Ιδεολογία και ψυχική υγεία: Γιατί οι προοδευτικοί φαίνεται να έχουν χαμηλότερη ψυχική ευεξία, σύμφωνα με έρευνα στις ΗΠΑ

Μια εκτενής επιστημονική μελέτη επιχειρεί να εξετάσει αν η πολιτική ιδεολογία συνδέεται με την ψυχική υγεία  των ανθρώπων. Η βασική της υπόθεση είναι ότι οι χαρακτηριζόμενοι προοδευτικοί πολίτες εμφανίζουν κατά μέσο όρο χαμηλότερα επίπεδα ευεξίας σε σχέση με τους συντηρητικούς, κάτι που έχει ήδη καταγραφεί σε προηγούμενες έρευνες ψυχολογίας και κοινωνικών επιστημών. Ωστόσο, η νέα ανάλυση προσπαθεί να πάει ένα βήμα πιο πέρα και να εντοπίσει γιατί συμβαίνει αυτό.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η διαφορά δεν εξηγείται απλώς από τη γενική πολιτική στάση ή από το αν κάποιος στηρίζει περισσότερο ή λιγότερο κρατικές δαπάνες. Αντίθετα, φαίνεται ότι συγκεκριμένες μορφές πολιτικής ταυτότητας, κυρίως όσες συνδέονται με ζητήματα φύλου και σεξουαλικότητας, έχουν πιο άμεση σχέση με χαμηλότερα επίπεδα ευεξίας, όπως αυξημένο άγχος και μειωμένη αίσθηση ελέγχου στη ζωή.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 παρατηρείται μια αλλαγή στον δημόσιο λόγο γύρω από θέματα ανισοτήτων και διακρίσεων, κάτι που έχει χαρακτηριστεί από ορισμένους ως «Great Awokening». Αυτή η κοινωνική στροφή φαίνεται να συνοδεύεται από μεγαλύτερη έμφαση στην ταυτότητα ομάδων, γεγονός που, σύμφωνα με τη μελέτη, μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο που τα άτομα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τον κοινωνικό τους ρόλο.

Η ανάλυση βασίζεται σε στατιστικά μοντέλα που εξετάζουν συσχετίσεις ανάμεσα σε πολιτικές στάσεις και δείκτες ψυχικής υγείας (π.χ. κατάθλιψη, άγχος, αίσθηση ελέγχου). Οι ερευνητές χρησιμοποιούν επίσης παραγοντική ανάλυση για να συνδυάσουν ερωτήσεις που αναφέρονται σε συναισθηματική κατάσταση και καθημερινό στρες, δημιουργώντας συνολικούς δείκτες ευημερίας.

Πώς μετρήθηκε η ψυχική ευημερία

Η μελέτη βασίζεται σε ερωτηματολόγια όπου οι συμμετέχοντες αξιολογούν τη συναισθηματική τους κατάσταση, για παράδειγμα αν νιώθουν θλίψη, άγχος ή αν έχουν τον έλεγχο της ζωής τους. Οι απαντήσεις συνδυάστηκαν σε συνολικούς δείκτες ώστε να αποτυπωθεί μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ψυχικής ευεξίας. Στη συνέχεια, οι ερευνητές συνέκριναν αυτά τα δεδομένα με τις πολιτικές τοποθετήσεις των ερωτηθέντων. Εκτός από τη γενική πολιτική ιδεολογία, εξέτασαν και πιο συγκεκριμένες στάσεις, όπως τη συμμετοχή σε διαδηλώσεις για κοινωνικά ζητήματα και την υποστήριξη των δικαιωμάτων μειονοτήτων. Παράλληλα, συμπεριέλαβαν και οικονομικές στάσεις, όπως τη στήριξη μεγαλύτερων κρατικών δαπανών για υγεία και εκπαίδευση.

