευτικά δηλ. ανακουφίζουν τα συμπτώματα αλλά δεν εξαλείφουν το αίτιο. Η έννοια του θεραπευτή ως healer (healing σημαίνει επούλωση) παραπέμπει περισσότερο στην πνευματική εμπειρία και θεραπεία ολιστικά (spiritual healing).

– Μελλοντικές προκλήσεις και προβλέψεις για το ιατρικό επάγγελμα

Πιστεύω ότι στο μέλλον θα περιοριστούν οι εξουσίες, η ελεύθερη βούληση των γιατρών και βέβαια η δυνατότητα να επιβάλλουν αποφάσεις στον ασθενή. Ήδη αυτό γίνεται με τους περιορισμούς που σταθερά επιβάλλονται μέσω της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης εξετάσεων και φαρμάκων. Αυτό το φαινόμενο έχει πάρει ένα χαρακτήρα υπερβολής στη χώρα μας βέβαια μετά τη δημιουργία του ενιαίου φορέα ασφάλισης που έχει ξεφύγει σε αποστολή, αντί δηλαδή να ασκεί εκλογικευμένο έλεγχο στην οικονομική σπατάλη ασκεί συχνά ρόλο αστυνόμευσης των γιατρών. Αυτό ισως οφείλεται και σε κάποιου είδους ρεβανσισμό ο οποίος καθοδηγείται από λαικιστικά ρεύματα εναντίον των γιατρών που γενικεύουν συμπεριφορές (τα πιάνουν, τα παίρνουν χοντρά, είναι όλοι οι γιατροί πλούσιοι κλπ εσφαλμένες θέσεις ως γενικεύσεις). Επίσης η αυστηρή συμμόρφωση προς τις κατευθυντήριες οδηγίες κλινικής πρακτικής θα αποτελέσει ίσως στο μέλλον κριτήριο γενικότερης αξιολόγησης των γιατρών (καλός και κακός γιατρός). Βέβαια έχει ασκηθεί κριτική γύρω από πως ορίζονται οι ειδικοί (opinion leaders) που εκπονούν τις κατευθυντήριες οδηγίες-υποτίθεται με βάση τα αποτελέσματα των μεγάλων μελετών και τις αρχές της τεκμηριωμένης ιατρικής (evidenced based medicine). Δημοκρατικές και ανεξάρτητες φωνές στην ιατρική κοινότητα εκφράζουν ανησυχίες ότι (δυστυχώς) μπαίνουμε σε μια εποχή που η ιατρική αγωγή θα απευθύνεται απευθείας στον καταναλωτή με παράκαμψη των επαγγελματιών υγείας (consumer targeted medicine). Επίσης προβλέπεται ένα μεγάλο μέρος ιατρικών πράξεων να γίνεται μελλοντικά είτε από εκπαιδευμένους τεχνολόγους είτε από ρομπότ και τεχνητή νοημοσύνη. Βέβαια τίποτε δεν μπορεί να υποκαταστήσει ποτέ την ουσία και την αξία της σχέσης γιατρού-ασθενή. Το εξαιρετικά παρήγορο είναι ότι παγκόσμια κερδίζει και πάλι έδαφος η ολιστική αντίληψη για την υγεία και αρχίζει η ιατρική να αποδίδει έμφαση στη βελτίωση της ποιότητας ζωής σε σχέση με την παράταση της ζωής.

