Καρκίνος: Βρέθηκε νέος τρόπος που ο οργανισμός επιτίθεται στους όγκους - Ελπίδες για νέες θεραπείες

Οι όγκοι που «ξεγελούν» το ανοσοποιητικό μας σύστημα μπορούν να αντιμετωπιστούν με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο. Ερευνητές από το Baylor College of Medicine και το University of Michigan ανακάλυψαν ότι ορισμένα καρκινικά κύτταρα που χάνουν μια σημαντική πρωτεΐνη-ταυτότητα για να αποφύγουν την επίθεση του οργανισμού, μπορεί τελικά να γίνονται πιο ευάλωτα σε έναν διαφορετικό τύπο κυττάρων.

Το ανοσολογικό «δόγμα» που αμφισβητείται μετά από δεκαετίες 

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Immunology, εστιάζει στα Τ κύτταρα, μια ομάδα αμυντικών κυττάρων που καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα. Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι υπάρχει ένας σχετικά αυστηρός διαχωρισμός ρόλων: τα CD8+ Τ κύτταρα λειτουργούσαν ως «δολοφόνοι» των καρκινικών κυττάρων, ενώ τα CD4+ Τ κύτταρα θεωρούνταν κυρίως «βοηθητικά», καθώς συντόνιζαν άλλες ανοσολογικές αντιδράσεις. Η νέα έρευνα όμως δείχνει ότι τα CD4+ Τ κύτταρα αναλαμβάνουν δράση εκεί που τα CD8+ Τ δεν μπορούν.

Πώς οι όγκοι γίνονται ευάλωτοι όταν χάνουν το MHC I 

Το κλειδί της ανακάλυψης βρίσκεται στην πρωτεΐνη  MHC (Βασικό Σύμπλοκο Ιστοσυμβατότητας) που βρίσκεται στην επιφάνεια των κυττάρων και λειτουργεί ως στοιχείο για ταυτοποίηση. Με αυτή, δηλαδή, ή το  ανοσοποιητικό «καταλαβαίνει» αν ένα κύτταρο είναι φυσιολογικό ή καρκινικό. Τα καρκινικά κύτταρα συχνά μειώνουν την έκφραση του MHC I για να αποφύγουν την αναγνώριση από τα CD8+ Τ κύτταρα.

Για χρόνια θεωρούνταν ότι αυτή η στρατηγική βοηθά τους όγκους να περνούν απαρατήρητοι. Ωστόσο, η νέα μελέτη δείχνει ότι αυτή η «εξαφάνιση» μπορεί να έχει και ένα σοβαρό μειονέκτημα για τον καρκίνο: όταν τα κύτταρα χάνουν το MHC I, γίνονται πιο ευάλωτα σε επίθεση από τα CD4+ Τ κύτταρα.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα CD4+ Τ κύτταρα μπορούν να προκαλέσουν μια ειδική μορφή κυτταρικού θανάτου που ονομάζεται φερρόπτωση. Πρόκειται για μια διαδικασία που σχετίζεται με τον σίδηρο και το οξειδωτικό στρες και οδηγεί τα κύτταρα σε καταστροφή. Με απλά λόγια, τα καρκινικά κύτταρα φαίνεται πως μπαίνουν σε μια κατάσταση βιολογικής «κατάρρευσης» όταν δεχθούν αυτή την ανοσολογική δράση.

Η ομάδα των ερευνητών κατέληξε σε αυτά τα συμπεράσματα χρησιμοποιώντας πειραματικά μοντέλα σε ποντίκια, αλλά και αναλύσεις ανθρώπινων δειγμάτων. Οι επιστήμονες εξέτασαν τη δραστηριότητα των γονιδίων μέσα στα κύτταρα, ώστε να κατανοήσουν πώς αλλάζουν οι ανοσολογικές αντιδράσεις, όταν μειώνεται το MHC I.

Παράλληλα, συνέδεσαν τα ευρήματα με δεδομένα από ασθενείς που είχαν λάβει ανοσοθεραπεία με checkpoint inhibitors (αναστολείς σημείων ελέγχου), μια θεραπεία που έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια την αντιμετώπιση αρκετών μορφών καρκίνου. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι η συμπεριφορά των CD4+ Τ κυττάρων ίσως σχετίζεται με το πόσο αποτελεσματικά ανταποκρίνονται κάποιοι όγκοι στις σύγχρονες ανοσοθεραπείες.

Η μελέτη δεν περιορίστηκε μόνο στον καρκίνο. Οι ερευνητές παρατήρησαν παρόμοιο μηχανισμό και στη Νόσο του μοσχεύματος κατά του ξενιστή (graft-versus-host disease), μιας σοβαρής επιπλοκής που μπορεί να εμφανιστεί μετά από μεταμόσχευση μυελού των οστών, όπου τα κύτταρα του δότη επιτίθενται στους ιστούς του ασθενούς. 

Το γεγονός ότι ο ίδιος μηχανισμός φαίνεται να εμπλέκεται τόσο στον καρκίνο όσο και στις επιπλοκές μεταμόσχευσης υποδηλώνει ότι ίσως πρόκειται για έναν πιο θεμελιώδη τρόπο λειτουργίας του ανοσοποιητικού από ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.

Η ανακάλυψη που μπορεί να αλλάξει τις ανοσοθεραπείες του μέλλοντος 

Οι συγγραφείς της μελέτης εκτιμούν ότι τα ευρήματα θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για νέες μορφές ανοσοθεραπείας. Σήμερα πολλές θεραπείες στοχεύουν κυρίως στην ενεργοποίηση των CD8+ Τ κυττάρων. Αν όμως επιβεβαιωθεί ότι τα CD4+ Τ κύτταρα μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως ισχυροί «εκτελεστές» απέναντι στους όγκους, τότε ίσως στο μέλλον σχεδιαστούν θεραπείες που αξιοποιούν περισσότερο αυτόν τον μηχανισμό.

Αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντικό για καρκίνους που έχουν ήδη αναπτύξει τρόπους διαφυγής από τις υπάρχουσες ανοσοθεραπείες. Πολλοί όγκοι γίνονται ανθεκτικοί ακριβώς επειδή μειώνουν το MHC I και σταματούν να αναγνωρίζονται από τα CD8+ κύτταρα. Η νέα έρευνα όμως υποδηλώνει ότι αυτή η «απόκρυψη» ίσως τελικά δημιουργεί μια νέα αδυναμία που μπορεί να αξιοποιηθεί θεραπευτικά.