«Γκρίζα διαζύγια»: Η νέα τάση των χωρισμών μετά τα 50 – Οι αιτίες και οι επιπτώσεις

Μια νέα, αυξανόμενη τάση έχει αναδειχθεί τις τελευταίες δεκαετίες: τα διαζύγια μεταξύ ζευγαριών άνω των πενήντα ετών, ένα φαινόμενο που έχει λάβει την ονομασία «γκρίζο διαζύγιο».

Όπως καταδεικνύουν τα στοιχεία, πρόκειται για μια πραγματικότητα που αναδιαμορφώνει την οικογενειακή και κοινωνική ζωή, κυρίως στον δυτικό κόσμο.

Τι είναι τα «γκρίζα» διαζύγια και από πού προήλθε ο όρος

Ο όρος «γκρίζο διαζύγιο » περιγράφει τους χωρισμούς ζευγαριών με γκρίζα μαλλιά, συνήθως άνω των 50 ετών, που συχνά έχουν περάσει δεκαετίες μαζί. Κάποτε σχετικά σπάνιο, το φαινόμενο αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία καθώς η πληθυσμιακή πυραμίδα γερνά και η κοινωνία αλλάζει.

Ο όρος πρωτοχρησιμοποιήθηκε το 2004 από την Αμερικανική Ένωση Συνταξιούχων (AARP), ενώ το 2012 ερευνητές του Πανεπιστημίου Bowling Green μιλούσαν ήδη για μια «γκρίζα επανάσταση του διαζυγίου».

Ένα φαινόμενο σε σημαντική άνοδο: Τα στατιστικά σε ΗΠΑ, Γαλλία, Ισπανία, Ισραήλ

Τα στοιχεία από διάφορες χώρες επιβεβαιώνουν την αύξηση:

• Σύμφωνα με το Pew Research Center, στις ΗΠΑ τα ποσοστά διαζυγίων στην ηλικιακή ομάδα άνω των 50 ετών έχουν διπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1990, ενώ έχουν τριπλασιαστεί για τα άτομα άνω των 65 ετών. Σχεδόν το 40% των διαζυγίων στη χώρα αφορά πλέον άτομα άνω των 50 ετών.
• Στη Γαλλία, στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Δημογραφικών Μελετών δείχνουν ότι τα διαζύγια μεταξύ ατόμων άνω των 50 έχουν διπλασιαστεί τα τελευταία τριάντα χρόνια (από 14% το 1996 σε 33,5% το 2016). Για ζευγάρια άνω των 60, η αύξηση είναι από 3,5% σε 10% την ίδια περίοδο.
• Στην Ισπανία, το 2023, περίπου το 32% των διαζυγίων συνέβη σε ζευγάρια με πάνω από 20 χρόνια γάμου, ενώ η μέση ηλικία όσων επιλέγουν το διαζύγιο αυξάνεται προοδευτικά, πλησιάζοντας τα 50 έτη.
• Το φαινόμενο παρατηρείται και σε κοινωνίες με έντονο οικογενειακό προσανατολισμό, όπως το Ισραήλ, όπου το διαζύγιο στην τρίτη ηλικία, και ιδίως μετά τα 65, καταγράφει σημαντική αύξηση.

Γιατί αυξάνονται: Κοινωνικές αλλαγές και νέες προτεραιότητες

Οι λόγοι πίσω από την αύξηση των «γκρίζων διαζυγίων» είναι πολλοί και σύνθετοι:

• Η αλλαγή της κοινωνίας και το μειωμένο στίγμα: Το διαζύγιο έχει χάσει σε μεγάλο βαθμό το κοινωνικό στίγμα του παρελθόντος, καθιστώντας την επιλογή αυτή πιο αποδεκτή.
• Αυξημένο προσδόκιμο ζωής και καλή υγεία: Καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερο και απολαμβάνουν καλύτερη υγεία στην τρίτη ηλικία, βλέπουν ένα μεγαλύτερο «τελευταίο μέρος» της ζωής τους και θέλουν να το ζήσουν διαφορετικά.
• Η επιθυμία για ένα «νέο ξεκίνημα»: Πολλοί άνθρωποι, μετά από δεκαετίες γάμου, συνειδητοποιούν ότι θέλουν να κάνουν κάτι άλλο στη ζωή τους, να αναπτύξουν νέες πτυχές ή να ζήσουν με τρόπο που δεν είναι συμβατός με την υπάρχουσα σχέση τους. Όπως εξηγεί ο κοινωνιολόγος Serge Guérin, θέλουν να «επενδύσουν πλήρως σε αυτό το τελευταίο μέρος της ζωής τους».
• Σύνδρομο άδειας φωλιάς και αλλαγή προτεραιοτήτων: Όταν τα παιδιά αποχωρούν από το σπίτι, τα ζευγάρια βρίσκονται ξανά μόνα, συχνά αντιμέτωπα με μια σχέση που έχει ατονήσει.
• Οικονομικοί παράγοντες: Αν και μπορεί να αποτελούν αιτία τριβής, η αυξημένη οικονομική ανεξαρτησία, ιδίως των γυναικών, καθιστά το διαζύγιο μια πιο εφικτή επιλογή.

