Μάιος 1792: Από έναν πλάτανο και ένα καφέ, στο Χρηματιστήριο της Ν.Υ. - Πώς γεννήθηκε η Wall Street

17 Μαΐου 1792… 234 χρόνια πριν. Σε ένα λευκό χαρτί μια «χούφτα» συνεργάτες σημειώνουν μερικούς όρους τίμιων συναλλαγών, με σταθερές προμήθειες και δύο τρεις κανόνες για να μην χάνεται η εμπιστοσύνη μεταξύ τους. Υπογράφει ο ένας μετά τον άλλον. Πρόκειται για 24 χρηματιστές κι εμπόρους της εποχής. Το χαρτί αυτό, με τα χρόνια μετατρέπεται σε ιστορικό έγγραφο -γνωστό ως Buttonwood Agreement, δηλαδή η Συμφωνία του Πλατάνου που δεσπόζει στη Wall Street- και οι κανόνες, γίνονται η βάση για το μεγαλύτερο χρηματιστήριο παγκοσμίως. Το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, στο Νότιο Μανχάταν!

Το κρυφό ραντεβού κι οι υπογραφές των 24 στο «Buttonwood Agreement»

Το 1792 η Νέα Υόρκη μόλις έχει αρχίσει να ζει σε γοργούς ρυθμούς, αφού οι «πληγές» από τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας (1775–1783) είναι ακόμη νωπές. Τα πρώτα σημάδια ανάπτυξης, που πολύ σύντομα θα τη μετατρέψουν στην πιο σύγχρονη Μητρόπολη παγκοσμίως, αχνοφαίνονται. Η μικρή αυτή ομάδα κορυφαίων εμπόρων και χρηματομεσιτών συγκεντρώνονται συχνά πυκνά κι ανταλλάσσουν πληροφορίες. Πραγματοποιούν συναλλαγές. Πωλούν κι αγοράζουν. Οι συναντήσεις όμως δεν έχουν κάποιο επίσημο χαρακτήρα. Και δεν είναι μόνοι τους.

Τραπεζίτες, έμποροι και μεσίτες συγκεντρώνονται γύρω από το Federal Hall -το πρώτο Καπιτώλιο της χώρας- και σε σημεία του Κάτω Μανχάταν για να… ξεφορτωθούν ή να φορτωθούν ομόλογα, μετοχές κι εμπορεύματα, όπως γούνες και καπνό. Όμως η έλλειψη κανόνων δημιουργεί συχνά σύγχυση και κερδοσκοπία, αφού δεν υπάρχει κάποιος θεσμός «ομπρέλα» που να θέτει τους όρους. Υπαίθριοι χώροι της πόλης, γραφεία, καφέ και πεζοδρόμια, είναι τα σημεία που κλείνονται τα ραντεβού.

Εκεί, ανάμεσα σε ψηλά καπέλα, πούρα, διαφωνίες αλλά κι ανεπίσημες συμφωνίες, χτίζονται τα θεμέλια για το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Οι Peter Anspach, Armstrong & Barnewall, Andrew D. Barclay, Samuel Beebe, G. N. Bleecker καθώς και δεκαεννέα συνάδελφοί τους, αποφασίζουν να συναντηθούν κρυφά τον Μάρτιο, στο ξενοδοχείο Corre’s για να βρουν τον τρόπο που θα τους επιτρέψει να βάλουν ουσιαστικά τέλος στο χάος και τον πονοκέφαλό τους και την αγορά των χρεογράφων σε τάξη. Δύο μήνες αργότερα, σαν σήμερα στις 17 Μαΐου, υπογράφουν το ιστορικό έγγραφο, με τη συμφωνία να ονοματοδοτείται από το παραδοσιακό σημείο συνάντησής τους. Τον Αμερικανικό Πλάτανο.

Η συμφωνία που σφραγίζεται με τις υπογραφές τους, περιέχει δύο βασικές διατάξεις:

• Οι μεσίτες θα συναλλάσσονται μόνο μεταξύ τους, αποκλείοντας έτσι τους δημοπράτες,

• Η προμήθεια θα είναι 0,25%.

Το κείμενο που ακολουθεί στο έγγραφο, το οποίο σήμερα αποτελεί μέρος του αρχειακού υλικού του Χρηματιστηρίου της Wall Street, αναφέρει:

«Εμείς, οι υπογεγραμμένοι, μεσίτες για την αγορά και πώληση δημόσιων χρεογράφων, δηλώνουμε και δεσμευόμαστε ο ένας απέναντι στον άλλον ότι από σήμερα δεν θα αγοράζουμε, ούτε θα πωλούμε για λογαριασμό οποιουδήποτε προσώπου, οποιοδήποτε είδος δημόσιου χρεογράφου με προμήθεια μικρότερη από το ¼% επί της αξίας σε μετρητά (specie) κι ότι θα δίνουμε προτεραιότητα ο ένας στον άλλον στις συναλλαγές μας. Προς απόδειξη αυτών, θέσαμε τις υπογραφές μας αυτή την 17η ημέρα του Μαΐου, στη Νέα Υόρκη, 1792».

Και κάπως έτσι, ένα συμφωνητικό που κλείστηκε από μερικούς ανήσυχους ανθρώπους που αποφάσισαν να πάρουν ανεπίσημα μια πρωτοβουλία και να μη μείνουν με σταυρωμένα χέρια, έρμαια μιας απαιτητικής καθημερινότητας χωρίς κανόνες κι εμπιστοσύνη, εξελίχθηκε σε έναν θεσμό «μαέστρο». Έναν θεσμό που σήμερα διαχειρίζεται τίτλους αξίας δεκάδων τρισεκατομμυρίων δολαρίων, επηρεάζοντας καθημερινά την οικονομία ολόκληρου του πλανήτη.

