Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
Πολύ πριν υπάρξουν βιβλία, αυτοκρατορίες ή ακόμη και πόλεις, οι άνθρωποι είχαν ήδη αρχίσει να επικοινωνούν μέσα από ήχους, λέξεις και σύμβολα. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η ανθρώπινη ομιλία γεννήθηκε δεκάδες χιλιάδες χρόνια πριν από τη γραφή.
Ο καθηγητής γλωσσολογίας του MIT, Shigeru Miyagawa, εκτιμά ότι οι πρώτες μορφές προφορικής γλώσσας ίσως χρησιμοποιούνταν ήδη πριν από 100.000 χρόνια, ενώ ο γλωσσολόγος George Poulos θεωρεί πιθανότερο ένα χρονικό σημείο γύρω στις 70.000 χρόνια πριν.
Για χιλιάδες χρόνια, όμως, η ανθρώπινη γλώσσα υπήρχε μόνο στον αέρα — στις αφηγήσεις γύρω από τη φωτιά, στις τελετές, στις προειδοποιήσεις και στους μύθους. Η μεγάλη επανάσταση ήρθε πολύ αργότερα, όταν οι άνθρωποι βρήκαν τρόπο να αποτυπώσουν τον λόγο πάνω σε πέτρα, πηλό και πάπυρο. Έτσι γεννήθηκαν οι πρώτες γραπτές γλώσσες και μαζί τους η ίδια η Ιστορία.
Σουμεριακά: Η πρώτη γραφή της ανθρωπότητας
Στη νότια Μεσοποταμία, στο σημερινό Ιράκ, άνθισε ένας από τους σημαντικότερους πολιτισμούς της αρχαιότητας: οι Σουμέριοι. Από περίπου το 4100 π.Χ. έως το 1750 π.Χ. δημιούργησαν το αρχαιότερο γνωστό σύστημα γραφής στον κόσμο — τη σφηνοειδή γραφή.
Οι χαρακτήρες της χαράσσονταν πάνω σε πήλινες πινακίδες με σχήματα που έμοιαζαν με μικρές σφήνες. Αρχικά η γραφή λειτουργούσε λογογραφικά, δηλαδή κάθε σύμβολο αντιπροσώπευε μια έννοια ή μια λέξη. Σταδιακά εξελίχθηκε σε φωνητικό και συλλαβικό σύστημα, επιτρέποντας πιο σύνθετη επικοινωνία.
Τα αρχαιότερα σουμεριακά κείμενα, που χρονολογούνται γύρω στο 3200 π.Χ., αφορούσαν διοικητικές και εκπαιδευτικές χρήσεις. Όμως περίπου το 2500 π.Χ. εμφανίζεται κάτι εντυπωσιακό: η πρώτη γνωστή λογοτεχνία στην ανθρώπινη ιστορία. Θρησκευτικά έργα όπως ο Kesh Temple Hymn καταγράφουν μύθους, ύμνους και κοσμολογικές ιδέες.
Η σουμεριακή γλώσσα διέθετε τέσσερα φωνήεντα και δεκάδες σύμφωνα, ενώ εισήγαγε γραμματικές δομές όπως προθήματα και επιθήματα — έννοιες που χρησιμοποιούμε ακόμη και σήμερα. Μέχρι το 2000 π.Χ. η γλώσσα είχε αρχίσει να εξαφανίζεται ως καθημερινή ομιλία, αλλά συνέχισε να χρησιμοποιείται για θρησκευτικούς και λογοτεχνικούς σκοπούς για αρκετούς αιώνες ακόμη.
Αιγυπτιακά: Όταν οι τοίχοι άρχισαν να μιλούν
Την ίδια περίπου εποχή, στην Αίγυπτο, γεννήθηκε ένα άλλο σπουδαίο σύστημα γραφής: τα ιερογλυφικά. Τα πρώτα δείγματα εμφανίζονται γύρω στο 3200 π.Χ. και αποτελούνται από εκατοντάδες σύμβολα που χαράσσονταν σε ναούς, τάφους, αγγεία και πάπυρους.