Ο ρόλος των γυναικών και η οικονομική ανεξαρτησία

Σημαντικό ρόλο στην αύξηση των «γκρίζων διαζυγίων» φαίνεται να διαδραματίζει η αλλαγή της θέσης της γυναίκας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, το 70% των διαζυγίων ξεκινά από γυναίκες.

Αυτό συνδέεται άμεσα με την αυξημένη οικονομική τους ανεξαρτησία, η οποία έγινε εφικτή με νομοθετικές αλλαγές όπως η νομιμοποίηση του διαζυγίου χωρίς υπαιτιότητα και η δυνατότητα των γυναικών να έχουν δικούς τους τραπεζικούς λογαριασμούς από τις αρχές της δεκαετίας του 1970.

Οι γυναίκες σήμερα έχουν πολύ μεγαλύτερη δύναμη στην κοινωνία, γεγονός που τους ανοίγει νέα μέλλοντα στην τρίτη ηλικία.

Διαπροσωπικοί και δημογραφικοί παράγοντες

Οι ειδικοί εντοπίζουν δύο βασικές κατηγορίες αιτιών για τα γκρίζα διαζύγια: τους δημογραφικούς παράγοντες (όπως η αύξηση του προσδόκιμου ζωής) και τους διαπροσωπικούς. Οι διαπροσωπικές αιτίες, όπως η αποξένωση, η απιστία, τα προβλήματα υγείας ή οικονομικά, η κακή επικοινωνία, οι αλλαγές στη συμπεριφορά ή η ανισορροπία ρόλων, δεν διαφέρουν ουσιαστικά από εκείνες που οδηγούν και νεότερα ζευγάρια σε χωρισμό.

Η διαδικασία του χωρισμού: Δύο διακριτές φάσεις

Ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα διαζύγια σε μεγαλύτερες ηλικίες είναι συνήθως αποτέλεσμα μιας «πολύπλοκης» και μακροχρόνιας διαδικασίας με δύο διακριτές φάσεις: την παρατεταμένη περίοδο όπου οι σύντροφοι παραμένουν μαζί παρά την αποξένωση, και την τελική απόφαση του χωρισμού, που αποτελεί ένα σημείο χωρίς επιστροφή, με διάφορους επιταχυντικούς παράγοντες.

Δεύτερες ευκαιρίες: Το φαινόμενο των πολλαπλών «γκρίζων διαζυγίων»

Ένα άλλο ενδιαφέρον φαινόμενο είναι αυτό των ατόμων που βιώνουν περισσότερα από ένα «γκρίζα διαζύγια», ξαναπαντρεύονται δηλαδή μετά από έναν χωρισμό άνω των 50 και χωρίζουν ξανά (multiple gray divorces).

Υπολογίζεται ότι αυτό συμβαίνει στο 8,5% των ανδρών και στο 6,5% των γυναικών που έχουν ήδη περάσει από ένα γκρίζο διαζύγιο, αν και το πιο συνηθισμένο είναι να συμβεί μόνο ένα τέτοιο διαζύγιο.

Οι επιπτώσεις στην οικογένεια

Ο αυξανόμενος αριθμός των χωρισμών σε αυτή την ηλικιακή ομάδα έχει σημαντικές επιπτώσεις στην οικογενειακή ζωή. Τα παιδιά και οι γονείς καλούνται να βρουν νέα σχέδια φροντίδας για τα μετέπειτα χρόνια, καθώς υπάρχουν δύο μονογονεϊκές εστίες αντί για ένα ζευγάρι. Η κατανόηση των «γκρίζων διαζυγίων» και των συνθηκών τους είναι ουσιώδης για τις κοινωνικές και δημογραφικές μελέτες. Βοηθά να συνειδητοποιήσουμε ένα σημαντικό κοινωνικό φαινόμενο και να αποκτήσουμε μια πιο ακριβή εικόνα των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων.

Ειδικοί τονίζουν ότι οι γηριατρικές μελέτες πρέπει να διευρυνθούν για να περιλαμβάνουν το διαζύγιο ως μορφή διάλυσης του γάμου, πέρα από τη χηρεία. Παρά τον αυξανόμενο αριθμό των περιπτώσεων, οι συνέπειες του φαινομένου αυτού για τον ηλικιωμένο πληθυσμό δεν έχουν ακόμη κατανοηθεί πλήρως. Συχνά, ο στόχος του χωρισμού δεν είναι καν η εύρεση νέου συντρόφου, αλλά απλώς η επιθυμία να ζήσει κανείς και να απολαύσει τη ζωή διαφορετικά, χωρίς να εξαρτάται από κάποιον που τον περιορίζει ή δεν συμβαδίζει με τις επιθυμίες του.