– Για το βιβλίο του με θέμα-Η μουσική ως φάρμακο

Μέσα στο πρόσφατο βιβλίο μου (Η μουσική ως φάρμακο, εκδόσεις Παπαζήση 2018) παρουσιάζονται μέσα από τεκμηριωμένη βιβλιογραφία όλες οι εφαρμογές της μουσικής στη σύγχρονη ιατρική και σε διαφορετικές ειδικότητες, αναλύονται οι βιολογικοί μηχανισμοί μέσω των οποίων επιδρά η μουσική βλ. στην ανακούφιση του πόνου, στη μείωση τους άγχους, στις μονάδες εντατικής θεραπείας, στην ανάρρωση των ασθενών μετά από χειρουργικές επεμβάσεις, στην περιγεννητική φροντίδα, στον καρδιολογικό ασθενή με στεφανιαία νόσο, στην άθληση, στη φροντίδα των ασθενών τελικού σταδίου και άλλες εφαρμογές. Τονίζω ότι μέσα στο βιβλίο μου προσεγγίζω κυρίως τους βιολογικούς μηχανισμούς της μουσικής ακρόασης ως θεραπείας και λιγότερο την-εξίσου σημαντική-βιωματική μουσικοθεραπεία που απαιτεί την παρουσία εκπαιδευμένου θεραπευτή. Η μουσική θεραπεία αποτελεί ουσιώδες συμπλήρωμα της ιατρικής αγωγής αλλά δεν την υποκαθιστά. Ο μουσικός θεραπευτής συνεργάζεται με τον κλινικό γιατρό, ο γιατρός είναι όμως ο απόλυτα υπεύθυνος για τη συνολική φροντίδα και νοσηλεία του ασθενή.

– Πώς η τέχνη μπορεί να συνεισφέρει στη βελτίωση της υγείας

Την τελευταία πενταετία παρατηρείται διεθνώς μια σημαντική αύξηση του αριθμού των επιστημονικών δημοσιεύσεων που αφορούν τις εφαρμογές της μουσικής αλλά και άλλων εκφραστικών τεχνών στην σύγχρονη ιατρική. Υπάρχει πλέον εξαιρετικά ισχυρή τεκμηρίωση που δείχνει την ωφέλεια που παρέχουν η μουσικοθεραπεία, η δραματοθεραπεία και το θεατρικό παιχνίδι, η χοροθεραπεία και άλλες μορφές θεραπείας μέσω της τέχνης. Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένος πλέον ο σημαντικός ρόλος της τέχνης ως συμπλήρωμα της θεραπείας των ασθενών, οι θεραπείες μέσω τέχνης απευθύνονται στον άνθρωπο ως ολότητα-πρόσωπο που αποτελείται από Νου και Σώμα (mind-body therapies). Είναι εντελώς παρωχημένη η αντίληψη ότι Νους και Σώμα είναι διαφορετικές οντότητες, η σύγχρονη επιστημονική αντίληψη δέχεται το Σώμα και το Νου ως συγκοινωνούντα δοχεία που αλληλοεπιδρούν. Η λέξη Νους αποδίδει μάλλον ευρύτερα το περιεχόμενο εννοιών που δεν περιλαμβάνουν το σώμα όπως πνεύμα ή ψυχή. Επίσης η λέξη Νους είναι ως έννοια διαφορετική από την έννοια εγκέφαλος, ο εγκέφαλος αντιπροσωπεύει ίσως το λογισμικό τμήμα του Νου. Για παράδειγμα με την βοήθεια των μουσικών παρεμβάσεων όταν το σωματικό κομμάτι υποφέρει ενδυναμώνουμε το μη-σωματικό (Νους) προκειμένου να επέλθει συνολική ισορροπία του πάσχοντος προσώπου.

– Για την πρόσφατη τιμητική βράβευση από την Ακαδημία Αθηνών για το πρωτοποριακό του έργο στην εφαρμογή της μουσικής στη θεραπεία καρδιολογικών ασθενών

