Αλήθειες και ψέματα για τη ρωσική οικονομία

Εδώ και χρόνια, το Κρεμλίνο επιμένει ότι οι Δυτικές κυρώσεις δε λειτουργούν και ότι η ρωσική οικονομία είναι ισχυρή παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Επιφανειακά, η καθημερινή ζωή των πολιτών δείχνει φυσιολογική. Τα καταστήματα είναι ανοιχτά, οι μισθοί πληρώνονται (συχνά, όμως, με καθυστέρηση) και το κράτος συνεχίζει να ξοδεύει.

Αυτή η επιφανειακή ομαλότητα παρουσιάζεται ως απόδειξη ότι η Ρωσία έχει καταφέρει να πλουτίσει από την οικονομική καταιγίδα.

Όμως, τα φαινόμενα απατούν. Πίσω από την εικόνα της σταθερότητας, η ρωσική οικονομία θα βρεθεί το 2026 αντιμέτωπη με σοβαρά προβλήματα.

Η προπαγάνδα πίσω από την αλήθεια

Κατ’ αρχάς, πρέπει να διευκρινιστεί ότι το αφήγημα της ανθεκτικότητας της ρωσικής οικονομίας πηγάζει από τον τεράστιο μηχανισμό παραπληροφόρησης της Μόσχας, που έχει επεκταθεί σε ολόκληρο τον κόσμο και, ιδιαίτερα, στην Ευρώπη όπου μέρος του κοινού έχει πεισθεί από αυτά τα ψεύτικά επιχειρήματα.

Βασικός ισχυρισμός της προπαγάνδας ήταν ότι οι κυρώσεις θα βλάψουν περισσότερο τους Ευρωπαίους από τους Ρώσους. Η Ευρώπη θα πάγωνε το χειμώνα (ο ισχυρισμός αυτός παίζει από την αρχή του πολέμου), οι τιμές ενέργειας θα έβγαιναν εκτός ελέγχου (αυτή τη στιγμή κυμαίνονται στα επίπεδα του 2019) και ότι η πολιτική ενότητα θα κατέρρεε υπό το βάρος της οικονομικής πίεσης.

Ταυτόχρονα, τα ρωσικά ΜΜΕ παρουσίαζαν την εγχώρια οικονομία σταθερή και προσαρμοστική. Ωστόσο, μεγάλο μέρος της πρόσφατης οικονομικής δραστηριότητας στη Ρωσία οφείλεται σε στρατιωτικές δαπάνες, καθώς η κυβέρνηση έχει ρίξει δισεκατομμύρια στην παραγωγή όπλων. Βέβαια, αυτό δημιουργεί μία απλή ψευδαίσθηση ανάπτυξης, δεδομένου ότι τα τανκς και τα πυρομαχικά δεν βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των πολιτών. Στην πραγματικότητα είναι το ακριβώς αντίθετο των παραγωγικών επενδύσεων, μετατρέποντας την εργασία και το κεφάλαιο σε καταστροφή αντί για ευημερία.

Οι κυρώσεις έφεραν πτώση στις πωλήσεις

Έχοντας πλέον φτάσει το 2026, η ώθηση στην οικονομία από τον πόλεμο έχει φυσικά αρχίσει να φθίνει, ενώ το κράτος έχει αρχίσει να ξεμένει από εύκολο χρήμα. Τα έσοδα από πωλήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου δέχονται ισχυρές πιέσεις, καθώς οι τιμές είναι πολύ χαμηλότερες από αυτές που ήλπιζε η Ρωσία. Η Μόσχα αναγκάζεται να πουλήσει με έκπτωση – λόγω των κυρώσεων – και τα κόστη μεταφοράς έχουν εκτοξευτεί.

Για να καλύψει τις απώλειες, η κυβέρνηση Πούτιν μεταφέρει το βάρος στους καταναλωτές αυξάνοντας το φόρο κατανάλωσης και τη φορολογία σε καθημερινά αγαθά. Το αποτέλεσμα, φυσικά, είναι αυξημένος πληθωρισμός και μειωμένος προϋπολογισμός νοικοκυριών.

Σε αυτό το κλίμα, η κατάσταση επιδεινώνεται από τα πολύ υψηλά επιτόκια, που διατηρεί η κεντρική τράπεζα σε μία προσπάθεια να χαλιναγωγήσει τον πληθωρισμό. Όταν οι εταιρείες δεν επενδύουν και οι καταναλωτές δεν ξοδεύουν, η οικονομία πέφτει σε ύφεση και αυτή είναι η προειδοποίηση όλων για τη Ρωσία το 2026.

Οι κυρώσεις επίσης σκληραίνουν με τρόπου που επηρεάζει τους πάντες. Οι τελευταίες κυρώσεις που επιβλήθηκαν στόχευαν τη Rosneft και τη Lukoil, τις δύο μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες της χώρας. Και σε αντίθεση με το τι λένε κάποιοι, οι κυρώσεις δε σταματούν τις εξαγωγές πετρελαίου μέσα σε μία μέρα, όμως περιορίζουν σημαντικά τα έσοδο και τα κέρδη των εταιρειών, αυξάνουν το ρίσκο και αναγκάζουν τη Ρωσία να βασίζεται σε μεσάζοντες για να πουλήσει το πετρέλαιό της.

Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να επιβάλει κυρώσεις στο στόλο – φάντασμα της Μόσχας, τα παλαιά τάνκερ δηλαδή που χρησιμοποιούνται για να μεταφέρουν το πετρέλαιο. Κάθε γύρος κυρώσεων αυξάνει το κόστος των εξαγωγών, τις καθιστά πιο εύθραυστες και λιγότερο αξιόπιστες. 

Ποιος είναι ο κίνδυνος για τη ρωσική οικονομία;

Η Ρωσία είναι απίθανο να βρεθεί αντιμέτωπη με μία ξαφνική οικονομική κατάρρευση το 2026. Το κράτος έχει τα εργαλεία να συνεχίζει να λειτουργεί κόβοντας για παράδειγμα τις κοινωνικές παροχές, αναγκάζοντας τις τράπεζες να αυξήσουν το δανεισμό ή να κόψουν χρήματα κ.ά.

Ωστόσο, ο πραγματικός κίνδυνος είναι η εξάντληση της οικονομίας κάθε χρόνο και περισσότερο. Μία οικονομία που βασίζεται όλο και περισσότερο ή αποκλειστικά στις στρατιωτικές δαπάνες και μειώνει διαρκώς της κατανάλωση δεν είναι βιώσιμη.

Το Κρεμλίνο μπορεί να ισχυρίζεται ότι έχει τον έλεγχο, όμως το κόστος του πολέμου δεν θα το πληρώσει ο Πούτιν ή οι ολιγάρχες που τον περιτριγυρίζουν, αλλά ο απλός κόσμος…