Οι φαβέλες στο Ρίο ντε Τζανέιρο βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης, καθώς ρεπορτάζ διεθνών μέσων θέτουν το ερώτημα και απαντούν στο αν οι περιβόητες αυτές περιοχές της Βραζιλίας αποτελούν "no-go zones" για τουρίστες ή αν τελικά έχουν εξελιχθεί σε νέα μορφή τουριστικού προορισμού.
Οι φαβέλες δεν χαρακτηρίζονται επίσημα ως απαγορευμένες περιοχές για επισκέπτες. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι πρόκειται για περιοχές με αυξημένη κοινωνική πολυπλοκότητα και μεταβαλλόμενες συνθήκες ασφάλειας, όπου η ανεξάρτητη επίσκεψη χωρίς τοπικό οδηγό μπορεί να ενέχει κινδύνους.
Τα τελευταία χρόνια, αυτή η πεζοπορία - και οι φαβέλες του Ρίο γενικότερα - έχουν γίνει μερικά από τα πιο δημοφιλή και λιγότερο αναμενόμενα τουριστικά αξιοθέατα της πόλης, αναφέρει το BBC. Για δεκαετίες, αυτές οι πυκνοκατοικημένες κοινότητες αποφεύγονταν από τους ξένους λόγω της επικίνδυνης φήμης τους.
Μια αστυνομική επιχείρηση για την «ειρήνευση» των φαβέλων του Ρίο ξεκίνησε πριν από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2014 και τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016, και μέχρι το 2024, επίσημα στοιχεία έδειξαν ότι περισσότεροι ταξιδιώτες επισκέφτηκαν το Βιντιγκάλ και τη Ροσίνια (τη μεγαλύτερη φαβέλα της Βραζιλίας) από ότι το διάσημο άγαλμα του Χριστού Λυτρωτή του Ρίο και τα Σκαλιά Σελαρόν.
Τους τελευταίους μήνες, η Ισπανίδα σούπερ σταρ Ροζάλια και ο Άγγλος ποδοσφαιριστής Τζέσι Λίνγκαρντ έχουν εντοπιστεί να εξερευνούν τις φαβέλες του Ρίο και οι άνθρωποι τώρα κάνουν ουρά για ώρες για να ανέβουν σε μια ταράτσα Rocinha και να ζήσουν μια από τις πιο viral τάσεις της πόλης: ένα drone που κάνει zoom out για να σας καταγράψει μέσα στο κυματιστό τοπίο της φαβέλας.
«Ήθελα να το επισκεφτώ επειδή μου αρέσει να γνωρίζω πραγματικότητες πέρα από την επιφάνεια», δήλωσε η Ιζαμπέλ Φερνάντες, μια Πορτογαλίδα επισκέπτρια που εξερεύνησε πρόσφατα το Βιντιγκάλ κατά τη διάρκεια της περιήγησής της στη Λίμα. «Όχι από «τουριστική» περιέργεια, αλλά επειδή πιστεύω ότι κάθε μέρος έχει τις δικές του ιστορίες, ανθρώπους, δύναμη, δυσκολίες και ομορφιά». Ωστόσο, μετά από μια πρόσφατη ανταλλαγή πυροβολισμών στο Βιντιγκάλ, ορισμένοι ταξιδιώτες επανεξετάζουν τώρα αν πρέπει να επισκεφθούν καθόλου αυτές τις γειτονιές.
Τουρισμός στις φαβέλες: Η νέα τάση που αυξάνεται
Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται άνοδος στο λεγόμενο favela tourism, με οργανωμένες ξεναγήσεις που πραγματοποιούνται σε συγκεκριμένες κοινότητες του Ρίο. Όπως αναφέρει το Associated Press, όλο και περισσότεροι ταξιδιώτες επιλέγουν να γνωρίσουν την καθημερινότητα των κατοίκων μέσα από guided tours, αντί για τα παραδοσιακά τουριστικά αξιοθέατα της πόλης.
Παράλληλα, ρεπορτάζ του Euronews επισημαίνει ότι η εικόνα των φαβελών αλλάζει, καθώς ορισμένες κοινότητες αναπτύσσουν τουριστικές δραστηριότητες, μικρές επιχειρήσεις και πολιτιστικές δράσεις που προσελκύουν επισκέπτες.
Δεν είναι no-go zones, ούτε συμβατικοί προορισμοί
Εν ολίγοις, τα διεθνή μέσα υπογραμμίζουν ότι ο χαρακτηρισμός «απαγορευμένες ζώνες» δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ωστόσο, τονίζουν ότι οι φαβέλες δεν λειτουργούν ως συμβατικοί τουριστικοί προορισμοί και απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, ειδικά για όσους τις επισκέπτονται χωρίς οργανωμένο πλαίσιο.
Σε επίσημες ταξιδιωτικές οδηγίες, όπως του βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών, συστήνεται αυξημένη προσοχή στη Βραζιλία και αποφυγή μετακινήσεων σε περιοχές όπου η ασφάλεια δεν είναι εγγυημένη.
Slum tourism και αντιδράσεις
Το φαινόμενο του λεγόμενου slum tourism παραμένει αμφιλεγόμενο. Υποστηρικτές αναφέρουν ότι συμβάλλει στην τοπική οικονομία και δίνει ορατότητα σε κοινότητες που συχνά παραμένουν στο περιθώριο. Αντίθετα, επικριτές κάνουν λόγο για ηθικά ζητήματα και «εξωτικοποίηση της φτώχειας».
Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε πως οι φαβέλες στο Ρίο ντε Τζανέιρο δεν είναι επίσημα απαγορευμένες για τουρίστες, ωστόσο δεν αποτελούν και συμβατικούς τουριστικούς προορισμούς. Όπως καταγράφουν διεθνή ΜΜΕ, η επίσκεψή τους απαιτεί ενημέρωση, προσοχή και κατάλληλη καθοδήγηση. Το αν πρόκειται για επικίνδυνο περιβάλλον ή για αυθεντική πολιτιστική εμπειρία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο και το πλαίσιο της επίσκεψης.