Καρκίνος: Γιατί κάποιοι όγκοι εξελίσσονται πιο γρήγορα και γίνονται πιο επιθετικοί
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
Η αποκάλυψη του Τζέρεμι Κλάρκσον ότι διαγνώστηκε με επιθετική μορφή καρκίνου του προστάτη έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα ερώτημα που απασχολεί ασθενείς και επιστήμονες: τι ακριβώς κάνει έναν καρκίνο πιο επιθετικό από έναν άλλον;
Ο γνωστός παρουσιαστής ανέφερε ότι ο καρκίνος εντοπίστηκε έγκαιρα και πως λαμβάνει θεραπεία. Ωστόσο, ο χαρακτηρισμός «επιθετικός» που χρησιμοποίησε για τη νόσο του δεν σημαίνει απαραίτητα το ίδιο πράγμα σε όλες τις περιπτώσεις.
Τι σημαίνει «επιθετικός» καρκίνος
Στην ιατρική, ένας επιθετικός καρκίνος είναι συνήθως ένας όγκος που αναπτύσσεται γρήγορα, διαιρείται ανεξέλεγκτα και έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να εξαπλωθεί σε άλλα σημεία του σώματος.
Η βάση αυτής της συμπεριφοράς βρίσκεται στις γενετικές αλλαγές των κυττάρων. Όταν το DNA ενός κυττάρου υποστεί συγκεκριμένες μεταλλάξεις, το κύτταρο μπορεί να αποκτήσει την ικανότητα να πολλαπλασιάζεται συνεχώς, να αποφεύγει τους φυσικούς μηχανισμούς θανάτου και να εισβάλλει σε γειτονικούς ιστούς.
Ορισμένες μεταλλάξεις ενεργοποιούν πρωτεΐνες που λειτουργούν σαν «διακόπτες ανάπτυξης», δίνοντας στα καρκινικά κύτταρα πλεονέκτημα επιβίωσης.
Γιατί κάποιοι όγκοι είναι πιο δύσκολοι στην αντιμετώπιση
Οι πιο επιθετικοί καρκίνοι έχουν συχνά δύο βασικά χαρακτηριστικά:
- αυξάνονται γρήγορα και
- προσαρμόζονται εύκολα.
Καθώς μεγαλώνουν, μπορεί να δημιουργούν διαφορετικούς πληθυσμούς καρκινικών κυττάρων μέσα στον ίδιο όγκο. Κάποια από αυτά μπορεί να ανταποκρίνονται στη θεραπεία, ενώ άλλα να επιβιώνουν και να συνεχίζουν την ανάπτυξη.
Αυτή η «ετερογένεια» είναι ένας από τους λόγους που ορισμένοι όγκοι εμφανίζουν αντοχή στα φάρμακα.
Μελέτες σε επιθετικούς καρκίνους έχουν δείξει ότι κύτταρα με συγκεκριμένες γενετικές και μοριακές αλλαγές μπορούν να ενεργοποιούν πολλαπλές οδούς ανάπτυξης ταυτόχρονα, κάνοντας τη θεραπεία πιο δύσκολη.
Η ταχύτητα ανάπτυξης μπορεί να γίνει και αδυναμία
Παρά την επικίνδυνη συμπεριφορά τους, οι γρήγορα αναπτυσσόμενοι καρκίνοι δεν είναι πάντα ανίκητοι.
Ορισμένες θεραπείες, όπως η χημειοθεραπεία, εκμεταλλεύονται ακριβώς αυτή την ταχύτητα. Τα φάρμακα αυτά στοχεύουν κύτταρα που διαιρούνται γρήγορα, με αποτέλεσμα οι πιο δραστήριοι όγκοι να μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι πιο ευάλωτοι.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το λέμφωμα Burkitt, ένας ιδιαίτερα γρήγορος καρκίνος του αίματος, ο οποίος παρότι θεωρείται εξαιρετικά επιθετικός, μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με εντατική θεραπεία.
Τα «σημάδια» που κάνουν έναν καρκίνο επιθετικό
Οι επιστήμονες εξετάζουν πολλούς παράγοντες για να κατανοήσουν τη συμπεριφορά ενός όγκου:
- τον αριθμό και το είδος των μεταλλάξεων,
- την ενεργοποίηση ογκογονιδίων,
- την ικανότητα των κυττάρων να μεταναστεύουν,
- την αλλαγή της ταυτότητας των κυττάρων,
- την αντοχή στα φάρμακα.
Ένας σημαντικός μηχανισμός είναι η λεγόμενη επιθηλιακή-μεσεγχυματική μετάβαση (EMT), μια διαδικασία κατά την οποία ορισμένα καρκινικά κύτταρα αποκτούν ιδιότητες που τους επιτρέπουν να κινούνται και να δημιουργούν μεταστάσεις.
Δεν είναι μόνο ο τύπος του καρκίνου που μετρά
Συχνά λέμε ότι κάποιοι καρκίνοι είναι «κακοί» και κάποιοι άλλοι πιο ήπιοι. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη.
Για παράδειγμα, πολλοί καρκίνοι του προστάτη εξελίσσονται αργά και μπορεί να ελεγχθούν για χρόνια. Άλλοι όμως έχουν πιο γρήγορη πορεία.
Αντίστοιχα, ο καρκίνος του παγκρέατος, ορισμένες μορφές καρκίνου του μαστού, ο καρκίνος του πνεύμονα και όγκοι όπως το γλοιοβλάστωμα συχνά θεωρούνται πιο επιθετικοί.
Νέα στοιχεία για το μέγεθος και τα χρωμοσώματα των κυττάρων
Νεότερες έρευνες δείχνουν ότι η επιθετικότητα μπορεί να συνδέεται και με χαρακτηριστικά που μέχρι πρόσφατα δεν είχαν θεωρηθεί τόσο σημαντικά, όπως το μέγεθος των καρκινικών κυττάρων και ο αριθμός των χρωμοσωμάτων τους.
Ορισμένα καρκινικά κύτταρα με επιπλέον αντίγραφα χρωμοσωμάτων φαίνεται ότι μπορούν να αναπτύσσονται γρηγορότερα, να εισβάλλουν πιο εύκολα στους ιστούς και να παρουσιάζουν μεγαλύτερη αντοχή σε θεραπείες.
Μάλιστα, σε πειράματα έχει παρατηρηθεί ότι μικρότερα κύτταρα με συγκεκριμένες χρωμοσωμικές ανωμαλίες μπορεί να είναι πιο επιθετικά από μεγαλύτερα, ακόμη και όταν ανήκουν στον ίδιο τύπο καρκίνου.
Η έγκαιρη διάγνωση παραμένει καθοριστική
Η λέξη «επιθετικός» προκαλεί φόβο, όμως δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλεψη για την έκβαση μιας νόσου.
Η ηλικία, το σημείο όπου βρίσκεται ο καρκίνος, το στάδιο διάγνωσης, τα χαρακτηριστικά του όγκου και η ανταπόκριση στη θεραπεία παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Όσο νωρίτερα εντοπίζεται ένας καρκίνος -ακόμη και ένας πιο επιθετικός τύπος- τόσο περισσότερες είναι οι διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.
Με πληροφορίες από Nature, discovermagazine, The Conversation.
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
