Στο αχανές διαδίκτυο, όπου επικρατεί συχνά ο νόμος της ζούγκλας, θεσπίζονται διαρκώς κανονισμοί προκειμένου να αναχαιτίσουν την κακή χρήση του μέσου.Ένας τέτοιος κανονισμός, που καλό είναι να τον γνωρίζουμε όλοι, περιγράφεται ως:right-to-be-forgotten, ελληνιστί «δικαίωμα στη λήθη». Έτσι ορίζεται το δικαίωμα μας να ζητήσουμε από τον υπεύθυνο επεξεργασίας τη διαγραφή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που μας αφορούν.Αν αναζητήσουμε τις ρίζες της ονομασίας αυτού του δικαιώματος, το βρίσκουμε στη γαλλική νομολογία [le droit à l'oubli], στην ιταλική και σε άλλες χώρες. Στο τελικό κείμενο του κανονισμού που εγκρίθηκε πρόσφατα (Κανονισμός 2016/679), παρ΄ όλες τις τροποποιήσεις που υπήρξαν, η ουσία του δικαιώματος στη λήθη παρέμεινε ανεπηρέαστη, κι ο τίτλος της καθιερώθηκε σε «Δικαίωμα διαγραφής» [right to erasure].

Από που ξεκίνησαν όλα;
Το 2012, η ​​Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για τον Κανονισμό ως μια προσπάθεια να ξεπεραστούν προβλήματα σχετικά με την προστασία της ιδιωτικής ζωής μας που ανακύπτουν στο διαδίκτυο. Σε αυτό το παγκόσμιο σύστημα που «δεν ξεχνά ποτέ».Αλλά η υπόθεση που έκανε γνωστό τον κανονισμό ήταν η περίφημηC-131/12 [Google Spain], που το 2014, εκδίκασε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έγινεκατόπιν καταγγελίας του Mario Costeja Gonzales στην ισπανική αρχή προστασίας προσωπικών δεδομένων.Ο κύριος Γκονζάλες κατέφυγε στην αρχή μόλις διαπίστωσε ότι, γράφοντας το όνομά του στη μηχανή αναζήτησης Google, εμφανίζονταν στα αποτελέσματα σύνδεσμοι προς δύο σελίδες εφημερίδας του 1998, στις οποίες περιλαμβανόταν ανακοίνωση σχετικά με πλειστηριασμό ακινήτου του, κατόπιν κατάσχεσης που του είχε επιβλήθηκε, λόγω κοινωνικο-ασφαλιστικών οφειλών. Απαίτησε λοιπόν να υποχρεωθεί η Google να διαγράψει τα προσωπικά του δεδομένα, καταργώντας το σύνδεσμο, αφού το χρέος του είχε προ πολλού πληρωθεί, και η συγκεκριμένη ανάρτηση τον δυσφημίζε. Η εθνική αρχή έκανε δεκτή την καταγγελία του καθώς έκρινε ότι οι φορείς εκμετάλλευσης μηχανών αναζήτησης φέρουν την ευθύνη να αποσύρουν προσωπικά δεδομένα των χρηστών, όταν η διάδοσή τους ενδέχεται να θίγουν το δικαίωμα της προστασίας των δεδομένων και την αξιοπρέπεια του ατόμου.

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με απόφασή του αναγνώρισε το δικαίωμα κάποιου, να διαγράφονται προσωπικά δεδομένα που τον αφορούν κι εμφανίζονται στις λίστες αποτελεσμάτων των μηχανών αναζήτησης. Με την απόφαση αυτή έστω και περιορισμένα αναγνωρίζεται λοιπόν το δικαίωμα διαγραφής προσωπικών δεδομένων, από τις μηχανές αναζήτησης, όπως είναι η Google. Προσοχή όμως, δεν διαγράφονται από τους παρόχους περιεχομένου, δηλαδή τους κατόχους ιστοσελίδων, στις οποίες έχουν δημοσιευτεί οι σχετικές πληροφορίες.

Ποια είναι τα προαπαιτούμενα ώστε να μπορούμε να διεκδικήσουμε μία διαγραφή και ποιες οι εξαιρέσεις
Η αλήθεια είναι ότι πρέπει να συντρέχουν αρκετές προϋποθέσεις και πιθανόν σας αποθαρρύνουν από το διάβημα, εάν όμως η περίσταση το απαιτεί μη διστάσετε να διεκδικήσετε αποφασιστικά το δικαίωμά σας. Μία περίπτωση λόγου χάρη που το δικαίωμα αυτό έχει μεγάλη σημασία είναι όταν έχουμε δώσει τη συγκατάθεσή μας ως ανήλικες, όταν δηλαδή δεν είχαμε πλήρη επίγνωση των κινδύνων και θέλουμε τώρα, ως ενήλικες, να αφαιρέσουμε τα συγκεκριμένα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, κυρίως από το διαδίκτυο.Αλλά αν το πρόσωπο που ζητεί προστασία ανήκει στη δημόσια σφαίρα [λόγου χάρη ένας πολιτικός] και η υπόθεσή του ενδιαφέρει την κοινή γνώμη, τότε και η προστασία του αυτομάτως είναι μικρότερη. Το Δικαστήριο εν ολίγοις σταθμίζει την ελευθερία της πληροφόρησης και της ενημέρωσης.

