Συγκινητικό ντοκιμαντέρ για τη διάσωση του «Πάλας» από μαθητές στο Παγκράτι - Η επιστολή στη Μενδώνη

Συνεχίζονται οι αντιδράσεις για τον μη χαρακτηρισμό του ιστορικού κινηματογράφου «Πάλας» στο Παγκράτι ως διατηρητέο μνημείο, με τους μαθητές του 17ου Γυμνασίου Αθηνών να «ενώνουν τις φωνές τους» για τη διάσωσή του.

Με το σχέδιο για μετατροπή του χειμερινού κινηματογράφου -ηλικίας περίπου 100 ετών- σε εμπορικό κατάστημα να είναι στο τραπέζι, οι μαθητές ενός επίσης ιστορικού σχολείου της γειτονιάς του Παγκρατίου κινητοποιήθηκαν, στέλνοντας επιστολή στην υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ενώ παράλληλα δημιούργησαν ένα ντοκιμαντέρ για την σημαντική πορεία του κινηματογράφου «Πάλας» στη ζωή της πόλης.

Το συγκινητικό μικρό ντομικαντέρ που έφτιαξαν οι μαθητές, στο πλαίσιο του προγράμματος το «Το παιδί, η πόλη και τα μνημεία» του Δήμου Αθηναίων, έχει τίτλο «ΠΑΛΑΣ: Σαν ταινία» και αφηγείται την ιστορία του κτιρίου από τα μέσα της δεκαετίας του 1920, όταν και αποτέλεσε έναν από τους πρώτους κινηματογράφους που άνοιξαν στην Αθήνα.

«100 χρόνια πολιτισμού και κοινωνικής ζωής»

Το «Πάλας» άνοιξε από την οικογένεια Πόταγα, με τον Ματθαίο Πόταγα, γιο του ιδρυτή, να το λειτουργεί μέχρι τον θάνατό του το 1921 σε ηλικία 94 ετών. Μάλιστα, ο κινηματογράφος φέρεται να έχει χτιστεί σε σχέδια του Βασίλειου Κασσάνδρα, έναν από τους πιο σημαντικούς αρχιτέκτονες της Αθήνας του Μεσοπολέμου, ο οποίος, μαζί με τον Λεωνίδα Μπόνη σχεδίασε το εμβληματικό Μετοχικό Ταμείο Στρατού -το σημερινό Attica (με το θέατρο Παλλάς στη Βουκουρεστίου) αλλά και το κτίριο του θεάτρου Rex στην Πανεπιστημίου.

Το ντοκιμαντέρ στέκεται ειδικά στο ηρωικό περιστατικό του 1944, όταν ο 21χρονος αντιστασιακός Βαγγέλης Μαρτάκης ανέβηκε στην ταράτσα του «Πάλας» και άνοιξε πυρ εναντίον ομάδας ταγματασφαλιτών που οδηγούσαν τότε περίπου 200 κατοίκους της περιοχής στο Γουδί. Μετά από πολύωρη προσπάθεια, που οδήγησε πολλούς από τους συλληφθέντες να ξεφύγουν, ο Μαρτάκης έπεσε νεκρός.

Το «Πάλας» έγινε «θέατρο» ιστορικών εξελίξεων σε πολλές άλλες στιγμές. Κυρίως όμως υπήρξε ένα οικείο στέκι για Παγκατρατιώτες και μη, μέχρι το οριστικό κλείσιμό του μετά τον θάνατο του Ματθαίου Πόταγα. «Το κτίριο ίσως αλλάξει χρήση, αλλά τι γίνεται με την ιστορία; Ένας κινηματογράφος δεν είναι μόνο το κτίριό του, είναι 100 χρόνια πολιτισμού και κοινωνικής ζωής», λένε μαθήτριες και μαθητές, που «ντύνουν» με τις φωνές τους το ντοκιμαντέρ.

Η επιστολή του 17ου Γυμνασίου Αθηνών στη Λίνα Μενδώνη

«Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,

Είμαστε το 17ο Γυμνάσιο Αθηνών και θα θέλαμε να εκφράσουμε τη βαθιά μας λύπη και ανησυχία για την πρόσφατη απόφαση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων να μη χαρακτηριστεί ως διατηρητέο μνημείο ο ιστορικός κινηματογράφος ΠΑΛΑΣ στο Παγκράτι. Η απόφαση αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από κατοίκους και φορείς, καθώς το ΠΑΛΑΣ θεωρείται αναπόσπαστο κομμάτι της συλλογικής μνήμης και της πολιτιστικής ταυτότητας της περιοχής.