Το αιγυπτιακό σύστημα ήταν εξαιρετικά πολύπλοκο. Περιλάμβανε λογογράμματα, φωνητικά σύμβολα και ειδικά σημάδια που βοηθούσαν στην κατανόηση της σημασίας των λέξεων. Στην αρχική του μορφή χρησιμοποιούσε πάνω από χίλια σύμβολα, αν και αργότερα περιορίστηκε περίπου στα 700.
Οι πρώτες επιγραφές ήταν σχετικά απλές, χωρίς εξελιγμένη σύνταξη. Όμως καθώς η αιγυπτιακή γλώσσα εξελισσόταν, η γραφή έγινε όλο και πιο εκφραστική. Γύρω στο 2500 π.Χ. δημιουργήθηκαν τα Pyramid Texts, τα αρχαιότερα γνωστά έργα αιγυπτιακής λογοτεχνίας — ύμνοι και προσευχές που συνόδευαν τους νεκρούς στο ταξίδι προς τη μετά θάνατον ζωή.
Αργότερα εμφανίστηκε και η «ιερατική» γραφή, μια πιο γρήγορη και πρακτική μορφή των ιερογλυφικών που χρησιμοποιούνταν στην καθημερινότητα.
Ακκαδικά: Η γλώσσα των νόμων και των ηρώων
Η Ακκαδική γλώσσα κυριάρχησε στη Μεσοποταμία από περίπου το 2800 π.Χ. έως το 500 μ.Χ. και χρησιμοποιήθηκε από Βαβυλώνιους και Ασσύριους. Οι ομιλητές της υιοθέτησαν τη σφηνοειδή γραφή των Σουμερίων, προσαρμόζοντάς τη στις δικές τους ανάγκες.
Η Ακκαδική δεν περιορίστηκε στη διοίκηση ή το εμπόριο. Έγινε η γλώσσα δύο από τα σημαντικότερα κείμενα της αρχαιότητας.
Το πρώτο είναι ο Code of Hammurabi — μια συλλογή 282 νόμων που καθόριζαν ποινές και δικαιώματα στη βαβυλωνιακή κοινωνία. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα από τα πρώτα οργανωμένα νομικά συστήματα στην ιστορία.
Το δεύτερο είναι το Epic of Gilgamesh, ένα από τα αρχαιότερα λογοτεχνικά έργα του κόσμου. Μέσα από τις περιπέτειες του ήρωα Γκιλγκαμές, το έργο εξερευνά θέματα όπως η φιλία, η θνητότητα και η αναζήτηση της αθανασίας — ζητήματα που παραμένουν βαθιά ανθρώπινα ακόμη και σήμερα.
Η Ακκαδική ήταν επίσης από τις πρώτες γλώσσες που διαχώρισαν τα ουσιαστικά σε αρσενικό και θηλυκό γένος.
Ταμίλ: Μια αρχαία γλώσσα που δεν πέθανε ποτέ
Σε αντίθεση με πολλές αρχαίες γλώσσες που χάθηκαν στον χρόνο, η Ταμίλ παραμένει ζωντανή εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ανήκει στην οικογένεια των Δραβιδικών γλωσσών και μιλιέται ακόμη σήμερα από σχεδόν 90 εκατομμύρια ανθρώπους, κυρίως στην Ινδία και τη Sri Lanka, ενώ αποτελεί και επίσημη γλώσσα της Singapore.
Η ακριβής ηλικία της παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι το αρχαίο έργο Tolkāppiyam ίσως έχει ρίζες που φτάνουν έως και 7.000 χρόνια πίσω, αν και οι αρχαιολόγοι μπορούν να επιβεβαιώσουν με βεβαιότητα την παρουσία της γλώσσας μόνο από τον 5ο αιώνα π.Χ.