Λάβετε επίσης υπόψη ότι υπάρχουν και εξαιρέσειςστο άνω δικαίωμα, όπως οι ακόλουθες περιπτώσεις που αναφέρει η Βικιπαίδεια:
α) άσκηση του δικαιώματος ελευθερίας της έκφρασης και του δικαιώματος στην ενημέρωση,
β) τήρηση νομικής υποχρέωσης που επιβάλλει την επεξεργασία βάσει του δικαίου της Ένωσης ή του δικαίου κράτους μέλους στο οποίο υπάγεται ο υπεύθυνος επεξεργασίας ή για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον ή κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που έχει ανατεθεί στον υπεύθυνο της επεξεργασίας,
γ) λόγοι δημόσιου συμφέροντος στον τομέα της δημόσιας υγείας
δ) σκοποί αρχειοθέτησης προς το δημόσιο συμφέρον, για σκοπούς επιστημονικής ή ιστορικής έρευνας ή για στατιστικούς σκοπούς
ε) θεμελίωση, άσκηση ή υποστήριξη νομικών αξιώσεων

Μία άξια λόγου παρατήρηση κάνει η κα Ειρήνη Σταυρουλάκη, ΜΔΕ Ποινικού Δικαίου. Συγκεκριμένα, με αφορμή την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που προαναφέραμε [2014[Google Spain] εστιάζει στο γεγονός ότι «…Η εξεύρεση της δίκαιης ισορροπίας μεταξύ των συγκρουόμενων συμφερόντων δεν μπορεί να εναπόκειται στην κρίση των χειριστών των μηχανών αναζήτησης, ιδίως όταν τα κριτήρια που τίθενται είναι ασαφή, όπως για παράδειγμα ο ρόλος του ατόμου στο δημόσιο βίο. Το Δικαστήριο δεν αντιμετώπισε το ζήτημα του κατά πόσο οι χειριστές είναι αρκετά αξιόπιστοι ώστε να διασφαλίσουν την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, διατηρώντας μία υπεύθυνη στάση απέναντι στα πολυάριθμα και πολλές φορές αβάσιμα αιτήματα για διαγραφή δεδομένων, αντί να επιλέγουν την εύκολη λύση την διαγραφής των δεδομένων ευθύς αμέσως από την υποβολή του αιτήματος».

Δικαίωμα στην προσωπική ζωήversusδικαιώματος στην ελεύθερη έκφραση
Το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή γεννήθηκε πολύ παλιά, το 1890 και είναι γέννημα θρέμμα της Αμερικής. Εξ ίσου ιερό στο αμερικανικό Σύνταγμαένα ιερό για το αμερικανικό Σύνταγμα είναι και το δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου, της έκφρασης και του Τύπου. Φυσικό επόμενο ήταν λοιπόν το Δικαίωμα της διαγραφής να δυσκολευτεί να βρει τις ισορροπίες του στις ΗΠΑ. Λόγου χάρη είναι αδύνατο έως αδιανόητο ένα δικαστήριο να αναγκάσει την Wikipedia να αυτολογοκριθεί και να αφαιρέσει από το περιεχόμενό της λήμματα κατόπιν αιτήσεως.

Όταν τοRight to erasure αναγνωρίστηκε από τα αμερικανικά δικαστήρια ήταν φυσικό επόμενο να προκύψουν ιστορικές αποφάσεις προστασίας, κυρίως σε περιπτώσεις που το δικαίωμα παραβιαζόταν από κρατικές υπηρεσίες. Όμως, όταν το δικαίωμα αυτό έρχεται σε σύγκρουση με το δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου, το τελευταίο πάντα υπερισχύει. Το αντίθετο ισχύει στην Ευρώπη. Υπερισχύουν το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και άλλου είδους θεσμικές προτεραιότητες, κι αυτό έχει σε πολλές περιπτώσεις περιορίσει σοβαρά την ελευθερία της έκφρασης. Και βέβαια δεν αναφερόμαστε σε απλές υποθέσεις όπως μια αναγγελία πλειστηριασμού που δεν επιθυμείς να παραμείνει στο διηνεκές αυτή η πληροφορία στο Διαδίκτυο, εφόσον έχεις εκπληρώσει τις υποχρεώσεις σου.

Μη βιαστείτε να τα βάλατε με το Διαδίκτυο ή με τα δικαστήρια αν προκρίνουν την ελευθερία του λόγου. Η τεχνολογία την περιορίζει αρκετά ώστε να απαιτούμε να επιβάλλει ακόμα πιο ασφυκτικούς κανονισμούς. Και μην κοροϊδευόμαστε, στα δικαστήρια προσφεύγουν κυρίως άτομα που έχουν την οικονομική ευχέρεια να το κάνουν και για σίγουρα θα αφορούν υποθέσεις που θα υπάρχει κατά τεκμήριο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης.

Διαβάστε: Πώς λειτουργεί η φόρμα της Google για το ‘δικαίωμα στη λήθη’

Ακολουθήστε το Flash.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τις ειδήσεις