Μάλιστα, αν κι οι ιστορικοί θεωρούν ότι οι υπογραφές «έπεσαν» -πιθανότατα- έξω από το νούμερο 68 της Wall Street κι όχι κυριολεκτικά κάτω από το δέντρο, η εικόνα αυτή έχει μείνει στην ιστορία, ως σύμβολο της γέννησης της αμερικανικής κεφαλαιαγοράς.

Tontine Coffee House: Η «πρώτη χρηματιστηριακή αίθουσα» σε ένα καφέ!

Λίγο μετά την υπογραφή του συμφώνου, έμενε να βρεθεί κι ο χώρος που θα αποτελούσε τον σταθερό τόπο συνάντησης. Ένα καφέ της εποχής δίνει τη λύση. Οι συναλλαγές μεταφέρονται στο Tontine Coffee House -στη γωνία των οδών Wall και Water- το οποίο θεωρείται από πολλούς ιστορικούς το πρώτο ανεπίσημο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης.

Χωρίς ηλεκτρονικά συστήματα και μακριά από αίθουσες με γραφεία, οργάνωση, δυνατές φωνές και δείκτες σε ταμπλό να ανεβοκατεβαίνουν, οι συμφωνίες στο Tontine κλείνονται προφορικά ενώ οι τιμές διαμορφώνονται μέσα από διαπραγματεύσεις που κάνουν οι δύο πλευρές, πρόσωπο με πρόσωπο. Σε ένα καφέ, που λειτουργεί ως χρηματιστήριο, «κέντρο εμπορίου» και πολιτικό «καφενείο» που καθορίζει την καθημερινότητα των πολιτών.

Μέχρι το 1817, οπότε κι η ομάδα των χρηματομεσιτών θεσμοθετεί κι επισήμως τον πρόδρομο του μεγαλύτερου χρηματιστηρίου στον κόσμο, το New York Stock & Exchange Board, με κανόνες κι οργανωμένη δομή. Αυτό που μερικά χρόνια αργότερα μετονομάζεται σε New York Stock Exchange. Μια ονομασία που ακολουθεί το NYSE, μέχρι και σήμερα.

Όλα τα υπόλοιπα που ακολουθούν είναι απλώς το νερό στ’ αυλάκι που κυλά, χάρη στην παρέα των 24, ενώ η ανάπτυξη της τεχνολογίας -κατά τον 19ο αιώνα- είναι το «κερασάκι» στην τούρτα. Οι συναλλαγές αλλάζουν ριζικά. Ο τηλέγραφος επιτρέπει τη γρήγορη μετάδοση τιμών. Το stock ticker -μια μηχανική συσκευή που μεταδίδει και τυπώνει αυτόματα τις τιμές των μετοχών σε στενή χαρτοταινία- φέρνει άμεση ενημέρωση για τις κινήσεις των αγορών. Οι οργανωμένες συνεδριάσεις αντικαθιστούν τις χαοτικές υπαίθριες συναλλαγές που αποτελούν ιστορία. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, η Wall Street έχει ήδη καθιερωθεί ως το κέντρο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Το κραχ του 1929 και η Μεγάλη Ύφεση

Η Wall Street όμως δεν συνδέεται μόνο με πλούτο και ανάπτυξη. Άλλωστε όπως λένε, ρόδα είναι που γυρίζει. Κάπως έτσι τον Οκτώβριο του 1929, καταγράφεται το Μεγάλο Κραχ. Μια από τις μεγαλύτερες οικονομικές καταρρεύσεις στην ιστορία για το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, έπειτα από χρόνια ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας και μαζικών επενδύσεων με δανεικά κεφάλαια.

Συγκεκριμένα στις 24 Οκτωβρίου, την «Μαύρη Πέμπτη» όπως έμελλε να μείνει γνωστή, η αγορά χάνει το 11% της αξίας της με την έναρξη των συναλλαγών. Ο πανικός είναι το μόνο που επικρατούσε εκείνη την εποχή. Εκατομμύρια μετοχές πωλούνται μέσα σε λίγες ώρες, ενώ δισεκατομμύρια δολάρια εξαφανίζονται από την αγορά. Τελικά, το κραχ οδηγεί στη Μεγάλη Ύφεση (Great Depression) της δεκαετίας του 1930, με τεράστια ανεργία, λουκέτα σε τράπεζες και κοινωνική αναταραχή στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και την Ευρώπη.

Η ανάκαμψη της Wall Street ωστόσο, αν και αργή - ο δείκτης Dow Jones χρειάστηκε περίπου 25 χρόνια για να επιστρέψει στα επίπεδα πριν από το κραχ- επιτυγχάνεται. Σήμερα, στο NYSE είναι εισηγμένες περισσότερες από 2.000 εταιρείες -συγκεκριμένα 2.143 στις αρχές του τρέχοντος έτους- με συνολική χρηματιστηριακή αξία που ξεπερνά τα 30 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ καθημερινά πραγματοποιούνται εκατομμύρια συναλλαγές, με τον ημερήσιο τζίρο να φτάνει συχνά τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια!

Fun fact; Το περίφημο δέντρο «Buttonwood» που συνδέεται με την ίδρυση της αγοράς δεν υπάρχει πλέον. Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, έπεσε μετά από καταιγίδα το 1865. Σήμερα, ωστόσο, μια τιμητική πλακέτα στη γωνία των οδών Wall Street και Pearl Street, σηματοδοτεί το σημείο όπου βρισκόταν κι έμελλε να αλλάξει το ρου της παγκόσμιας οικονομίας για πάντα!