Ένοπλες Δυνάμεις: Ώρα ευθύνης για την αναβάθμιση της αμυντικής βιομηχανίας

Ένοπλες Δυνάμεις: Ώρα ευθύνης για την αναβάθμιση της αμυντικής βιομηχανίας

Οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ελλάδας εν μέσω κλιμακούμενης κρίσης μετά το μνημόνιο συνεργασίας Τουρκίας Λιβύης απαιτούν άμεση ενίσχυση και αναβάθμιση. Η τεχνογνωσία υπάρχει στην Ελλάδα και το εγχώριο ανθρώπινο δυναμικό. Διαβάστε το άρθρο του Νίκου Γόδα για την ανάγκη θωράκισης της χώρας μέσω της αμυντικής της βιομηχανίας αλλά και την κατάσταση στην οποία αυτή βρίσκεται σήμερα

Η αμυντική ισχύς της Ελλάδας είναι έννοια που υπαγορεύται από μία σειρά παραγόντων. Η χώρα δεν βρίσκεται απλώς στο σταυροδρόμι τριών Ηπείρων. Συμπυκνώνει παράλληλα τρεις γεωπολιτικές διαστάσεις: Ευρωπαϊκή, Βαλκανική, Μεσογειακή.

H θέση της στο νοτιοανατολικό άκρο της Βαλκανικής Χερσονήσου αλλά και η νησιωτικότητά της, την κατατάσσουν στις ναυτικές χώρες, ενώ ταυτόχρονα κατέχει αυξημένο ρόλο στον έλεγχο των διοδεύσεων από τον Εύξεινο Πόντο και από τη διώρυγα του Σουέζ προς τη Μεσόγειο, αποτελώντας σημαντική πύλη αλλά και σύνορο του διεθνούς εμπορίου.

Οι εξωτερικοί κίνδυνοι για την Ελλάδα

Παρά την πλεονεκτική γεωγραφική της θέση, η χώρα μας είναι εκτεθειμένη κατά καιρούς σε εξωτερικούς κινδύνους προερχόμενους από τις διαρκείς εναλλαγές των κέντρων εξουσίας και πολιτικής στον πλανήτη μας, που σήμερα συνοψίζονται στους εξής:

• Θεμελιακές αλλαγές στις θέσεις της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ (με πρόσφατη το «δόγμα» Τραμπ περί εσωστρέφειας των ΗΠΑ), μεταβάλλουν γεωπολιτικές σταθερές που ίσχυαν μέχρι πρόσφατα στο διεθνές σύστημα.

• Η εμφάνιση της Κίνας στις αρχές της δεκαετίας του ’90, η πρόσφατη ανάδειξή της ως ενός πλέον ισχυρού παίκτη στη διεθνή οικονομία, αλλά και η εμπλοκή της στη γεωπολιτική σκακιέρα μέσω του εμπορικού της οράματος «One belt-One road», που περιλαμβάνει τόσο την περιοχή της Κύπρου όσο και της Ελλάδας.

• Η αυξανόμενη επιρροή της Ρωσίας στη Μέση Ανατολή μέσω της εμπλοκής της στη Συρία αλλά και της επιρροής που ασκεί σε Βορειοαφρικανικές χώρες της Ανατολικής Μεσογείου (Αίγυπτος, Λιβύη κλπ.).

• Η αδυναμία σύνθεσης μίας κοινής προοπτικής αμυντικής πολιτικής της Ευρώπης με πρόσφατο παράδειγμα τη σύνοδο του ΝΑΤΟ, που σείσθηκε συθέμελα μετά τις δηλώσεις του Γάλλου Προέδρου Μακρόν περί «εγκεφαλικού θανάτου» της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

• Η αμφιλεγόμενη και αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας τόσο εντός του ΝΑΤΟ όσο και προς την Ελλάδα, την Κύπρο και χώρες της νοτιοανατολικής Μεσογείου μέσω του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» του προέδρου της Ταγίπ Ερντογάν, το οποίο προσπαθεί να επιβάλλει με παράνομες προς το διεθνές δίκαιο ενέργειες (όπως το πρόσφατο μνημόνιο Τουρκίας Λιβύης).

