Ελπίδα για το γλοιοβλάστωμα: Νέα θεραπεία στοχεύει καρκίνο και τις άμυνές του - Τι έδειξε νέα μελέτη

To γλοιοβλάστωμα είναι από τους πιο επιθετικούς και δύσκολους στη θεραπεία καρκίνου του εγκεφάλου. Ακόμη και με συνδυασμό χειρουργείου, ακτινοθεραπείας και χημειοθεραπείας, οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζουν υποτροπή μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Οι επιστήμονες αναζητούν εδώ και χρόνια τρόπους να ξεπεράσουν ένα βασικό πρόβλημα: ο όγκος δεν αποτελείται από ένα ενιαίο σύνολο κυττάρων, αλλά από διαφορετικούς πληθυσμούς που προσαρμόζονται, αλλάζουν και καταφέρνουν να επιβιώνουν απέναντι στις θεραπείες.

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature περιγράφει μια νέα στρατηγική που μπορεί αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο συγκεκριμένος καρκίνος. Οι ερευνητές ανέπτυξαν μια νέα μορφή θεραπείας CAR-T που δεν επιτίθεται μόνο στα καρκινικά κύτταρα, αλλά ταυτόχρονα στοχεύει και κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος τα οποία βοηθούν τον όγκο να αναπτύσσεται και να προστατεύεται.

Οι θεραπείες CAR-T χρησιμοποιούνται ήδη σε ορισμένες μορφές καρκίνου του αίματος και βασίζονται στην τροποποίηση των ανοσοκυττάρων ενός ασθενούς, ώστε να αναγνωρίζουν και να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα. Ωστόσο, στους συμπαγείς όγκους όπως το γλοιοβλάστωμα τα αποτελέσματα μέχρι σήμερα ήταν περιορισμένα. Ένας λόγος είναι ότι ο όγκος μπορεί να «χάνει» ή να αλλάζει τους στόχους που αναγνωρίζουν τα τροποποιημένα κύτταρα. Επιπλέον, γύρω από τον όγκο δημιουργείται ένα ιδιαίτερα κατασταλτικό περιβάλλον που εμποδίζει την ανοσολογική επίθεση.

Το μόριο GPNMB που τράβηξε την προσοχή των ερευνητών 

Οι ερευνητές αποφάσισαν να εξετάσουν όχι μόνο τα καρκινικά κύτταρα, αλλά και ολόκληρο το μικροπεριβάλλον που τα περιβάλλει. Μέσα από αναλύσεις γονιδίων και πρωτεϊνών εντόπισαν ένα μόριο που ονομάζεται GPNMB. Διαπίστωσαν ότι αυτό εμφανίζεται σε υψηλά επίπεδα τόσο σε κύτταρα του ίδιου του όγκου όσο και σε συγκεκριμένα ανοσοκύτταρα, κυρίως μακροφάγα που βοηθούν την ανάπτυξη του καρκίνου.

Τα ευρήματα ήταν ακόμη πιο ενδιαφέροντα, όταν οι επιστήμονες εξέτασαν υποτροπές γλοιοβλαστώματος. Παρατήρησαν ότι το GPNMB ήταν συχνά περισσότερο αυξημένο στους επανεμφανιζόμενους όγκους σε σχέση με τους αρχικούς. Αυτό υποδηλώνει ότι ίσως παίζει σημαντικό ρόλο στη μακροχρόνια επιβίωση του καρκίνου και στην αντίστασή του στις θεραπείες.

Για να κατανοήσουν καλύτερα τη λειτουργία του, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν γενετικές τεχνικές ώστε να αφαιρέσουν το GPNMB από καρκινικά κύτταρα σε εργαστηριακά μοντέλα. Τα κύτταρα αυτά αναπτύσσονταν πιο αργά και οι όγκοι που δημιουργούσαν σε πειραματόζωα συνδέθηκαν με μεγαλύτερη επιβίωση.

Πώς λειτουργεί η νέα θεραπεία CAR-T 

Στη συνέχεια προχώρησαν στο πιο κρίσιμο στάδιο της έρευνας. Δημιούργησαν νέα CAR-T κύτταρα σχεδιασμένα να αναγνωρίζουν το GPNMB. Στα εργαστηριακά πειράματα τα κύτταρα αυτά κατέστρεψαν αποτελεσματικά κύτταρα γλοιοβλαστώματος. Όμως το πιο σημαντικό ήταν ότι δεν περιορίστηκαν μόνο στον όγκο.

Γιατί το μικροπεριβάλλον του όγκου είναι εξίσου σημαντικό με τον καρκίνο 

Η νέα θεραπεία φάνηκε να επιτίθεται και στα μακροφάγα που λειτουργούσαν υπέρ του καρκίνου. Αυτά τα κύτταρα θεωρούνται από πολλούς επιστήμονες ένας από τους βασικούς λόγους αποτυχίας των ανοσοθεραπειών στο γλοιοβλάστωμα. Αντί να βοηθούν τον οργανισμό, ουσιαστικά δημιουργούν μια «ασπίδα» γύρω από τον όγκο και αποδυναμώνουν την ανοσολογική απάντηση. Οι ερευνητές περιγράφουν αυτή την προσέγγιση ως «διπλό χτύπημα». Αντί να στοχεύει μόνο τον καρκίνο, αυτή η θεραπεία χτυπά ταυτόχρονα και το υποστηρικτικό περιβάλλον που του επιτρέπει να επιβιώνει.

Για να επιβεβαιώσουν την αποτελεσματικότητα της θεραπείας χρησιμοποίησαν πειραματικά μοντέλα ποντικών με όγκους που είχαν προέλθει από ανθρώπινους ασθενείς. Τα ευρήματα των δοκιμών ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά: σε πολλές περιπτώσεις παρατηρήθηκε πλήρης εξαφάνιση του όγκου και μακροχρόνιος έλεγχος της νόσου.

Σε ορισμένα μοντέλα τα αποτελέσματα παρέμειναν για περισσότερες από 100 έως 160 ημέρες, διάστημα που θεωρείται εξαιρετικά σημαντικό για τέτοιου είδους πειράματα. Οι ερευνητές είδαν επίσης ότι η θεραπεία λειτουργούσε ακόμη και όταν είχε προηγηθεί άλλη θεραπεία CAR-T, γεγονός που ίσως υποδηλώνει ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί και μετά από αποτυχία προηγούμενων ανοσοθεραπειών.

Παρά τους όποιους περιορισμούς, η μελέτη παρουσιάζει μια διαφορετική φιλοσοφία στην προσέγγιση του γλοιοβλαστώματος. Αντί να αντιμετωπίζεται ως μια μάζα καρκινικών κυττάρων, οι ερευνητές προτείνουν να θεωρείται ένα ολόκληρο οικοσύστημα στο οποίο ο καρκίνος και τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συνεργάζονται μεταξύ τους. Αν αυτή η προσέγγιση επιβεβαιωθεί σε ανθρώπους, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο όχι μόνο για το γλοιοβλάστωμα αλλά και για άλλους συμπαγείς καρκίνους που διαθέτουν παρόμοιους μηχανισμούς προστασίας.