Η Ταμίλ ξεχωρίζει και για τη μουσικότητα της προφοράς της. Πολλοί ήχοι παράγονται με ιδιαίτερες κινήσεις της γλώσσας προς τον ουρανίσκο, δημιουργώντας έναν χαρακτηριστικό τόνο. Επιπλέον, διαθέτει διαφορετικά επίπεδα λόγου για επίσημη και ανεπίσημη επικοινωνία — ένα γλωσσικό χαρακτηριστικό που αποκαλύπτει την κοινωνική πολυπλοκότητα του πολιτισμού της.
Εβλαϊτικά και Ελαμιτικά: Οι χαμένες φωνές της Ανατολής
Το 1964, κοντά στο Aleppo της Συρίας, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν πινακίδες που αποκάλυψαν μια σχεδόν ξεχασμένη γλώσσα: την Εβλαϊτική. Η γλώσσα αυτή μιλιόταν στην αρχαία πόλη Έμπλα μεταξύ 2500 και 2250 π.Χ. και φαίνεται ότι εξαπλώθηκε σε μεγάλη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Οι επιστήμονες ακόμη διαφωνούν για το αν συγγένευε περισσότερο με τις ανατολικές ή τις δυτικές σημιτικές γλώσσες, όμως γνωρίζουμε ότι χρησιμοποιούσε σφηνοειδή γραφή επηρεασμένη από τα Σουμεριακά.
Παρόμοια μυστηριώδη παραμένει και η Ελαμιτική γλώσσα, που μιλιόταν στο αρχαίο Ελάμ, στο σημερινό Ιράν. Η γλώσσα αυτή δεν φαίνεται να συνδέεται στενά με καμία γειτονική γλωσσική οικογένεια. Ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά κείμενα στην Ελαμιτική είναι μια συνθήκη μεταξύ του βασιλιά Χίτα και του βασιλιά Ναράμ-Σιν — από τα αρχαιότερα γνωστά διπλωματικά έγγραφα στην ιστορία.
Μετά την περσική κατάκτηση της περιοχής, η Ελαμιτική επηρεάστηκε έντονα από τα Παλαιά Περσικά και τελικά εξαφανίστηκε.
Οι γλώσσες των Αβορίγινων της Αυστραλίας
Το Πάμα-Νιούνγκαν δεν είναι μία γλώσσα αλλά μια τεράστια οικογένεια 306 γλωσσών των Αβορίγινων της Αυστραλίας. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι η οικογένεια αυτή άρχισε να διαμορφώνεται πριν από περίπου 6.000 χρόνια.
Παρά τις διαφορές τους, πολλές από αυτές τις γλώσσες μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά: λέξεις που αρχίζουν με ένα σύμφωνο και τελειώνουν σε φωνήεν, πολύπλοκα ρηματικά συστήματα και γραμματικές δομές που εξελίχθηκαν σημαντικά με την πάροδο του χρόνου.
Δυστυχώς, πολλές από αυτές τις γλώσσες χάθηκαν μετά την ευρωπαϊκή αποικιοποίηση της Αυστραλίας τον 17ο αιώνα. Σήμερα επιβιώνουν μόνο λίγες δεκάδες.
Η γλώσσα ως μνήμη της ανθρωπότητας
Κάθε αρχαία γλώσσα είναι κάτι περισσότερο από ένας τρόπος επικοινωνίας. Είναι ένας καθρέφτης του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονταν τον κόσμο, την εξουσία, τη θρησκεία, τον θάνατο και τον ίδιο τους τον εαυτό.
Από τις πήλινες πινακίδες των Σουμερίων μέχρι τα ιερογλυφικά των Αιγυπτίων και τα ποιήματα της Ταμίλ, οι πρώτες γλώσσες δεν κατέγραψαν μόνο πληροφορίες — κατέγραψαν την ανθρώπινη εμπειρία.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο από όλα: χιλιάδες χρόνια μετά, εξακολουθούμε να αναζητούμε τον εαυτό μας μέσα στις λέξεις που άφησαν πίσω τους οι πρώτοι πολιτισμοί.
Πληροφορίες από το historyfacts.com
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
