Ο «χάρτης Νετανιάχου» για τη Μέση Ανατολή: Ποια είναι η περιοχή Ε1 που στέλνει τους Παλαιστίνιους

Η τελική έγκριση του ισραηλινού σχεδίου για την περιοχή Ε1 σηματοδοτεί μια καμπή. Για δεκαετίες, οι διαδοχικές ισραηλινές κυβερνήσεις απέφυγαν να προχωρήσουν με αυτό το σχέδιο λόγω των εκτεταμένων συνεπειών του.  Τώρα, δίνοντας το πράσινο φως για την κατασκευή περισσότερων από 3.400 κατοικιών μεταξύ Ma'ale Adumim και Ανατολικής Ιερουσαλήμ, το Ισραήλ έχει καταστήσει σαφείς τις προθέσεις του: όχι μόνο να εδραιώσει την κατοχή, αλλά και να εξαλείψει την ίδια την πιθανότητα δημιουργίας ενός παλαιστινιακού κράτους.

Η βαρύτητα του E1 έχει από καιρό αναγνωριστεί από τη διεθνή κοινότητα. Αμερικανοί, Ευρωπαίοι, ακόμη και Ισραηλινοί αξιωματούχοι είχαν προειδοποιήσει ότι το πλάνο αυτό θα καθιστούσε αδύνατη την δημιουργία ενός παλαιστινιακού κράτους.  Ο λόγος είναι απλός: το σχέδιο θα αποκόψει την Ανατολική Ιερουσαλήμ από την υπόλοιπη κατεχόμενη Δυτική Όχθη και θα χωρίσει το έδαφος σε βόρειο και νότιο τμήμα. Χωρίς εδαφική συνέχεια, η λύση των δύο κρατών καθίσταται γεωγραφικά ανέφικτη.

Επίσημη εγκατάλειψη της ειρηνευτικής διαδικασίας

Γι' αυτό και η δήλωση του Ισραηλινού Υπουργού Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμοτρίτς ήταν τόσο κατηγορηματική: «Το παλαιστινιακό κράτος διαγράφεται από το τραπέζι, όχι με συνθήματα αλλά με πράξεις». Δεν πρόκειται για ρητορική υπερβολή. Πρόκειται για την επίσημη εγκατάλειψη της ειρηνευτικής διαδικασίας.  Το Ισραήλ δηλώνει ανοιχτά αυτό που ήταν προφανές στην πράξη εδώ και καιρό: ότι δεν έχει καμία πρόθεση να επιτρέψει την παλαιστινιακή κυριαρχία.

Για δεκαετίες, η λύση των δύο κρατών υποστηρίζεται από τις δυτικές κυβερνήσεις ως το μόνο βιώσιμο πλαίσιο για ειρήνη. Το σχέδιο Ε1 αποκαλύπτει ότι αυτό είναι μια ψευδαίσθηση. Με το να αποκόπτει σκόπιμα τις παλαιστινιακές κοινότητες η μία από την άλλη, το Ισραήλ δεν επεκτείνει απλώς τους οικισμούς, αλλά καθιστά δομικά αδύνατη την ύπαρξη παλαιστινιακού κράτους.

Οι διαδοχικές κυβερνήσεις των ΗΠΑ, από τον Κλίντον έως τον Ομπάμα, αντιτάχθηκαν στο E1 ακριβώς για αυτόν τον λόγο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση το έχει περιγράψει από καιρό ως «κόκκινη γραμμή». Ωστόσο, το Ισραήλ έχει πλέον ξεπεράσει αυτή τη γραμμή χωρίς συνέπειες.

Τι περιλαμβάνει το Ε1

Η περιοχή E1 («Ανατολική 1») αναφέρεται σε 12 τετραγωνικά χιλιόμετρα ακατοίκητης γης ανατολικά της Ιερουσαλήμ. Βρίσκεται εντός των ορίων του τρίτου πιο πυκνοκατοικημένου ισραηλινού οικισμού στη Δυτική Όχθη, του Ma'ale Adumim. Το 1975, το Ισραήλ απαλλοτρίωσε 30 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης στην οποία κάποτε βρισκόταν επτά παλαιστινιακά χωριά. Εκεί έχτισαν το Ma'ale Adumim, έναν από τους τρεις ισραηλινούς οικισμούς που σχηματίζουν έναν «εξωτερικό δακτύλιο» γύρω από τα δημοτικά όρια της Ιερουσαλήμ, όπως αυτά ορίζονται από το Ισραήλ.

Οι ισραηλινές αρχές αναφέρονται σε αυτά τα μπλοκ ως «γεγονότα επί του πεδίου». Δημιουργήθηκαν στη Δυτική Όχθη από την ισραηλινή κυβέρνηση μετά τον πόλεμο του 1967, προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία των ισραηλινών πληθυσμιακών κέντρων από πιθανές επιθέσεις. Σήμερα, σχεδόν 40.000 Ισραηλινοί ζουν στο Ma'ale Adumim – κυρίως κοσμικοί Ισραηλινοί και Εβραίοι της διασποράς που έχουν μετακομίσει στο Ισραήλ.