Ο ρόλος της «ταυτότητας» στην πολιτική συμπεριφορά

Ένα από τα βασικά σημεία της έρευνας είναι η διάκριση ανάμεσα σε διαφορετικούς τύπους προοδευτικής σκέψης. Από τη μία πλευρά υπάρχει η λεγόμενη «ταυτοτική πολιτική», που εστιάζει σε ζητήματα φυλής, φύλου και σεξουαλικότητας. Από την άλλη υπάρχει μια πιο «ταξική» προσέγγιση, που δίνει έμφαση στην οικονομική ανισότητα και τον ρόλο του κράτους. Από τη μελέτη προκύπτει πως η πρώτη μορφή φαίνεται να σχετίζεται περισσότερο με χαμηλότερη ψυχική ευεξία. Αντίθετα, η υποστήριξη πολιτικών που αφορούν την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους δεν εμφανίζει την ίδια αρνητική συσχέτιση. Οι συγγραφείς της μελέτης υποστηρίζουν ότι η ενασχόληση με ταυτότητες και κοινωνικές ομάδες μπορεί να ενισχύει ψυχολογικά μοτίβα όπως έντονη συναισθηματική αντίδραση, αίσθηση σύγκρουσης με άλλες ομάδες και μείωση της αίσθησης προσωπικού ελέγχου. Αυτά τα στοιχεία, σύμφωνα με την ανάλυση, ενδέχεται να συνδέονται με υψηλότερα επίπεδα στρες.

Τα αποτελέσματα και οι συσχετίσεις

Τα στατιστικά μοντέλα δείχνουν ότι η πολιτική ιδεολογία συνδέεται με την ψυχική υγεία, αλλά η σχέση αυτή εξασθενεί, όταν λαμβάνονται υπόψη οι δείκτες ταυτότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επίδραση της ιδεολογίας εξαφανίζεται σχεδόν πλήρως, όταν εισάγονται μεταβλητές όπως η συμμετοχή σε πολιτικές διαδηλώσεις για κοινωνικά ζητήματα. Επίσης, δεν φαίνεται να υπάρχει αρνητική επίδραση στην ευεξία που να συνδυάζεται με την υποστήριξη για αυξημένες κρατικές δαπάνες. Αντίθετα, σε ορισμένα μοντέλα συνδέεται ακόμη και με μεγαλύτερη αίσθηση ελέγχου, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με την ιδέα ότι κάθε μορφή προοδευτικής σκέψης συνδέεται με χαμηλότερη ψυχική υγεία.

Η σημασία των αποτελεσμάτων

Τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση, δηλαδή δεν δείχνουν ξεκάθαρα ότι η πολιτική ταυτότητα προκαλεί χαμηλότερη ευημερία, λένε οι επιστήμονες. Μπορεί επίσης να ισχύει το αντίστροφο: άτομα με ήδη χαμηλότερη ψυχολογική ανθεκτικότητα να είναι πιο πιθανό να υιοθετούν συγκεκριμένες πολιτικές στάσεις. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η έρευνα βασίζεται σε αυτοαναφορές, κάτι που έχει περιορισμούς, ενώ τα δεδομένα προέρχονται από συγκεκριμένο δείγμα στις Ηνωμένες Πολιτείες, άρα δεν μπορούν να γενικευτούν εύκολα σε άλλες κοινωνίες.

Συμπέρασμα

Η μελέτη ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για το πώς η πολιτική, η ταυτότητα και η ψυχολογία αλληλεπιδρούν. Το βασικό της συμπέρασμα είναι ότι δεν είναι απλώς η ιδεολογία που φαίνεται να σχετίζεται με την ψυχική υγεία, αλλά συγκεκριμένοι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι βιώνουν και εκφράζουν την πολιτική τους ταυτότητα. Σε κάθε περίπτωση, οι ερευνητές τονίζουν ότι το ζήτημα είναι πολύπλοκο και ότι χρειάζονται περισσότερες μακροχρόνιες μελέτες για να κατανοηθεί αν η πολιτική ταυτότητα επηρεάζει την ψυχική υγεία ή αν ισχύει το αντίστροφο.