Ενέργεια, οικονομία και διπλωματία

Πέραν της θέσης της, που της προσδίδει εκτός του εμπορικού και χαρακτήρα  ενεργειακού κόμβου, η Ελλάδα θα μπορούσε να αναδειχθεί στο άμεσο μέλλον και ως παραγωγός ενέργειας με την εκμετάλλευση των υποθαλάσσιων κοιτασμάτων των υδρογονανθράκων της.

Η Ελλάδα για να διασφαλίσει τον κομβικό ρόλο της στην περιοχή, θα πρέπει να διασφαλίσει τη σταθερότητα όχι μόνο της ύπαρξής της αλλά και της ίδιας της περιοχής της, λαμβάνοντας ως δεδομένο ότι ακόμη προσπαθεί να εξέλθει από τον κυκεώνα της οικονομικής κρίσης, στον οποίο βρέθηκε την τελευταία δεκαετία.

Προφανώς η ισχυροποίηση της οικονομίας της σε συνδυασμό με την διπλωματία αποτελούν τα μέσα για να το πετύχει, αλλά δεν μπορούν να λειτουργήσουν ουσιαστικά προς το σκοπό αυτό χωρίς υφιστάμενη και αναγνωρισμένη αμυντική ισχύ.

Οι περιφερειακές συγκρούσεις, η εξελισσόμενη αποσύνθεση της Συρίας και του Ιράκ λόγω εμπόλεμων συγκρούσεων και οι εξ’ αυτών μεταναστευτικές ροές με πρώτο πέρασμα αλλά και προορισμό την Ελλάδα, σε συνδυασμό με την επιθετική πολιτική της Τουρκίας στην περιοχή, που απαιτεί – θέτοντας ως επικρατούσα αρχή το δίκαιο του ισχυρότερου – την απόκτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων σε περιοχές του Αιγαίου και της νοτιοανατολικής Μεσογείου που δεν της ανήκουν, δημιουργούν ένα υπέρθερμο περιβάλλον για τη χώρα μας, που μπορεί να πλήξει τόσο την εξωτερική πολιτική της όσο και κυρίως την πολιτική ασφαλείας της. Ο μόνος και θεμελιώδης παράγων εθνικής ισχύος (μετά την εξάντληση οποιονδήποτε διπλωματικών ενεργειών) ήταν και παραμένουν οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας και η αποτρεπτική τους ικανότητα.

Υφιστάμενη αμυντική ισχύς

Ποια είναι όμως η υφιστάμενη αμυντική ικανότητα της Ελλάδας και σε ποιο επίπεδο βρίσκεται η ικανότητά της να διατηρεί και να εκσυγχρονίζει τα αμυντικά της συστήματα; Πηγαίνοντας πίσω στο χρόνο από την μεταπολίτευση και μετά θα μπορούσαμε, σε αδρές γραμμές,  να διακρίνουμε δύο περιόδους :

Περίoδος 1974 – 2000: Πρόκειται για την περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα λόγω του εμπάργκο που είχε επιβάλλει η Αμερική στην Τουρκία, εξαιτίας της εισβολής στην Κύπρο το 1974, επιδόθηκε σε μία κούρσα εξοπλισμών (αεροσκάφη, F 16, Miraz, πολεμικών πλοίων, υποβρυχίων, συστημάτων επικοινωνίας, εντοπισμού (ραντάρ) κλπ.) που οδήγησαν λόγω και της, εκ του νόμου, διαδικασίας των Αντισταθμιστικών Ωφελημάτων (ΑΩ) στη διόγκωση κρατικών εταιριών που πήραν την μερίδα του λέοντος στην εγχώρια παραγωγή, αλλά και στη δημιουργία και άνθιση πολλών ελληνικών εταιριών που ενεπλάκησαν στην κούρσα αυτή ως υποκατασκευαστές, αξιοποιώντας κυρίως το εγχώριο επιστημονικό προσωπικό και δημιουργώντας τις βάσεις για την περαιτέρω εξέλιξη μίας ιδιωτικής βιομηχανίας αμυντικού εξοπλισμού.