Μακριά από τα πρόχειρα ισραηλινά φυλάκια που είναι διάσπαρτα στην αγροτική Δυτική Όχθη, το Ma'ale Adumim ανακηρύχθηκε πόλη από το Ισραήλ το 2015. Θεωρείται από την πλειονότητα των Ισραηλινών Εβραίων ως μόνιμα προστατευόμενο οικιστικό μπλοκ, το οποίο θα διατηρηθεί μέσω ανταλλαγών γης σε οποιαδήποτε τελική συμφωνία με τους Παλαιστινίους.

Το σχέδιο ανάπτυξης E1 θα συνεπαγόταν σημαντική επέκταση του υπάρχοντος οικισμού. Όλες οι κατασκευές οικισμών στην Ανατολική Ιερουσαλήμ και τη Δυτική Όχθη θεωρούνται παράνομες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, αλλά τα σχέδια E1 είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενα.

Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται η βιωσιμότητα ενός παλαιστινιακού κράτους. Οι ισραηλινές κατασκευές στην περιοχή E1 θα διαχωρίσουν τη Δυτική Όχθη σε δύο ξεχωριστά μέρη, καθιστώντας αδύνατη την ίδρυση ενός συνεχόμενου παλαιστινιακού κράτους με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ.

Επιπλέον, σύμφωνα με ένσταση που υπέβαλε η ισραηλινή ομάδα πίεσης Peace Now, η ισραηλινή κατασκευή στην περιοχή E1 θα επηρεάσει αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους. Η ένστασή της υποστηρίζει ότι η περιοχή E1 είναι απαραίτητη για την επέκταση μιας αστικής μητρόπολης που είναι απαραίτητη για την οικονομική ανάπτυξη και είναι η μόνη γη στην Ανατολική Ιερουσαλήμ που είναι κατάλληλη για περαιτέρω ανάπτυξη στο παλαιστινιακό τμήμα της πόλης. Δηλώνει ότι η περιοχή E1 θα πρέπει επομένως να αφεθεί για παλαιστινιακή και όχι ισραηλινή ανάπτυξη.

Πολιτική απειλή

Το σχέδιο ανάπτυξης της περιοχής E1 προτάθηκε για πρώτη φορά το 1994 από τον τότε πρωθυπουργό του Ισραήλ, Ιτζάκ Ράμπιν, με σκοπό να εξασφαλιστεί ότι η Ma'ale Adumim θα αποτελούσε μέρος μιας «ενωμένης Ιερουσαλήμ». Αυτό επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια από τον Σιμόν Πέρες κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του το 1996, ως μέρος των προτεινόμενων ανταλλαγών εδαφών στο πλαίσιο μιας μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας. Το 2005, τα σχέδια αυτά «πάγωσαν» μετά την ανακοίνωση της αμερικανικής κυβέρνησης υπό τον Τζορτζ Μπους ότι η εγκατάσταση στην περιοχή E1 θα «παραβίαζε την αμερικανική πολιτική».

Το σχέδιο αναζωπυρώθηκε από τον σημερινό πρωθυπουργό του Ισράηλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, το 2012 ως αντίποινα για την επέκταση του καθεστώτος μη μέλους της Παλαιστίνης από τα Ηνωμένα Έθνη. Ωστόσο, στη συνέχεια τέθηκε σε αναστολή για οκτώ χρόνια λόγω της διεθνούς πίεσης. Το 2020, μια εβδομάδα πριν από τις τρίτες εθνικές εκλογές που διεξήχθησαν στο Ισραήλ σε ένα μόνο έτος, ο Νετανιάχου δεσμεύτηκε να αναβιώσει το σχέδιο E1, με την ελπίδα να εξασφαλίσει ψήφους και να προσελκύσει τα υπερεθνικιστικά κόμματα σε μια πιθανή κυβέρνηση συνασπισμού. Το 2022, ο Νετανιάχου ανανέωσε τα σχέδια για την κατασκευή του E1, λίγες εβδομάδες πριν από την προγραμματισμένη επίσκεψη του τότε προέδρου των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν στο Ισραήλ.

Αντίθεση και υποστήριξη

Κάθε φορά που προτείνονταν τα σχέδια, η απόφαση να προχωρήσει η κατασκευή, συναντούσε τόσο εσωτερική όσο και διεθνή καταδίκη. Στις 9 Ιουνίου 2023, η ακρόαση για το σχέδιο αναβλήθηκε «επ' αόριστον» μετά από τηλεφωνική συνομιλία μεταξύ του Νετανιάχου και του υπουργού Εξωτερικών του Μπάιντεν, Αντονι Μπλίνκεν.

