Καρκίνος παχέος εντέρου: Γιατί αυξάνεται στους κάτω των 50 - Τι δείχνει μελέτη

Μια νέα εκτενής μελέτη φέρνει στο φως μια ανησυχητική αλλά σταθερή τάση: τα περιστατικά καρκίνου του παχέος εντέρου σε άτομα κάτω των 50 ετών αυξάνονται διαρκώς εδώ και δεκαετίες, την ώρα που στους μεγαλύτερους ενήλικες η νόσος μειώνεται χάρη στον προληπτικό έλεγχο και τις καλύτερες θεραπείες. Τα ευρήματα βασίζονται σε δεδομένα τεσσάρων δεκαετιών από εθνικά μητρώα καρκίνου της Ελβετίας και δείχνουν ότι η εικόνα του συγκεκριμένου καρκίνου αλλάζει σημαντικά, ειδικά στις νεότερες ηλικίες.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου παραμένει ένας από τους πιο συχνούς και θανατηφόρους καρκίνους παγκοσμίως. Ωστόσο, στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες οι δείκτες εμφάνισης έχουν μειωθεί στους μεγαλύτερους ενήλικες, κυρίως λόγω των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου (βλ. κολονοσκόπηση). Το παράδοξο που αναδεικνύει η νέα μελέτη είναι ότι ενώ η συνολική εικόνα βελτιώνεται, μια συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα – οι ενήλικες 20 έως 49 ετών – εμφανίζει σταθερή αύξηση των περιστατικών.

Η μεθοδολογία πίσω από τα ευρήματα των 40 ετών δεδομένων 

Η έρευνα κάλυψε την περίοδο 1980 έως 2021 και περιέλαβε περισσότερους από 96.000 ασθενείς στην Ελβετία με καρκίνο του παχέος εντέρου. Από αυτούς, περίπου 6.000 ήταν κάτω των 50 ετών. Οι επιστήμονες ανέλυσαν την πορεία της νόσου με βάση την ηλικία, το φύλο, το σημείο εμφάνισης του όγκου και το στάδιο διάγνωσης. Παράλληλα, αξιολόγησαν τις τάσεις θνησιμότητας και επιβίωσης, ώστε να δουν όχι μόνο πόσο συχνά εμφανίζεται ο καρκίνος, αλλά και πώς εξελίσσεται η πρόγνωση.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι στους νεότερους ενήλικες η αύξηση είναι σταθερή αλλά ήπια, περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα τον χρόνο. Η άνοδος αφορά κυρίως τον καρκίνο του ορθού, ενώ στις νεαρές γυναίκες παρατηρείται και αύξηση σε καρκίνους του ανώτερου παχέος εντέρου. Αντίθετα, στους άνω των 50 ετών η συχνότητα μειώνεται σημαντικά από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και μετά, γεγονός που αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στα προγράμματα πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης.

Γιατί οι νεότεροι ασθενείς διαγιγνώσκονται πιο αργά 

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα αφορά το στάδιο διάγνωσης. Οι νεότεροι ασθενείς εμφανίζονται συχνότερα με προχωρημένη νόσο. Περίπου ένας στους τέσσερις διαγιγνώσκεται στο στάδιο IV, όταν ο καρκίνος έχει ήδη εξαπλωθεί. Αυτό υποδηλώνει ότι η διάγνωση καθυστερεί, πιθανώς επειδή τόσο οι ασθενείς όσο και οι γιατροί δεν υποψιάζονται εύκολα καρκίνο σε νεαρές ηλικίες, αποδίδοντας συμπτώματα όπως αίμα στα κόπρανα ή κοιλιακό πόνο σε πιο «αθώες» αιτίες.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η συνολική επιβίωση έχει βελτιωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Οι ασθενείς με πρώιμο στάδιο νόσου έχουν πλέον πολύ υψηλά ποσοστά πενταετούς επιβίωσης, που ξεπερνούν το 90% σε πολλές περιπτώσεις. Ωστόσο, όταν η νόσος διαγνωστεί σε προχωρημένο στάδιο, η πρόγνωση παραμένει δύσκολη, ανεξάρτητα από την ηλικία. Αυτό ενισχύει το συμπέρασμα ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο η βιολογία του καρκίνου, αλλά κυρίως το πότε εντοπίζεται.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η αύξηση του καρκίνου σε νεαρές ηλικίες δεν φαίνεται να οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα. Πιθανοί λόγοι περιλαμβάνουν αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως κακή διατροφή, παχυσαρκία, μειωμένη σωματική δραστηριότητα και αυξημένη κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων. Επίσης, εξετάζεται ο ρόλος του εντερικού μικροβιώματος και πιθανών μικροβιακών λοιμώξεων από νεαρή ηλικία που μπορεί να επηρεάζουν την εμφάνιση της νόσου πολλά χρόνια αργότερα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το γεγονός ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό των περιστατικών σε νεαρές ηλικίες σχετίζεται με κληρονομικά σύνδρομα. Αυτό σημαίνει ότι οι περισσότεροι ασθενείς δεν έχουν γνωστό γενετικό υπόβαθρο, κάτι που ενισχύει την υπόθεση ότι περιβαλλοντικοί και συμπεριφορικοί παράγοντες παίζουν καθοριστικό ρόλο. Παράλληλα, η μελέτη επισημαίνει ότι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση τόσο του κοινού όσο και των γιατρών είναι κρίσιμη για την έγκαιρη διάγνωση.

Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα για την πρόληψη στο μέλλον 

Συμπερασματικά, η εικόνα που προκύπτει είναι διπλή: από τη μία πλευρά, η πρόοδος στην πρόληψη και θεραπεία μειώνει τον καρκίνο του παχέος εντέρου στους μεγαλύτερους ενήλικες· από την άλλη, οι νεότερες ηλικίες βλέπουν μια σταθερή και ανησυχητική αύξηση. Οι ερευνητές τονίζουν ότι ίσως έχει έρθει η ώρα να επανεξεταστούν οι ηλικιακές οδηγίες για τον προληπτικό έλεγχο, αλλά και να ενισχυθεί η έγκαιρη διερεύνηση συμπτωμάτων σε άτομα κάτω των 50 ετών.

Με άλλα λόγια, ο καρκίνος του παχέος εντέρου φαίνεται να υποχωρεί σε μία γενιά, αρχίζει όμως να εμφανίζεται πιο συχνά σε μια άλλη. Η αύξηση των περιστατικών σε νεότερους ενήλικες μπορεί να αντισταθμίσει το συνολικό κέρδος που είχε επιτευχθεί για τη δημόσια υγεία, εάν δεν υιοθετηθούν άμεσα στοχευμένες παρεμβάσεις για την προστασία και αυτής της ηλικιακής ομάδας.