Περίοδος 2001 – σήμερα: Είναι η περίοδος απραξίας. Σ’ αυτήν συνηγόρησε η γενικότερη οικονομική κόπωση της χώρας, η οποία ενισχύθηκε  και από την εκτέλεση των έργων για τους Ολυμπιακούς Αγώνες 2004 που απορρόφησαν σημαντικό μέρος των ετήσιων προϋπολογισμών της, ενώ μετά το 2004 οι προμήθειες νέου ή οι αναβαθμίσεις υφιστάμενου αμυντικού εξοπλισμού «πάγωσαν» ή στην καλύτερη περίπτωση υλοποιήθηκαν σε πολύ μικρό βαθμό. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις αρχές 2008 ο τότε Υπουργός Εθνικής Άμυνας κ. Ε. Μεϊμαράκης βρέθηκε αντιμέτωπος με την πραγματικότητα:

• Παντελής έλλειψη εξοπλιστικού σχεδιασμού μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004.

• Παλαίωση αμυντικού εξοπλισμού.

• Έλλειψη ανταλλακτικών.

Είναι η περίοδος κατά την οποία φαίνεται να απαξιώνεται ότι δημιουργήθηκε την προηγούμενη περίοδο. Οι βιομηχανίες αμυντικού εξοπλισμού του ιδιωτικού τομέα υποχρεωτικά μείωσαν τη δραστηριότητά τους ως προς τα παραγόμενα συστήματα για κάλυψη εγχωρίων αναγκών, αφού ουσιαστικά δεν υπήρχαν προγράμματα σε εξέλιξη,  με συνέπεια και την  μείωση της έρευνας στις προηγμένες τεχνολογίες.

Η κρατική αμυντική βιομηχανία απλώς «χρεωκόπησε», καθώς επιχειρήσεις όπως οι ΕΑΒ, ΕΑΣ, ΕΛΒΟ, Ναυπηγεία (Σύρου, Ελευσίνας, Σκαραμαγκά) κλπ. βρέθηκαν υπερχρεωμένες προκειμένου να συντηρήσουν τις στρατιές υπαλλήλων που τους είχαν φορτώσει οι κατά καιρούς κυβερνώντες, ξέμειναν από παραγωγικό έργο και μετατράπηκαν σε  κελύφη με στρατιές δημοσίων υπαλλήλων, οι οποίοι απλώς απαξιώνονταν τόσο σε παραγωγικό όσο και γνωσιακό επίπεδο. Είναι χαρακτηριστικά τα κατά καιρούς δημοσιεύματα που περιέγραφαν τραγελαφικές καταστάσεις, καθώς παροπλίζονταν αεροσκάφη, πλοία, οχήματα κλπ. λόγω έλλειψης ανταλλακτικών και γίνονταν τα ίδια ανταλλακτικά για να συντηρήσουν τα εναπομείναντα, ενώ λόγω της κρίσης μετά το 2010, οδηγηθήκαμε και σε μείωση του υφισταμένου έφεδρου προσωπικού λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων για τη στέγαση και τη διατροφή τους.