Πρόσφατα, το σχολείο μας συμμετείχε στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Το παιδί, η πόλη και τα μνημεία», το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων και την Τεχνόπολη. Στο πλαίσιο του προγράμματος, οι μαθητές και οι μαθήτριες που συμμετείχαν δημιούργησαν μια μικρού μήκους ταινία αφιερωμένη στον κινηματογράφο ΠΑΛΑΣ.

Για τις ανάγκες της εργασίας μας επισκεφθήκαμε τον χώρο, γνωρίσαμε την ιστορία του, αναζητήσαμε παλιές φωτογραφίες και μαρτυρίες και συνειδητοποιήσαμε ότι δεν πρόκειται απλώς για ένα παλιό κτήριο, αλλά για έναν χώρο που για σχεδόν έναν αιώνα υπήρξε σημείο πολιτισμού, ψυχαγωγίας και ανθρώπινης συνάντησης για γενιές κατοίκων του Παγκρατίου και ολόκληρης της Αθήνας.

Σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία, ο κινηματογράφος λειτούργησε ήδη από το 1925 και συνδέθηκε στενά με την εξέλιξη της ίδιας της γειτονιάς. Κατά την περίοδο της Κατοχής, μάλιστα, στον χώρο αυτό εκτυλίχθηκε ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός.

Η ενασχόλησή μας με το θέμα μάς έκανε να αγαπήσουμε αυτό το κτήριο και να κατανοήσουμε πόσο σημαντικό είναι να διατηρούνται χώροι που κουβαλούν μνήμες, συναισθήματα και ιστορίες ανθρώπων. Συγκίνησε ιδιαίτερα τους μεγαλύτερους, που θυμήθηκαν στιγμές από τα παιδικά και νεανικά τους χρόνια, αλλά και τους νεότερους, που μέσα από αυτή τη διαδικασία έμαθαν να βλέπουν τα μνημεία όχι ως άψυχα κτίσματα, αλλά ως ζωντανά κομμάτια της ιστορίας της πόλης μας.

Για τον λόγο αυτό, μας απογοήτευσε ιδιαίτερα η απόφαση που ουσιαστικά ανοίγει τον δρόμο για την κατεδάφιση του κινηματογράφου. Χωρίς να παραγνωρίζουμε την ανάγκη μιας πόλης για νέες κατασκευές και οικονομική ανάπτυξη, πιστεύουμε ότι αναπόσπαστο κομμάτι της αποτελούν και τα σημεία αναφοράς που της δίνουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της και κρατούν ζωντανή τη συλλογική της μνήμη.

Πίσω από τις οθόνες των ιστορικών κινηματογράφων κρύβεται η ίδια η ψυχή της πόλης και των γειτονιών της. Η λειτουργία τους αποτελεί ανάσα πολιτισμού στην καθημερινότητά μας, έναν συνδετικό κρίκο που μας επιτρέπει να μοιραζόμαστε κοινές συγκινήσεις, να επικοινωνούμε και να συνδιαμορφώνουμε την πολιτιστική μας ταυτότητα.

Αναγνωρίζουμε ότι οι πόλεις εξελίσσονται και αλλάζουν. Ωστόσο, θεωρούμε ότι η πρόοδος δεν χρειάζεται να σημαίνει ισοπέδωση του παρελθόντος. Ορισμένα κτήρια έχουν ιδιαίτερη ιστορική, κοινωνική και συναισθηματική αξία και πρέπει να προστατεύονται, ώστε οι νεότερες γενιές να μπορούν να γνωρίζουν την ιστορία του τόπου τους και να αναπτύσσουν σεβασμό απέναντι στην πολιτιστική κληρονομιά. Οι άνθρωποι και οι πόλεις έχουν ρίζες· και οι ρίζες αυτές είναι που τους δίνουν τη δύναμη να συνεχίζουν να ανθίζουν.

Με σεβασμό και ταπεινότητα, σας παραθέτουμε και τον σύνδεσμο της μαθητικής ταινίας που δημιουργήσαμε, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για μια μαθητική προσπάθεια, που, παρά τις ατέλειές της, γεννήθηκε μέσα από συνεργασία, δημιουργικότητα και αληθινό ενδιαφέρον για την ιστορία της πόλης μας:

Κλείνοντας, θα θέλαμε να σας παρακαλέσουμε θερμά να επανεξετάσετε τη συγκεκριμένη απόφαση και να συμβάλετε στη διάσωση του κινηματογράφου ΠΑΛΑΣ, ώστε να μη χαθεί ακόμη ένα σημαντικό τοπόσημο της Αθήνας και της γειτονιάς του Παγκρατίου.

Σας ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο και την προσοχή σας.

Με εκτίμηση,

17ο Γυμνάσιο Αθηνών».