Γιατί είναι τόσο σημαντική για τους Αμερικανούς η βάση Πιτουφίκ στην Γροιλανδία

Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επισκέφθηκε την Παρασκευή 28 Μαρτίου 2025 «το μέρος όπου δένουν τις βάρκες» στη Γροιλανδία. Είναι η μετάφραση της γροιλανδικής λέξης Πιτουφίκ, ονομασία της στρατιωτικής βάσης των Αμερικανών στο νησί.

Η επίσκεψη του Βανς έγινε εν μέσω του πρώτου σάλου που είχαν δημιουργήσει οι δηλώσεις Τραμπ περί προσάρτησης του νησιού στις Ηνωμένες Πολιτείες ακόμη και με τη βία. Έτσι, ενώ στην αρχή ο προγραμματισμός προέβλεπε περιοδεία στο νησί, προκειμένου να αποφευχθούν επεισόδια κι έκτροπα με εξοργισμένους ντόπιους, ο αντιπρόεδρος επισκέφθηκε τελικά μόνο τη βάση των Αμερικανών.

«Είναι πολύ θετικό το ότι οι Αμερικανοί ακυρώνουν την επίσκεψή τους στους κατοίκους της Γροιλανδίας. Αντ' αυτού, θα επισκεφθούν τη βάση τους στο Πιτουφίκ κι εμείς δεν έχουμε κανένα πρόβλημα με αυτό», είχε δηλώσει τότε ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Λαρς Ράσμουσεν.

Η πιο απομονωμένη στρατιωτική βάση του κόσμου

Η επίσκεψη Βανς μετατράπηκε έτσι σε επιθεώρηση της μοναδικής βάσης του αμερικανικού στρατού στο νησί. Πρόκειται για την πιο βορεινή στρατιωτική εγκατάσταση των Ηνωμένων Πολιτειών και την πλέον απομονωμένη στον κόσμο. Βρίσκεται σε απόσταση μόλις 1.207 χιλιομέτρων από τον Βόρειο Πόλο και η πιο κοντινή κατοικημένη κοινότητα-το Κααναάκ με τους 600 κατοίκους του- απέχει περισσότερα από 100 χιλιόμετρα.

Η στρατιωτική βάση του Πιτουφίκ είναι σε τέτοιο βαθμό απομονωμένη «που πρόκειται κατά πάσα πιθανότητα για την μοναδική αμερικανική βάση που δεν είναι περικυκλωμένη από φραγμό προστασίας», σχολιάζει ο Περ ΄Ερικ Σόλι, ειδικός σε θέματα άμυνας και στρατιωτικής συνεργασίας στην Αρκτική στο Εθνικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων της Νορβηγίας που μίλησε στο γαλλικό δίκτυο France24. Στο Πιτουφίκ ζουν περίπου 150 Αμερικανοί στρατιωτικοί που εποπτεύουν τις εγκαταστάσεις κρίσιμης σημασίας για την διατήρηση της αμερικανικής ισχύος στη διεθνή σκηνή σε ό,τι αφορά την άμυνα και την επιτήρηση του διαστήματος.

Το «θείο δώρο» από τους Ναζί

Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη βόρεια Γροιλανδία χρονολογείται από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τότε, το νησί αποικία της Δανίας, τελούσε υπό την κατοχή της ναζιστικής Γερμανίας η οποία σταδιακά έχασε το ενδιαφέρον της για τα συγκεκριμένα εδάφη. Η εξέλιξη λειτούργησε ως θείο δώρο για τους Αμερικανούς οι οποίοι εγκατέστησαν εκεί ένα παρατηρητήριο για την παρακολούθηση των υποβρυχίων των Ναζί. Στις 9 Απριλίου 1941, οι ΗΠΑ υπέγραψαν αμυντική συμφωνία με τον Δανό πρεσβευτή στην Ουάσιγκτον: το έδαφος έγινε de facto «αμερικανικό προτεκτοράτο».

