Η μουσική και τα μαθηματικά δεν πάνε μαζί - Γιατί καταρρίπτεται το στερεότυπο

Για δεκαετίες, πολλοί επιστήμονες και εκπαιδευτικοί υποστηρίζουν ότι η μουσική και τα μαθηματικά «μιλούν την ίδια γλώσσα». Η ιδέα αυτή βασίζεται στο ότι και οι δύο τομείς χρησιμοποιούν μοτίβα, ρυθμούς, αναλογίες και αφηρημένες δομές. Από την αρχαιότητα ακόμη, φιλόσοφοι όπως ο Πυθαγόρας είχαν συνδέσει τις μουσικές αρμονίες με αριθμητικές σχέσεις, δημιουργώντας την εντύπωση ότι όποιος είναι καλός στη μουσική μπορεί να έχει και μαθηματική ευχέρεια. 

Ωστόσο, η σύγχρονη επιστήμη δεν είχε δώσει μια καθαρή απάντηση στο αν αυτή η σύνδεση είναι πραγματική ή αν απλώς φαίνεται έτσι λόγω ενός τρίτου παράγοντα, όπως η γενική νοημοσύνη. Αυτό ακριβώς προσπάθησε να εξετάσει μια νέα έρευνα σε 170 νεαρούς ενήλικες από διαφορετικό ακαδημαϊκό υπόβαθρο, με στόχο να διαχωρίσει τι πραγματικά συνδέει τη μουσική με τα μαθηματικά.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Οι ερευνητές αξιολόγησαν ξεχωριστά τρία επίπεδα μαθηματικών δεξιοτήτων: βασικές αριθμητικές ικανότητες, αριθμητική ταχύτητα και πιο προχωρημένες μαθηματικές γνώσεις. Παράλληλα, μέτρησαν μουσικές ικανότητες μέσω τεστ ρυθμού, αντίληψης παραφωνίας και αναγνώρισης μελωδιών. Επιπλέον, αξιολόγησαν τη γενική νοημοσύνη των συμμετεχόντων με τυποποιημένα τεστ λεκτικής, αριθμητικής και οπτικοχωρικής σκέψης.

Τι έδειξαν τα τεστ 

Τα πρώτα αποτελέσματα έδειξαν κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί αναμενόμενο: οι άνθρωποι με υψηλότερες μουσικές επιδόσεις τείνουν επίσης να έχουν καλύτερες μαθηματικές επιδόσεις. Η σχέση αυτή ήταν μέτρια προς ισχυρή όταν εξετάστηκε συνολικά. Δηλαδή, υπήρχε σαφής σύνδεση ανάμεσα στους δύο τομείς, κάτι που ενίσχυε την ιδέα ότι ίσως βασίζονται σε κοινές γνωστικές δεξιότητες.

Ωστόσο, η εικόνα άλλαξε όταν οι επιστήμονες πρόσθεσαν έναν κρίσιμο παράγοντα: τη γενική νοημοσύνη. Όταν αυτή λήφθηκε υπόψη, η άμεση σχέση ανάμεσα στη μουσική και τα μαθηματικά σχεδόν εξαφανίστηκε στατιστικά. Με άλλα λόγια, η σύνδεση που φαινόταν αρχικά ισχυρή, εξηγούνταν σε μεγάλο βαθμό από το πόσο «καλές» ήταν οι γενικές γνωστικές ικανότητες των συμμετεχόντων.

Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι απαραίτητα η μουσική που «χτίζει» τα μαθηματικά ή το αντίστροφο, αλλά ότι και οι δύο τομείς επηρεάζονται από έναν κοινό πυρήνα: τη νοημοσύνη. Άτομα με υψηλότερες γνωστικές ικανότητες τείνουν να αποδίδουν καλύτερα τόσο σε μουσικά όσο και σε μαθηματικά καθήκοντα.

Παρόλα αυτά, η έρευνα δεν σταματά εκεί. Όταν οι επιστήμονες έκαναν πιο λεπτομερή ανάλυση, βρήκαν ότι ορισμένες συγκεκριμένες δεξιότητες εξακολουθούν να συνδέονται. Για παράδειγμα, η ικανότητα αναγνώρισης μελωδιών σχετιζόταν πιο σταθερά με τα μαθηματικά, πιθανώς επειδή απαιτεί μνήμη εργασίας και συγκέντρωση. Αντίστοιχα, βασικές αριθμητικές δεξιότητες εμφάνιζαν πιο άμεση σχέση με μουσικές ικανότητες ρυθμού.

Αυτό δείχνει ότι η σύνδεση δεν είναι απλή ή ενιαία. Δεν μιλάμε για ένα «γενικό ταλέντο» που ενώνει μουσική και μαθηματικά, αλλά για μικρότερες, πιο συγκεκριμένες γνωστικές διεργασίες που επικαλύπτονται σε ορισμένα σημεία.

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά τη σημασία της εκπαίδευσης και της εξάσκησης. Οι συμμετέχοντες που είχαν μεγαλύτερη εμπειρία είτε στη μουσική είτε στα μαθηματικά είχαν καλύτερες επιδόσεις στον αντίστοιχο τομέα. Αυτό δείχνει ότι η εξάσκηση παίζει σημαντικό ρόλο, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει τη συνολική εικόνα.

Η έρευνα υπογραμμίζει επίσης ότι η νοημοσύνη εξηγεί πολύ μεγαλύτερο ποσοστό της απόδοσης στα μαθηματικά από ό,τι στη μουσική. Αυτό σημαίνει ότι τα μαθηματικά είναι πιο «ευαίσθητα» στις γενικές γνωστικές ικανότητες, ενώ η μουσική επηρεάζεται περισσότερο από εμπειρία, εκπαίδευση και εξειδικευμένες δεξιότητες.

Ο ρόλος της νοημοσύνης και τι σημαίνουν τα ευρήματα 

Συνολικά, τα αποτελέσματα οδηγούν σε ένα πιο ισορροπημένο συμπέρασμα. Ναι, υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στη μουσική και τα μαθηματικά, αλλά αυτή δεν είναι άμεση ή αιτιακή. Αντίθετα, φαίνεται ότι και οι δύο τομείς μοιράζονται έναν κοινό γνωστικό πυρήνα, με τη νοημοσύνη να παίζει καθοριστικό ρόλο.

Αυτό έχει και πρακτικές συνέπειες για την εκπαίδευση. Πολλά εκπαιδευτικά προγράμματα υποστηρίζουν ότι η μουσική εκπαίδευση μπορεί να βελτιώσει τις μαθηματικές επιδόσεις. Όμως τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι η σχέση αυτή είναι πιο περίπλοκη και πιθανόν δεν είναι άμεση αιτιακή σχέση, αλλά αποτέλεσμα κοινών γνωστικών παραγόντων.

Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι η ανθρώπινη νοημοσύνη λειτουργεί σαν «υπόστρωμα» πάνω στο οποίο αναπτύσσονται διαφορετικές δεξιότητες. Η μουσική και τα μαθηματικά μπορεί να φαίνονται διαφορετικοί κόσμοι, αλλά συναντιούνται σε κοινές γνωστικές διαδικασίες π.χ. μνήμη, αναγνώριση μοτίβων και επεξεργασία πληροφοριών. Έτσι, αντί να αναζητούμε αν η μουσική «κάνει καλό» στα μαθηματικά ή το αντίστροφο, ίσως το πιο σωστό ερώτημα είναι πώς οι βασικές νοητικές ικανότητες διαμορφώνουν και τους δύο αυτούς τομείς.