Νέα μελέτη της Alpha Bank για τις επιπτώσεις από την κρίση στη Μέση Ανατολή

Οι αυξημένες τιμές ενέργειας επηρεάζουν τον πληθωρισμό με δύο τρόπους, άμεσα και έμμεσα. Ο έμμεσος τρόπος, ή αλλιώς δευτερογενείς επιπτώσεις πληθωρισμού, περιλαμβάνει την αύξηση των τιμών των υπολοίπων αγαθών, πλην ενέργειας και την ανοδική αναπροσαρμογή μισθών. Συγκεκριμένα στην πράξη, είτε οι εταιρείες αυξάνουν τις τιμές για να καλύψουν το αυξημένο κόστος πρώτων υλών, είτε οι εργαζόμενοι επιτυγχάνουν μεγαλύτερους μισθούς για να διατηρήσουν σταθερή την αγοραστική δύναμή τους.

Οι παράγοντες για τη διάχυση των δευτερογενών επιπτώσεων

Παράγοντες που περιορίζουν τη διάχυση των δευτερογενών επιπτώσεων είναι:

• η ύπαρξη αξιόπιστης Κεντρικής Τράπεζας
• ο καθορισμός σαφούς στόχου για τον πληθωρισμό
• οι ελεγχόμενες μεσοπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες, καθόσον από τη μια αποτρέπουν μια Κεντρική Τράπεζα να αυξήσει παρορμητικά τα επιτόκια στην πρώτη ενίσχυση τιμών ενέργειας, ενώ από την άλλη αποτρέπουν επίσης άμεση αναπροσαρμογή μισθών.

Παράγοντες που διευκολύνουν την εμφάνιση δευτερογενών επιπτώσεων είναι:

• η διάρκεια του ήδη υψηλού πληθωρισμού
• η μεγάλη ποσόστωση των μεταφορών στον πληθωρισμό
• οι ευνοϊκές συνθήκες στην αγορά εργασίας, καθόσον αυξάνεται η διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων και επιτυγχάνεται αύξηση μισθών
• το πόσο γρήγορα εμφανίζονται αυξήσεις στα τρόφιμα.

Στην τρέχουσα συγκυρία ο αυξημένος πληθωρισμός σε ΗΠΑ και Ευρωζώνη οφείλεται σε προβλήματα στην προσφορά, κυρίως λόγω πολέμου και δασμών. Στις ΗΠΑ, ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε τον Μάιο στο 4,2%, με τις επιπτώσεις των αυξημένων τιμών ενέργειας να διαχέονται στις θαλάσσιες μεταφορές, στη συσκευασία, στα τρόφιμα και στα λιπάσματα. Στην Ευρωζώνη, ο πληθωρισμός τον Μάιο διαμορφώθηκε στο 3,2%, κυρίως λόγω μεταφορών που εξαρτώνται από το πετρέλαιο. Στη συνέντευξη Τύπου της συνεδρίασης του Ιουνίου, η πρόεδρος της ΕΚΤ ανέφερε ότι οι δευτερογενείς επιπτώσεις στον πληθωρισμό έχουν κάνει ήδη την εμφάνισή τους, αλλού έντονα και αλλού ήπια.

Μειωμένες οι πιθανότητες για δευτερογενείς επιπτώσεις στον πληθωρισμό

Δεν διαβλέπεται, σύμφωνα με τη μελέτη της Alpha Bank, υψηλή πιθανότητα για εμφάνιση ισχυρών δευτερογενών επιπτώσεων στον πληθωρισμό. Τόσο η Fed, όσο και η ΕΚΤ παραμένουν αξιόπιστες Κεντρικές Τράπεζες, με καθορισμένο στόχο για τον πληθωρισμό. Περαιτέρω οι μεσοπρόθεσμες πληθωριστικές προσδοκίες παραμένουν ελεγχόμενες, κυρίως στις ΗΠΑ, ενώ κινούνται καθοδικά στην Ευρωζώνη.

Στο συμπέρασμα αυτό συνηγορεί και η αγορά εργασίας, κυρίως στις ΗΠΑ, όπου το πλήθος των ανοιχτών θέσεων εργασίας ανά άνεργο έχει περιοριστεί τα τελευταία χρόνια αποστερώντας διαπραγματευτική δύναμη από τους εργαζόμενους. Στην Ευρωζώνη παραμένει μεν μειούμενο, αλλά υψηλότερα των ΗΠΑ, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική δύναμη των ευρωπαίων εργαζομένων και διευκολύνοντας περισσότερο τη διάχυση δευτερογενών επιπτώσεων σε σχέση με τις ΗΠΑ. Αναφορικά με τα τρόφιμα, ναι μεν η εμφάνιση δευτερογενών επιπτώσεων έρχεται περίπου έξι μήνες μετά την άνοδο τιμών ενέργειας, ωστόσο επειδή παρουσιάστηκε αποκλιμάκωση της κρίσης και σημαντική υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου, αναμένεται πιο ήπια διάχυση.

Τα κρατικά ομόλογα βρέθηκαν υπό πίεση στο πρώτο εξάμηνο του 2026. Η σύρραξη στη Μέση Ανατολή αναζωπύρωσε πληθωριστικές ανησυχίες και μετέβαλε ραγδαία τις εκτιμήσεις για την πορεία των επιτοκίων Κεντρικών Τραπεζών. Η προσδοκία περαιτέρω νομισματικής χαλάρωσης αντικαταστάθηκε από εκτιμήσεις για αυξήσεις επιτοκίων με στόχο την καταπολέμηση του πληθωρισμού. Πλέον, παρά την υπογραφή προκαταρκτικής εκεχειρίας ΗΠΑ - Ιράν και τη σταδιακή επαναφορά ροών πετρελαίου από τα Στενά του Hormuz, η προθεσμιακή αγορά συνεχίζει να προεξοφλεί αυξήσεις επιτοκίων.

Παρότι οι πληθωριστικές ανησυχίες υποχωρούν, τόσο τα μέλη της Fed όσο και της ΕΚΤ δείχνουν να ανησυχούν για δευτερογενείς πληθωριστικές επιπτώσεις. Έχοντας υποτιμήσει την ένταση του πληθωριστικού κύματος του 2022, φαίνεται πως αυτή τη φορά επιδιώκουν να κινηθούν προληπτικά. Αν και μειωμένες, οι τιμές ενέργειας θα παραμείνουν υψηλότερα από τα προ κρίσης επίπεδα, καθώς οι χώρες θα πρέπει να αναπληρώσουν τα αποθέματα πετρελαίου που έχουν υποχωρήσει σε χαμηλά δεκαετιών.

Επίσης, τα δημοσιονομικά μεγέθη έχουν επιδεινωθεί από τα μέτρα στήριξης για την αντιμετώπιση του αυξημένου ενεργειακού κόστους. Συνεπώς δεν διαφαίνεται κάποιο σενάριο επαναφοράς των αποδόσεων στη λήξη στα προ κρίσης επίπεδα. Από την άλλη, ελκυστικό κρίνεται το συνολικό έσοδο που προσφέρουν τα κρατικά ομόλογα στα τρέχοντα επίπεδα. Επίσης, καθοδική επίδραση στις αποδόσεις στη λήξη μεσοπρόθεσμα έχει ο αντίκτυπος του AI στον πληθωρισμό.