DSEI 2019:  Theon Sensors, IDE και Miltech κράτησαν την Ελλάδα όρθιθα

Τελευταία, ενδεικτική περίπτωση απαξίωσης της οποιασδήποτε κρατικής υποδομής στο χώρο της άμυνας είναι η εκκωφαντική απουσία της Ελλάδας από τη διεθνή έκθεση DSEI 2019 (Λονδίνο-Αγγλία). Απουσία, που απετράπη από το να χαρακτηριστεί πλήρης, λόγω της παρουσίας τριών εταιριών της ιδιωτικής βιομηχανίας αμυντικού εξοπλισμού της Theon Sensors, της IDE και της Miltech.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι τρεις αυτές εταιρίες αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα για το τι θα μπορούσε (και ακόμα μπορεί) να δημιουργήσει η ιδιωτική πρωτοβουλία στην Ελλάδα, καθώς έχουν καταφέρει να επιβάλλουν την παρουσία των υψηλού επιπέδου προϊόντων τους στο διεθνές γίγνεσθαι χωρίς την υποστήριξη της εσωτερικής αγοράς και χωρίς κρατικές ενισχύσεις. Αντιθέτως απούσες ήταν οι κρατικές εταιρίες της αμυντικής βιομηχανίας, που είναι αυτές που έχουν πάρει και παίρνουν (βλ. αναβάθμιση F-16, Μιράζ κλπ.) το μεγαλύτερο μερίδιο από τα, ομολογουμένως ελάχιστα, κονδύλια από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Είναι προφανές ότι η απουσία των κρατικών εταιριών από εκδηλώσεις επίδειξης αμυντικών προϊόντων απηχεί τον κρατικοδίαιτο χαρακτήρα τους, την παντελή έλλειψη στοιχειώδους επιχειρηματικής κουλτούρας, αλλά και οποιωνδήποτε νέων προς επίδειξη προϊόντων που αν και διαθέτουν και ικανούς επιστήμονες και άξια στελέχη, οδηγούνται στην υπερχρέωση, που βέβαια καλύπτεται από τη βαριά υπερφορολόγηση του Ελληνικού κράτους στους πολίτες του. (Μόλις προσφάτως έγινε γνωστό ότι η Ελλάδα κατέχει για το 2018 την 1η θέση στις χώρες ΟΟΣΑ με βαριά φορολογία ύψους 38,7% του ΑΕΠ έναντι μέσον όρο 34,3% των χωρών μελών του ΟΟΣΑ).

Η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας

Απ’ την άλλη μεριά, η Τουρκία συμμετείχε στην έκθεση DSEI-2019 με πληθώρα αμυντικού εξοπλισμού (τεθωρακισμένα οχήματα, κατευθυνόμενα βλήματα και λοιπό πολεμικό υλικό) κατασκευασμένου από τουρκικές βιομηχανίες, καθώς έχει πλέον καταφέρει να κατασκευάζει η ίδια το 65% των αμυντικών της συστημάτων (με στόχο να φθάσει το 75% σε τρία χρόνια) αγγίζοντας μάλιστα το ύψος των 2,5 δισ. € σε εξαγωγές αμυντικών εξοπλισμών το 2019.

Ακριβώς το αντίθετο δηλαδή απ’ αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα, η οποία έχει φθάσει πλέον να εξαρτάται μόνο από τις βιομηχανίες των συμμάχων της καθώς η εικοσαετής παρακμή της αμυντικής της βιομηχανίας, με ευθύνη των εκάστοτε κυβερνώντων, έχει εξαφανίσει ό,τι πήγε να δημιουργηθεί. Βλέπετε η Τουρκία βάζει στόχους ! Δεν καλύπτει τα προβλήματα «κάτω από το χαλί» και οι στόχοι που θέτει έχουν βάθος χρόνου δεκαετιών και ακολουθούνται με ευλάβεια. Στη χώρα μας οι εκάστοτε κυβερνώντες αρκούνται πλέον να εξυμνούν το ένδοξο παρελθόν μας και το φρόνημα του στρατεύματος! 

Το Δια Ταύτα για την Ελλάδα

Με δηλώσεις του ο Αρχηγός ΓΕΝ κ. Νίκος Τσούνης την Τρίτη 3 Νοεμβρίου δήλωνε : «Οι Ένοπλες Δυνάμεις θα υπερασπίσουν την εθνική ακεραιότητα και τα δικαιώματα της Ελλάδας» και συμπλήρωσε: «δεν θα περιμένουμε να έρθει κανείς να μας βοηθήσει, ό,τι κάνουμε θα το κάνουμε μόνοι μας».Ανάλογη ήταν και η δήλωση του πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στην Ελλάδα κ. Ν. Μπερνς, ο οποίος, μιλώντας στο συνέδριο του Delphi Forum και της «Καθημερινής» τον προηγούμενο μήνα, υποστήριξε ότι: «αν η Ελλάδα χρειαστεί την στήριξη των ΗΠΑ σε ένα θερμό επεισόδιο με την Τουρκία δεν νομίζω ότι θα την έχει από τον Πρόεδρο Τραμπ». Πώς φθάσαμε σ’ αυτήν την κατάσταση εμείς, η Ελλάδα, ένα πιστό και συνεπές μέλος του ΝΑΤΟ, μια χώρα που ανήκει στον πυρήνα των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια χώρα που για να παραμείνει στον ισχυρό «δυτικό πυρήνα» υπέστη την δεκαετή ταπείνωση της οικονομικής κρίσης, που ακόμα και σήμερα οι πολίτες της πληρώνουν και θα συνεχίσουν να πληρώνουν τις συνέπειες των μνημονίων χωρίς κάποιον ορατό ορίζοντα του τέλους των μαρτυρίων τους ; Πού είναι τα περί «εκμετάλλευσης της γεωπολιτικής θέσης της Ελλάδας» που ευαγγελίζονταν η προηγούμενη κυβέρνηση και πώς εν μία νυκτί μείναμε μόνοι μας;