Είναι μια σημαντική διάκριση και νοιώθω απόλυτη ικανοποίηση που το αντικείμενο της σύζευξης τέχνης και ιατρικής, επί του προκειμένου μουσικής και ιατρικής, αναγνωρίστηκε από την Ακαδημία Αθηνών. Ένα βραβείο σηματοδοτεί για εμένα την αφορμή για την περαιτέρω προώθηση της μουσικής θεραπείας στην ολιστική αντιμετώπιση του πάσχοντος. Χρειάζεται μεγάλος αγώνας προκειμένου να ανατραπεί η κρατούσα αντίληψη ότι το νοσοκομείο είναι τόπος πένθους και θλίψης όπου πηγαίνει κάποιος για να πεθάνει και όχι για να ζήσει. Δεν θεωρείται συνήθως το νοσοκομείο ως τόπος αισιοδοξίας και χαράς αλλά αντιμετωπίζεται ως ένας άχρωμος τόπος έλλειψης ζωής, ώς γκρίζο προστάδιο του τάφου. Όμως οι ανοιχτόμυαλοι επιστήμονες και τα ευρήματα της επιστημονικής έρευνας σήμερα προτείνουν το ακριβώς αντίθετο: ότι στο σύγχρονο νοσοκομείο η μουσική, το χρώμα, η τέχνη αποτελούν πλέον ουσιαστικό συστατικό της θεραπείας των ασθενών. Μέσα στο βιβλίο μου (Η μουσική ως φάρμακο) αναλύω την αξία των μουσικών παρεμβάσεων στο νοσοκομείο. Επίσης στο βιβλίο μου περιλαμβάνεται ένα κεφάλαιο με τίτλο «Καρδιά και Ψυχισμός» με στόχο να τονισθούν οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη καρδιαγγειακών νοσημάτων. Έτσι επιθυμώ να τονίσω τη σημασία που έχει η αντιμετώπιση του άγχους, του stress και της κατάθλιψης μέσω και της μουσικής θεραπείας. Ακόμη στο βιβλίο μου περιλαμβάνεται ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο με τίτλο «Η τέχνη στο νοσοκομείο» στο οποίο προσεγγίζεται ιστορικά η έννοια της ολιστικής φροντίδας μέσα από την συνεργασία επιστήμης και τέχνης.

– Για τον δημιουργικό ρόλο που έπαιξε η μουσική στη προσωπική του ζωή

Η άσκηση της ιατρικής, κυρίως σε μια μάχιμη ειδικότητα όπως είναι η καρδιολογία, συνιστά καθημερινή αναμέτρηση με το θάνατο και τη φθορά. Όσο ψυχρός και εξοικειωμένος και αν είναι ένας γιατρός με την ιδέα του θανάτου δεν παύει ποτέ να κουβαλάει τις αρνητικές αυτές εμπειρίες της ασθένειας και της φθοράς στο υποσυνείδητο του. Η ικανότητα λοιπόν να παράγεις τέχνη (βλ να ερμηνεύεις και να συνθέτεις μουσική) είναι στη περίπτωση αυτή ένα δώρο, ένα φάρμακο που μπορεί να γίνει αντίδοτο του θανάτου, μια μορφή αυτοθεραπείας.


