Τα «φαντάσματα» που απειλούν τις ελληνικές θάλασσες

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Από μακριά μοιάζουν με κανονικές εγκαταστάσεις. Τεράστιοι κυκλικοί κλωβοί επιπλέουν ακόμα στη θάλασσα, σαν να περιμένουν την επόμενη παραγωγή ψαριών. Μόνο που δεν υπάρχει κανείς. Τα δίχτυα έχουν σκιστεί, τα πλαστικά έχουν αρχίσει να διαλύονται και κάθε χειμωνιάτικη κακοκαιρία μεταφέρει νέα κομμάτια τους στις ακτές.

Σε δεκάδες σημεία της ελληνικής ακτογραμμής, εγκαταλελειμμένα ιχθυοτροφεία έχουν μετατραπεί σε ένα πρόβλημα που οι περισσότεροι λουόμενοι δεν γνωρίζουν καν ότι υπάρχει.

Ένα πρόβλημα που δεν φαίνεται από την ακτή

Η Ελλάδα διαθέτει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή της Μεσογείου και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δυνάμεις της Ευρώπης στις υδατοκαλλιέργειες. Από τους προστατευμένους κόλπους του Ιονίου μέχρι τα νησιά του Αιγαίου, εκατοντάδες μονάδες παράγουν κάθε χρόνο τσιπούρα και λαβράκι που εξάγονται σε δεκάδες χώρες, αποτελώντας έναν από τους πιο δυναμικούς εξαγωγικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας. Υπάρχει όμως μια λιγότερο γνωστή όψη αυτής της ανάπτυξης.

Όταν μια μονάδα σταματήσει να λειτουργεί, οι εγκαταστάσεις της δεν απομακρύνονται πάντοτε. Πλωτοί κλωβοί, δίχτυα, σωλήνες από πολυαιθυλένιο υψηλής αντοχής (HDPE), σχοινιά, σημαδούρες και μεταλλικές κατασκευές παραμένουν στη θάλασσα για χρόνια. Σταδιακά διαβρώνονται από τον ήλιο, το αλάτι και τα κύματα, μετατρέποντας το άλλοτε παραγωγικό σημείο σε μια «φάρμα-φάντασμα».

Πρόκειται για ένα πρόβλημα που δύσκολα αντιλαμβάνεται ο επισκέπτης μιας παραλίας. Οι περισσότερες εγκαταστάσεις βρίσκονται σε απομονωμένους όρμους ή λίγα μέτρα κάτω από την επιφάνεια του νερού. Όμως οι συνέπειές τους παραμένουν ενεργές για πολύ περισσότερο από όσο λειτουργούσε το ίδιο το ιχθυοτροφείο.

Όταν το πλαστικό γίνεται μέρος της θάλασσας

Οι σύγχρονοι κλωβοί των υδατοκαλλιεργειών έχουν σχεδιαστεί για να αντέχουν σε δύσκολες θαλάσσιες συνθήκες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι αιώνιοι.

Με το πέρασμα των χρόνων, η συνεχής έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, τα κύματα και τις μεταβολές της θερμοκρασίας προκαλεί τη σταδιακή φθορά των πλαστικών υλικών. Τα μεγάλα κομμάτια διασπώνται σε ολοένα μικρότερα θραύσματα, τα οποία καταλήγουν ως μικροπλαστικά στο θαλάσσιο περιβάλλον.

Ταυτόχρονα, εγκαταλελειμμένα δίχτυα εξακολουθούν να λειτουργούν σαν παγίδες για ψάρια, χελώνες και άλλα θαλάσσια είδη. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως «αλιεία-φάντασμα» (ghost fishing), καθώς ο εξοπλισμός συνεχίζει να σκοτώνει θαλάσσιους οργανισμούς, παρότι δεν εξυπηρετεί πλέον καμία ανθρώπινη δραστηριότητα.

Πέρα από τα δίχτυα, φελιζόλ, σχοινιά, πλωτήρες και μεταλλικά τμήματα αποκολλώνται σταδιακά και μεταφέρονται από τα θαλάσσια ρεύματα, καταλήγοντας πολλές φορές σε παραλίες ή σε ευαίσθητα θαλάσσια οικοσυστήματα.

Η Ιθάκη έγινε το σύμβολο ενός μεγαλύτερου προβλήματος

Αν υπάρχει ένα μέρος όπου οι συνέπειες των εγκαταλελειμμένων εγκαταστάσεων έγιναν περισσότερο ορατές, αυτό είναι η Ιθάκη.