Σε απάντηση στην πιο πρόσφατη ανακοίνωση για την επανέναρξη των σχεδίων, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέδωσε δήλωση εκφράζοντας την ανησυχία της. Προέτρεψε το Ισραήλ «να μην προχωρήσει στην εφαρμογή αυτής της απόφασης, επισημαίνοντας τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της και την ανάγκη να εξεταστούν μέτρα για την προστασία της βιωσιμότητας της λύσης των δύο κρατών».

Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται τώρα να απομακρύνεται από τη θέση των προηγούμενων αμερικανικών κυβερνήσεων. Πρόσφατα, η εφημερίδα Jerusalem Post ανέφερε ότι η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει την επανενεργοποίηση των αναπτυξιακών σχεδίων. Ένας εκπρόσωπος του αμερικανικού Υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι «η σταθερότητα στη Δυτική Όχθη εξασφαλίζει την ασφάλεια του Ισραήλ και συνάδει με τον στόχο της παρούσας κυβέρνησης να επιτύχει την ειρήνη στην περιοχή».

Η τελευταία προσπάθεια του Ισραήλ να ξεκινήσει την κατασκευή στην περιοχή E1 δείχνει ότι, αν και τα σχέδια έχουν συνεχώς καθυστερήσει, δεν έχουν ποτέ εγκαταλειφθεί. Το ερώτημα είναι γιατί ο Σμοτρίτς, με την προφανή έγκριση του Νετανιάχου, έκανε αυτή την ανακοίνωση τώρα; Η απάντηση είναι πιθανότατα ότι, με την προσοχή της διεθνούς κοινότητας στραμμένη σταθερά στη συνεχιζόμενη επίθεση στη Γάζα, η ισραηλινή κυβέρνηση πιστεύει ότι έχει το περιθώριο να προχωρήσει με τη δέσμευσή της για την κατασκευή οικισμών σε όλη τη Δυτική Όχθη.

Νέο κύμα δίωξης

Ο ανθρώπινος αντίκτυπος είναι εξίσου σοβαρός. Πέρα από τη διπλωματική ορολογία της «βιωσιμότητας» και της «συνοχής», το E1 θα καταστρέψει τους Παλαιστινίους στην περιοχή. Η περιοχή που προορίζεται για κατασκευή δεν είναι έρημη γη· περιλαμβάνει παλαιστινιακά χωριά και κοινότητες Βεδουίνων, όπως το Khan al-Ahmar, που εδώ και καιρό κινδυνεύουν με κατεδάφιση.

Αυτές οι κοινότητες αντιμετωπίζουν την προοπτική της αναγκαστικής εκτόπισης. Το έργο θα κατασχέσει γη, θα κατεδαφίσει σπίτια και θα στερήσει περαιτέρω τις κοινότητες από την πρόσβαση στα μέσα διαβίωσής τους από τη γεωργία.

Θα ενισχύσει επίσης τον ήδη ασφυκτικό έλεγχο του Ισραήλ επί της κίνησης των Παλαιστινίων. Με την εδραίωση των οικιστικών συγκροτημάτων γύρω από την Ιερουσαλήμ και σε ολόκληρη την κεντρική Δυτική Όχθη, το E1 θα καταστήσει ακόμη πιο δύσκολη την μετακίνηση μεταξύ του βόρειου και του νότιου τμήματος του εδάφους — και ενδεχομένως θα την απαγορεύσει εντελώς, εκτός εάν ληφθεί ειδική άδεια, αναπαράγοντας τον διαχωρισμό μεταξύ της Γάζας και της κατεχόμενης Δυτικής Οι Παλαιστίνιοι ήδη αντιμετωπίζουν ελέγχους, διαχωρισμένους δρόμους και ένα τείχος διαχωρισμού. Το E1 θα εντείνει αυτές τις διαιρέσεις, εξασφαλίζοντας ότι η καθημερινή ζωή θα γίνει πιο κατακερματισμένη, ανασφαλής και επισφαλής.

Το «μπαλάκι» βρίσκεται τώρα στην διεθνή κοινότητα. ΕΕ και ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν να εκδίδουν δηλώσεις, επιτρέποντας παράλληλα στο Ισραήλ να ξεπερνά κάθε κόκκινη γραμμή. Ή μπορούν να συνοδεύσουν τα λόγια τους με πράξεις — μέσω κυρώσεων, μέτρων λογοδοσίας και πραγματικής πίεσης για να σταματήσει η επέκταση των εποικισμών. Το E1 είναι το πιο σαφές σημάδι μέχρι στιγμής ότι το Ισραήλ έχει εγκαταλείψει ακόμη και την προσποίηση της ειρήνης. Το μόνο ερώτημα που απομένει είναι αν ο κόσμος θα συνεχίσει να προσποιείται μαζί του.