Μήπως τα χρόνια μετά την μεταπολίτευση και πιο συγκεκριμένα την τελευταία τουλάχιστον 20ετία ζούμε σε περιβάλλον που αποτελεί αποκύημα της φαντασίας των εκάστοτε Κυβερνήσεων, που δεν έκαναν τίποτα άλλο παρά να «κλωτσούν το τενεκεδάκι» της «ισχυρής Ελλάδας» στον επόμενο μέχρι να σκάσει στα χέρια κάποιου; Γιατί δεν διδαχθήκαμε, από τα λάθη, την αμέλεια και τις παραλείψεις των Κυβερνώντων του παρελθόντος και ειδικά από τα λάθη και την αδράνεια περί τα δημοσιονομικά που μας οδήγησαν στην κρίση του 2010; Μετά από τόσα χρόνια ανεκπλήρωτων προσδοκιών για το ουσιαστικό τέλος της κρίσης θα πρέπει σαν λαός αλλά και σαν κράτος να συνειδητοποιήσουμε ότι «με τα λόγια δεν χτίζονται ανώγια και κατώγια», παραφράζοντας τη λαϊκή παροιμία. Το Ελληνικό πολιτικό σύστημα αλλά και η Ελληνική κοινωνία θα πρέπει να αντιληφθούν ότι όσο παραμένουν αδρανείς, παραθέτοντας θεωρητικολογίες σε κάθε είδους επίσημη εκδήλωση, η γεωπολιτική τοποθέτηση της Ελλάδας θα συνεχίσει να χειροτερεύει μέχρι που θα καταστεί μη αναστρέψιμη.

Αμυντική Ισχύς: Τι μπορεί και πρέπει να γίνει

Υπάρχουν λύσεις; Προφανώς και υπάρχουν! Η Ελλάδα διαθέτει πληθώρα επιστημόνων, που διαθέτουν τις δεξιότητες ώστε να συμμετάσχουν σε μία εθνική προσπάθεια αξιοποίησης τόσο των κρατικών όσο και των ιδιωτικών υποδομών. Δυστυχώς η γνωσιακή τους ικανότητα μένει ανεκμετάλλευτη και οδηγούνται στη μετανάστευση είτε εντός είτε και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς οι εκάστοτε Κυβερνώντες, με το πρόσχημα ότι θα μπορούσαν να κατηγορηθούν για διασπάθιση δημοσίου χρήματος δεν τολμούν να προτείνουν και να υλοποιήσουν λύσεις που θα περιλαμβάνουν και την αξιοποίησή τους. Η Ελλάδα είναι πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ως τέτοιο έχει τη δυνατότητα διεκδίκησης κονδυλίων για την  βελτίωση της αμυντικής της ικανότητας, καθώς καθίσταται πλέον αποδεκτό από τα υπόλοιπα κράτη της Ε.Ε. ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια διαρκώς κλιμακούμενη απειλή εξ’ ανατολών, που χρησιμοποιεί όλα τα μέσα (μετανάστες, απειλές επεισοδίων, δήθεν «διεθνείς συμφωνίες» όπως με την Κυβέρνηση της Τρίπολης στη Λιβύη, γκρίζες περιοχές κλπ.) ώστε να επιβάλλει την παράνομη παρουσία της τόσο στην Ελληνική όσο και στην Ευρωπαϊκή επικράτεια. Η Ελλάδα διαθέτει ιδιωτικές και (έστω και μερικώς απαξιωμένες) κρατικές υποδομές παραγωγής αμυντικού εξοπλισμού, με κυριότερες τις εγκαταστάσεις των εταιριών ΕΑΒ, ΕΑΣ, ΕΛΒΟ αλλά και σημαντικές υποδομές ναυπήγησης όπως τα ναυπηγεία Σκαραμαγκά, Ελευσίνας, Σύρου.