Το 1951, η Δανία και οι ΗΠΑ επισημοποίησαν την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία. Η στρατιωτική βάση της Θούλης-ονομασία που διατήρησε μέχρι το 2023-έζησε χρυσή εποχή κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Τότε, υπήρχαν εκεί περίπου 10.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί και αεροσκάφη για τις ανάγκες της βάσης που λειτουργούσε ως βάση «ευθείας επίθεσης» και αναχαίτισης σοβιετικών αεροσκαφών που μετέφεραν ατομικές βόμβες.

Συστήματα πρώιμης προειδοποίησης και διαστημικές έρευνες

Η διάλυση της πρώην ΕΣΣΔ στις αρχές της δεκαετίας του 1990 θα μπορούσε να είχε σημάνει το τέλος της γεωστρατηγικής σημασίας της βάσης. Με την εμφάνιση, ωστόσο, νέων απειλών, αποδείχθηκε πως οι εγκαταστάσεις λόγω της θέσης τους παρέμεναν κρίσιμες για την άμυνα της βόρειας Αμερικής.

«Όποιος πύραυλος ή αεροσκάφος με κατεύθυνση από την Ευρασία- αυτό περιλαμβάνει τη Ρωσία, την Κίνα, το Ιράν ή τη βόρεια Κορέα-έχει στόχο να βομβαρδίσει τη βόρεια Αμερική, θα περάσει μέσω του βόρειου Πόλου και θα εντοπιστεί άμεσα από τη βάση του Πιτουφίκ», εξηγεί ο Ούλρικ Πραμ Γκαρντ, ειδικός σε θέματα ασφαλείας της Αρκτικής από το Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων της Δανίας (DIIS). Η βάση λειτουργεί ως άριστο σημείο εντοπισμού και λειτουργίας συστήματος πρώιμης προειδοποίησης για διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Η ταχύτητα της πτήσης αυτών των πυραύλων εξηγεί γιατί η έγκαιρη προειδοποίηση για την έλευσή τους είναι τόσο κεφαλαιώδους σημασίας. Η βάση λειτουργεί και ως κέντρο ερευνών για τον διαστημικό τομέα και παρακολούθησης της λειτουργίας των αμερικανικών δορυφόρων.

Αν ποτέ γίνει πυρηνικός πόλεμος…

Παρά το ότι στην πλειοψηφία τους οι κάτοικοι της Γροιλανδίας ανέχονται τη μόνιμη αμερικανική παρουσία στο νησί τους, δεν ξεχνούν πως το 1953 περίπου 100 συμπατριώτες τους είχαν αναγκαστεί να φύγουν από τα σπίτια τους προκειμένου να δημιουργηθεί η βάση. Η δυσαρέσκεια είναι έκτοτε διάχυτη γιατί η κουλτούρα των ντόπιων είναι εξαιρετικά δεμένη με τα εδάφη τους. Πολύ ισχυρό είναι και το αίσθημα της ανασφάλειας και του φόβου αφού οι Γροιλανδοί φοβούνται πως σε ενδεχόμενο πυρηνικής σύγκρουσης ο τόπος τους θα είναι στόχος προτεραιότητας εξαιτίας της παρουσίας της αμερικανικής βάσης.

Σύμφωνα με την συμφωνία που υπεγράφη με την Δανία το 1951, οι Αμερικανοί μπορούν να επεκτείνουν την παρουσία τους όπου κρίνουν απαραίτητο εντός μιας ορισμένης περιμέτρου γύρω από τη βάση του Πίτουφικ και όχι απαραίτητα για αποκλειστικά στρατιωτικούς σκοπούς. Αναλυτές και ακαδημαϊκοί στη Σκανδιναβία εκτιμούν πως ο αντιπρόεδρος Βανς υπό τον μανδύα των ζητημάτων εθνικής ασφαλείας έκανε στην πραγματικότητα αναγνωριστική αποστολή για την ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών που θα εξυπηρετήσουν τα οικονομικά συμφέροντα στενών συμμάχων του Ντόναλντ Τραμπ που δραστηριοποιούνται στον διαστημικό τομέα, όπως ο Έλον Μασκ. Αν ισχύει ή όχι, μένει να φανεί, η αντίστροφη μέτρηση έχει ξεκινήσει. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει πατήσει το κουμπί.

Επιμέλεια: Βασιλική Κουκίου