Τα τελευταία χρόνια, το μικρό νησί του Ιονίου βρίσκεται στο επίκεντρο των επιχειρήσεων της διεθνούς περιβαλλοντικής οργάνωσης Healthy Seas, η οποία από το 2021 πραγματοποιεί συστηματικές καταδύσεις για την απομάκρυνση εγκαταλελειμμένων διχτυών, κλωβών και άλλων απορριμμάτων από δύο παλιές μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας. Παρά τους καθαρισμούς, το πρόβλημα δεν έχει εξαφανιστεί, αναφέρει δημοσίευμα του Euronews.

Στις αρχές του 2026 ένας τεράστιος πλαστικός κλωβός εμφανίστηκε να επιπλέει κοντά στο νησί. Σύμφωνα με την Healthy Seas, δεν προερχόταν καν από την Ιθάκη, αλλά είχε αποκολληθεί από εγκατάσταση στις ακτές της Αιτωλοακαρνανίας και ταξίδεψε για εβδομάδες στο Ιόνιο μέχρι να καταλήξει εκεί.

Το περιστατικό ανέδειξε μια ακόμη διάσταση του προβλήματος: οι εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις δεν επηρεάζουν μόνο την περιοχή όπου βρίσκονται. Με τα θαλάσσια ρεύματα, τα υλικά μπορούν να μεταφερθούν δεκάδες χιλιόμετρα μακριά, δημιουργώντας κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα και μεταφέροντας τη ρύπανση σε νέες περιοχές.

Δεν απειλείται μόνο η φύση

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στο περιβάλλον. Οι επαγγελματίες αλιείς έρχονται αντιμέτωποι με εγκαταλελειμμένα δίχτυα που μπλέκονται στον εξοπλισμό τους, ενώ μεγάλοι πλωτοί κλωβοί μπορούν να αποτελέσουν σοβαρό κίνδυνο για σκάφη και αλιευτικά, ιδιαίτερα κατά τις νυχτερινές ώρες.

Παράλληλα, η εικόνα εγκαταλελειμμένων υποδομών σε περιοχές που βασίζονται στον τουρισμό επηρεάζει την αισθητική του τοπίου, ενώ η σταδιακή υποβάθμιση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων μπορεί να έχει συνέπειες και στα τοπικά αλιευτικά αποθέματα.

Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη βιοποικιλότητα. Αγγίζει και την οικονομία των παράκτιων κοινωνιών.

Ποιος είναι υπεύθυνος όταν μια μονάδα κλείνει;

Το δυσκολότερο ίσως ερώτημα δεν είναι περιβαλλοντικό αλλά θεσμικό.

Ποιος αναλαμβάνει την απομάκρυνση μιας εγκατάστασης όταν η επιχείρηση έχει σταματήσει να λειτουργεί; Ποιος χρηματοδοτεί την αποκατάσταση; Και ποιος παρεμβαίνει όταν οι εγκαταστάσεις παραμένουν για χρόνια στη θάλασσα;

Στην περίπτωση της Ιθάκης, ο δήμος έχει επανειλημμένα ενημερώσει τις αρμόδιες υπηρεσίες για την κατάσταση. Ωστόσο, σύμφωνα με τις τοπικές αρχές και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι παρεμβάσεις συχνά καθυστερούν επειδή οι εγκαταστάσεις βρίσκονται σε ιδιωτικές εκτάσεις ή ανήκουν σε εταιρείες που δεν λειτουργούν πλέον.

Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις, το βάρος της απορρύπανσης πέφτει σε εθελοντές, δύτες και μη κυβερνητικές οργανώσεις.

Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα που μένει πίσω

Οι μεγαλύτερες περιβαλλοντικές απειλές δεν είναι πάντα εκείνες που προκαλούν εντυπωσιακές εικόνες. Συχνά εξελίσσονται αργά, σχεδόν αθόρυβα.

Οι εγκαταλελειμμένες μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας είναι μία από αυτές τις περιπτώσεις. Δεν δημιουργούν μια καταστροφή που θα απασχολήσει τα δελτία ειδήσεων για λίγες ημέρες. Αντίθετα, αφήνουν πίσω τους ένα διαρκές αποτύπωμα που συσσωρεύεται χρόνο με τον χρόνο, καθώς πλαστικά, δίχτυα και μεταλλικές κατασκευές γίνονται μέρος του θαλάσσιου τοπίου.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο δίδαγμα των «φαρμών-φαντασμάτων»: ότι η πραγματική περιβαλλοντική ευθύνη δεν ολοκληρώνεται όταν μια επιχείρηση κλείνει τις εγκαταστάσεις της. Τότε είναι που αρχίζει η υποχρέωση να επιστραφεί η θάλασσα όσο το δυνατόν πιο κοντά στην κατάσταση που ήταν πριν από την ανθρώπινη παρέμβαση.

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google