Διαθέτει επιπλέον και ανθρώπους των επιχειρήσεων, οι οποίοι έχουν δοκιμασθεί στο στίβο της επιχειρηματικότητας για δεκαετίες και έχουν δημιουργήσει εταιρίες που βγήκαν δυνατότερες από την οικονομική κρίση. Επιχειρηματίες που θα μπορούσαν να αναλάβουν τη λειτουργία των κρατικών υποδομών επενδύοντας και οι ίδιοι σε συνδυασμό με Εθνικά Κεφάλαια και κεφάλαια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε χαράσσοντας ένα πλάνο αμυντικής θωράκισης της χώρας μας να αναβιώσουν οι παροπλισμένες κρατικές βιομηχανίες και να δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης βασιζόμενοι στην αξιοποίηση των «άξιων» και όχι των εκάστοτε κομματικών. 

Όλες οι παραπάνω πλευρές (Κρατικές υποδομές και εθνικά κεφάλαια, Έλληνες Επιχειρηματίες και ιδιωτικά κεφάλαια, Ευρωπαϊκή Ένωση και τα χρηματοδοτικά της εργαλεία) θα μπορούσαν να συμπράξουν μέσω ενός Εθνικού Σχεδίου σε μία μορφή συνεργασίας τύπου ΣΔΙΤ, που έχει ήδη δοκιμασθεί  τόσο στη χώρα μας όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη, ώστε, διορθώνοντας ακόμη και λάθη του παρελθόντος, να «τρέξουν» το συντομότερο δυνατό οι λύσεις που θα βγάλουν την χώρα από το τέλμα της αβεβαιότητας και της απαξίωσης και θα οδηγήσουν:

- Στην αυξημένη αμυντική αυτονομία της χώρας μέσω της κατασκευής και τεχνολογικής υποστήριξης αμυντικών συστημάτων.

- Στην αύξηση της τεχνογνωσίας της Ελλάδας στον συγκεκριμένο τομέα και στην δημιουργία νέων θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.

- Στην παραμονή στην Ελλάδα όσο το δυνατόν περισσότερων κεφαλαίων που θα επενδυθούν στην υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου.

- Στη βελτίωση της δυνατότητας ανάκαμψης της Οικονομίας της και στη βελτίωση της εξαγωγικής της δραστηριότητας.

Ώρα πατριωτικής ευθύνης για την Άμυνα της χώρας

Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Η πολιτική της ηγεσία (είτε Κυβέρνηση, είτε Αντιπολίτευση) δεν έχει πλέον δικαίωμα να χρονοτριβεί. Πρέπει όλοι οι πολιτικοί να συμφωνήσουν στη λύση που θα την καταστήσει ικανή να σταθεί στα πόδια της και με τις δικές της δυνάμεις. Η ολιγωρία με το πρόσχημα της οποιασδήποτε αδυναμίας μας, που το μόνο που ευνοεί είναι τα ξένα συμφέροντα και το πελατειακό κράτος, πρέπει να σταματήσει. Όλοι μας πρέπει να διδαχθούμε από το πάθημα της χώρας το 2010 που την οδήγησε σε δεινή θέση παγκοσμίως και όλοι μαζί να εργαστούμε (πολίτες, πολιτικοί, επιχειρηματίες αυτής της χώρας) για να βγάλουμε τη χώρα από το αδιέξοδο, ενισχύοντας την άμυνα της χώρας και την ανάπτυξή της, ώστε να παραδοθεί ισχυρότερη στις επόμενες γενιές. Σε τελική ανάλυση εμείς ζούμε σε αυτή τη χώρα κι όχι τα «διεθνή επενδυτικά κεφάλαια», υπέρ των οποίων αποκλειστικά χρόνια τώρα οι πολιτικοί ταγοί μας προσφέρουν «γη και ύδωρ» για την προσέλκυσή τους.