Πώς κάποιοι βράχοι στην Κρήτη αποκαλύπτουν μια τεκτονική ιστορία 130 εκατομμυρίων ετών

Ένα εντυπωσιακό γεωλογικό ταξίδι, που ξεκίνησε πριν από περίπου 130 εκατομμύρια χρόνια, έρχεται να φέρει στο «φως» μία νέα επιστημονική μελέτη για την Κρήτη. Ειδικότερα, όπως αναφέρει δημοσίευμα του Greek Reporter, ερευνητές από τη Γερμανία και την Ελλάδα κατέληξαν ότι ένας συγκεκριμένος σχηματισμός πετρωμάτων στο νησί, γνωστός ως Νάπη Πρέβελης (Preveli nappe), πέρασε από μεγάλα βάθη του φλοιού της Γης πριν καταλήξει στη σημερινή του θέση στην κεντρική Κρήτη. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύθηκαν στο Geological Magazine.

Το συγκεκριμένο πέτρωμα ανήκει στην αποκαλούμενη Uppermost Unit, δηλαδή στην ανώτερη τεκτονική ενότητα της Κρήτης. Η πρώτη ύλη από την οποία σχηματίστηκε είναι πολύ παλαιότερη, καθώς προέρχεται από ιζήματα και ηφαιστειακά υλικά της Πέρμιας και της Τριαδικής περιόδου, ηλικίας 250 έως 300 εκατομμυρίων ετών. Ωστόσο, η καθοριστική φάση της ιστορίας του άρχισε κατά την Πρώιμη Κρητιδική, όταν τα πετρώματα βυθίστηκαν σε μεγάλο βάθος εξαιτίας της καταβύθισης, δηλαδή της διαδικασίας κατά την οποία μία τεκτονική πλάκα περνά κάτω από μια άλλη.

Τρία ορυκτά, τρεις μέθοδοι, μία (Εωελληνική) εποχή

Για να προσδιορίσουν το πότε ακριβώς συνέβη αυτή η υπόγεια διαδρομή, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τρεις διαφορετικές τεχνικές χρονολόγησης σε ισάριθμα ορυκτά. Οι αναλύσεις έδωσαν ηλικίες 132-135 εκατ. ετών για ρουτίλιο, 125 εκατ. ετών για σιδηρο-ουινχίτη (ferri-winchite) και περίπου 131 εκατ. ετών για φενγκίτη (phengite), με τα αποτελέσματα να συγκλίνουν σε ένα κοινό τεκτονικό γεγονός, την αποκαλούμενη Εωελληνική φάση.

Σύμφωνα με τη μελέτη, τα πετρώματα θάφτηκαν σε πιέσεις που ξεπερνούσαν το 1 γιγαπασκάλ και σε θερμοκρασίες γύρω στους 360 βαθμούς Κελσίου, συνθήκες που προκάλεσαν διαδοχικά στάδια παραμόρφωσης. Οι ερευνητές εντόπισαν τρεις βασικές φάσεις: αρχικά εύθραυστη θραύση και δημιουργία ορυκτοφόρων φλεβών, στη συνέχεια έντονη όλκιμη διάτμηση σε μεγάλα βάθη, και τέλος μεταγενέστερες πτυχώσεις σε πιο ρηχά και ψυχρότερα επίπεδα, όταν το πέτρωμα συμμετείχε στην τελική σύγκρουση τεκτονικών ενοτήτων.

Ο φενγκίτης αναπτύχθηκε τέσσερις φορές σε βάθος 40 εκατομμυρίων ετών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα ότι ο ορυκτός φενγκίτης δεν σχηματίστηκε μία μόνο φορά, αλλά τουλάχιστον τέσσερις φορές σε ένα διάστημα περίπου 40 εκατομμυρίων ετών. Αυτό δείχνει ότι τα πετρώματα παρέμειναν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα σε βαθιά δομικά επίπεδα, όπου ρευστά επανενεργοποιούσαν διαρκώς τη βασική εσωτερική τους δομή.

Η τελική τους μετακίνηση προς τη σημερινή θέση τους στην Κρήτη φαίνεται ότι ολοκληρώθηκε πολύ αργότερα, περίπου πριν από 31 εκατομμύρια χρόνια, όταν τα πετρώματα ωθήθηκαν προς τα δυτικά πάνω από την ενότητα της Πίνδου. Η χρονολόγηση αυτή συνδέει την τελική επώθηση με το πέρασμα από την Ηώκαινο στην Ολιγόκαινο και συμφωνεί με άλλα περιφερειακά γεωλογικά δεδομένα από την Κρήτη.

Πώς οι τεκτονικές δυνάμεις διαμόρφωσαν το έδαφος της Κρήτης

Ως προς την αρχική προέλευση αυτών των πετρωμάτων, οι επιστήμονες εξετάζουν δύο βασικά σενάρια: είτε προήλθαν από τη ζώνη Ροδόπης - Στράντζας στη βόρεια Ελλάδα και τη Βουλγαρία, είτε από τη ζώνη Σακάριας στη βόρεια Τουρκία. Σε κάθε περίπτωση, εκτιμάται ότι μετακινήθηκαν σε πολύ μεγάλη απόσταση, πιθανότατα νοτιοδυτικά, ίσως περνώντας και από τις Κυκλάδες, όπου αντίστοιχοι γεωλογικοί σχηματισμοί έχουν εντοπιστεί σε νησιά όπως η Άνδρος, η Τήνος και η Ανάφη.

Η νέα αυτή μελέτη προσφέρει μία από τις πιο καθαρές εικόνες μέχρι σήμερα για το πώς η Κρήτη διαμορφώθηκε μέσα από πολύπλοκες τεκτονικές διεργασίες, αποκαλύπτοντας ότι μέρος του γεωλογικού της παζλ κουβαλά μια ιστορία που ξεκινά από μεγάλα βάθη της Γης και εκτείνεται σε δεκάδες εκατομμύρια χρόνια.