Ο Θανάσης Δρίτσας γεννήθηκε στην Αθήνα. Τελείωσε το Λύκειο στη Βαρβάκειο Πρότυπο Σχολή. Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ειδικεύθηκε στην καρδιολογία στα πανεπιστημιακά νοσοκομεία Guy’s & Hammersmith Hospital, RPMS, London, UK. Παράλληλα με τις ιατρικές του σπουδές μελέτησε ανώτερα θεωρητικά και σύνθεση με τους Κώστα Κυδωνιάτη και Γιάννη Ιωαννίδη και παρακολούθησε σεμινάρια σύνθεσης στην Royal Academy of Music, London, UK. Εχει ιδρύσει και διετέλεσε πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας Ποιότητας Ζωής & Ψυχοκοινωνικής Καρδιολογίας της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας. Αποτελεί διακεκριμένο μέλος της Ευρωπαικής Καρδιολογικής Εταιρείας (FESC) και ενεργό μέλος του European Association of Cardiovascular Prevention and Rehabilitation (EACPR) της Ευρωπαικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC). Εχει αναγνωρισθεί διεθνώς ως πρωτοπόρος για την κλινική και ερευνητική του δραστηριότητα στη χρήση της μουσικής ως θεραπευτικού μέσου (music medicine) και αποτελεί διακεκριμένο μέλος της Διεθνούς Εταιρείας Μουσικής στην Ιατρική (IAMM). Αποτελεί επίτιμο μέλος του Ελληνικού Συλλόγου Πτυχιούχων Επαγγελματιών Μουσικοθεραπευτών (ΕΣΠΕΜ). Παραγωγός της εκπομπής Μαγικός Αυλός του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας (1999-2001). Η μουσική του χρησιμοποιήθηκε από την χορογραφική ομάδα διεθνούς φήμης Gelabert-Azzopardi Companya de Danca στο Edinburgh International Art Festival 2004, Arthur’s Feet σε μία πρωτοποριακή παράσταση την οποία παρουσίασαν ως χορευτές άτομα με αναπηρίες. Το 2008 προσκλήθηκε τιμητικά από τον Prof. Ronald Haas, πρύτανη του Mozarteum University of Austria, να δώσει κεντρική διάλεξη στο πρώτο παγκόσμιο συνέδριο για τις κλινικές εφαρμογές της μουσικής (Mozart & Science, Vienna 2008). Το 2013 τιμήθηκε για την προσφορά του στον τομέα της μουσικής στην ιατρική με το Διεθνές Βραβείο Fontane Di Roma. Στο σημαντικό συνέδριο EUROPREVENT 2014 της Ευρωπαικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) βραβεύτηκε η επιστημονική του εργασία με θέμα: Η εφαρμογή της μουσικής για την αντιμετώπιση του πόνου και του άγχους κατά τη διάρκεια ηλεκτροφυσιολογικών επεμβάσεων. Εχουν κυκλοφορήσει σε δίσκους (CD) τα έργα του: String Images (MUSICA VIVA 2002), Υδατογραφίες (PROTASIS MUSIC 2004), Δύο Μουσικά Παραμύθια (LYRA 2005), ΜορφέαςΘεραπευτικό CD που χρησιμοποιεί εμβρυικούς ήχους για εισαγωγή ύπνου σε συνεργασία με τον αμερικανό αναισθησιολόγο Fred Schwartz (INFO HEALTH 2004), Θεραπευτικοί ήχοι απ’ όλο τον κόσμο (εκδ. Ελευθεροτυπία /Ε-Ιατρικά 2004), CD με συλλογή τραγουδιών πάνω σε ελληνική ποίηση με τίτλο Στην άκρη των παραμυθιών, τραγούδια και eύθραυστοι ήχοι για φωνή και πιάνο (PROTASIS MUSIC 2008), CD Εικόνες-Κύκλος Ελληνικός (Protasis Music 2015).
Επίσης είναι συγγραφέας των βιβλίων: Η Μουσική ως Φάρμακο (εκδ. Παπαζήση 2018), Το Διακόνημα και το Χειροτέχνημα (εκδ. Παπαζήση 2017), Κωδικός Μπλε-ιστορίες στα όρια ζωής και θανάτου (εκδ. Μπαρτζουλιάνος 2008), Το όνειρο της Αθηνούλας-παραμυθένιες ιστορίες για μικρά και μεγάλα παιδιά (εκδ. Μπαρτζουλιάνος 2009), Η ασθένεια της Υγείας (εκδ. Παπαζήση 2010). Επίσης με Χορηγία του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αλέξανδρος Ωνάσης είχε την εκδοτική επιμέλεια των βιβλίων Μουσικοκινητικά Δρώμενα ως Θεραπευτική Αγωγή (εκδ. Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών 2003) και η Τέχνη ως Μέσον Θεραπευτικής Αγωγής (εκδ. Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών 2004). Τα μουσικά του έργα έχουν παρουσιαστεί συχνά στην Ελλάδα και το εξωτερικό σε πολλές συναυλίες βλ. Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (ΜΜΑ) και Θεσσαλονίκης (ΜΜΘ), Ιδρυμα Θεοχαράκη, Αίθουσα Συναυλιών Φίλιππος Νάκας, Συνεδριακό Κέντρο Πανεπ. Πάτρας, Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά, Θέατρο Άλεκτον, Θέατρο Κολεγίου Αθηνών κ.α. Εργάζεται στο Ωνάσειο ΚΚ ως Καρδιολόγος, Αναπληρωτής Διευθυντής στο Τμήμα Αναιμάκτων Διαγνωστικών Τεχνικών του Καρδιολογικού τομέα.