«Νικητές και ηττημένοι» στη Μέση Ανατολή από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ - Ποιοι θησαυρίζουν

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, έχει πυροδοτήσει μία διεθνή ενεργειακή κρίση και την εκρηκτική άνοδο στις τιμές του πετρελαίου σε πολλές χώρες.

Ωστόσο, δεν πλήττοναι όλες οι χώρες από τον αποκλεισμό στο Ορμούζ, αντίθετα υπάρχουν χώρες που είτε έχουν τεράστια ενεργειακά αποθέματα είτε μπορούν να διασχίζουν το σημαντικό θαλάσσιο πέρασμα λόγω της καλής σχέσης τους με την Τεχεράνη, όπως η Κίνα και η Ρωσία.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, επίσης, δημιουργεί ένα αξιοσημείωτο χάσμα μεταξύ των χωρών της Μέσης Ανατολής. Για ορισμένες χώρες η εξέλιξη αυτή είναι ολέθρια, για άλλες μπορεί να είναι πηγή μεγάλης κερδοφορίας.

Χωρισμένη στα δύο η Μέση Ανατολή

Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, ο αντίκτυπος στα κράτη της Μέσης Ανατολής εξαρτάται κατά βάση από τη γεωγραφική τους θέση.

Παρ’ ότι το Ιράν έχει τον έλεγχο των Στενών, το Ομάν, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μπορούν να τα παρακάμψουν μέσω αγωγών και λιμανιών.

Αντίθετα, το πετρέλαιο από το Ιράκ, το Κουβέιτ και το Κατάρ έχει εγκλωβιστεί, καθώς οι χώρες αυτές δεν διαθέτουν εναλλακτικές διαδρομές προς τις διεθνείς αγορές.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας χαρακτήρισε τη σύγκρουση ως το μεγαλύτερο σοκ στην παγκόσμια ενεργειακή προσφορά μέχρι σήμερα, αναφέροντας ότι μπλοκάρονται πάνω από 12 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως στην περιοχή ενώ καταγράφονται ζημιές σε περίπου 40 ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Η Σαουδική Αραβία στους κερδισμένους

Σύμφωνα με στοιχεία που επεξεργάστηκε το Reuters από τις εξαγωγές του Μαρτίου, τα εκτιμώμενα ονομαστικά έσοδα από εξαγωγές πετρελαίου του Ιράκ και του Κουβέιτ υποχώρησαν -και στις δύο χώρες- κατά περίπου τρία τέταρτα σε σχέση με πέρσι.

Αντίθετα, τα έσοδα του Ιράν αυξήθηκαν κατά 37% και του Ομάν κατά 26%. Τα έσοδα από πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας αυξήθηκαν κατά 4,3%, ενώ των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων μειώθηκαν κατά 2,6%, καθώς η άνοδος των τιμών αντιστάθμισε τον χαμηλότερο όγκο εξαγωγών.

Για τη Σαουδική Αραβία, οι υψηλότερες τιμές σημαίνουν περισσότερα δικαιώματα και φόρους από την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία Aramco, η οποία ανήκει κατά κύριο λόγο στην κυβέρνηση και σε κρατικό ταμείο της χώρας.

Η άνοδος αυτή είναι ιδιαίτερα θετική για τη Σαουδική Αραβία, μετά τις μεγάλες δαπάνες σε έργα που έχουν στόχο τη διαφοροποίηση των εσόδων του από το πετρέλαιο και που είχαν συμβάλει σε έλλειμμα προϋπολογισμού.

Ο αγωγός-κολοσσός

Ο μεγαλύτερος αγωγός της Σαουδικής Αραβίας είναι ο 1.200 χιλιομέτρων East‑West, κατασκευασμένος τη δεκαετία του 1980, κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ, προκειμένου να παρακαμφθεί το Στενό του Ορμούζ.

Συνδέει τα ανατολικά πεδία πετρελαίου με το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα και λειτουργεί με χωρητικότητα 7 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.

Η Aramco χρησιμοποιεί περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως εγχώρια, αφήνοντας περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια για εξαγωγή. Οι φορτώσεις στο Yanbu κατά μέσο όρο έφτασαν τα 4,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως την εβδομάδα που ξεκίνησε στις 23 Μαρτίου, κοντά στη μέγιστη δυναμικότητα, παρά τις επιθέσεις στον κόμβο στις 19 Μαρτίου.

Αύξηση 558 εκ. δολάρια στην αξία εξαγωγών

Συνολικά, οι εξαγωγές αργού πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας μειώθηκαν κατά 26% σε σύγκριση με πέρσι τον Μάρτιο, φτάνοντας τα 4,39 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία Kpler και JODI. Παρ’ όλα αυτά, οι υψηλότερες τιμές αύξησαν την αξία αυτών των εξαγωγών κατά περίπου 558 εκατομμύρια δολάρια σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.

Το Ριάντ είχε προληπτικά αυξήσει τις εξαγωγές τον Φεβρουάριο στο υψηλότερο επίπεδο από τον Απρίλιο του 2023, σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης στο Ιράν.

Ωστόσο, αναλυτές τονίζουν ότι η Σαουδική Αραβία και ειδικά οι ενεργειακές της υποδομές είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε επιθέσεις από το Ιράν ή από τους συμμάχους του, τους Χούθι της Υεμένης.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν καταφέρει να προστατευτούν από την κρίση μέχρι στιγμής, εν μέρει από τον αγωγό Habshan-Fujairah, δυναμικότητας 1,5 - 1,8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ. Παρ’ όλα αυτά, η εκτιμώμενη αξία των εξαγωγών πετρελαίου τους μειώθηκε πάνω από 174 εκατομμύρια δολάρια σε σχέση με τον Μάρτιο του 2025.

Το Fujairah έχει δεχτεί μια σειρά επιθέσεων που οδήγησαν σε προσωρινές διακοπές φορτώσεων.

Σημαντικό πλήγμα σε Ιράκ και Κουβέιτ

Μεταξύ των παραγωγών του Κόλπου, τα έσοδα του Ιράκ μειώθηκαν περισσότερο -κατά 76% φτάνοντας τα 1,73 δισεκατομμύρια δολάρια. Ακολουθεί το Κουβέιτ με πτώση 73% στα 864 εκατομμύρια δολάρια.

Και οι δύο χώρες πιθανότατα θα υποστούν ακόμη μεγαλύτερη πτώση τον Απρίλιο, καθώς τα έσοδα του Μαρτίου βελτιώθηκαν από φορτία που κατάφεραν να περάσουν τις πρώτες μέρες της σύγκρουσης. Ένα δεξαμενόπλοιο με ιρακινό αργό διέσχισε το Στενό την προηγούμενη εβδομάδα, αφού το Ιράν δήλωσε ότι το Ιράκ θα εξαιρεθεί από τους περιορισμούς.

Η Αδριάνα Αλβαράδο, αντιπρόεδρος για κρατικές αξιολογήσεις στην Morningstar DBRS, δήλωσε ότι οι κυβερνήσεις στις χώρες του Κόλπου έχουν τη δυνατότητα να στηρίξουν τις οικονομίες τους είτε χρησιμοποιώντας τα δημοσιονομικά τους αποθέματα είτε καταφεύγοντας στις χρηματαγορές για έκδοση χρέους.

«Εκτός του Μπαχρέιν, τα κράτη του Κόλπου έχουν αρκετό δημοσιονομικό περιθώριο για να αντιμετωπίσουν το σοκ, με το κρατικό χρέος σε μέτρια επίπεδα κάτω από 45% του ΑΕΠ», υπογράμμισε.

Ωστόσο, για τη μακροπρόθεσμη περίοδο, ο αντίκτυπος παραμένει αβέβαιος.