Η Καλαμάτα «φορά» το πρόσωπο της Μαρίας Κάλλας και διεκδικεί τον παγκόσμιο τίτλο του 2025

Στον πλαϊνό τοίχο μιας πολυώροφης πολυκατοικίας στο κέντρο της Καλαμάτας, μια γυναικεία μορφή τεράστιας κλίμακας μεταμορφώνει τον αστικό χώρο σε πεδίο μνήμης, συμβολισμών και σύγχρονης πολιτιστικής αυτοπεποίθησης. Είναι η Μαρία Κάλλας, όχι απλώς ως εικόνα, αλλά ως ενσάρκωση της ίδιας της πόλης.

Πρόκειται για την τοιχογραφία με τίτλο «Καλαμάτα» του Κλεομένη Κωστόπουλου (KLE), το μοναδικό ελληνικό έργο που διεκδικεί τον παγκόσμιο τίτλο Best Mural of the World 2025 από τον διεθνή θεσμό Street Art Cities. Το έργο έχει ήδη αναδειχθεί πρώτο παγκοσμίως για τον μήνα Νοέμβριο, γεγονός που του εξασφάλισε αυτόματα τη συμμετοχή στον ετήσιο διαγωνισμό.

Από μια πόλη σε παγκόσμια υποψηφιότητα

Όπως εξηγεί ο ίδιος ο δημιουργός στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η πλατφόρμα Street Art Cities διαχειρίζεται περισσότερες από 80.000 τοιχογραφίες σε περίπου 2.000 πόλεις σε όλο τον κόσμο. «Με προσέγγισαν και με ρώτησαν αν θα ήθελα το έργο να συμμετάσχει στον διαγωνισμό για το καλύτερο έργο του Νοεμβρίου. Η ψηφοφορία το ανέδειξε πρώτο και έτσι μπήκε στη διεκδίκηση του τίτλου της χρονιάς», αναφέρει.

Ο Κλεομένης Κωστόπουλος δεν προέρχεται από τον χώρο της street art. Είναι εικαστικός ζωγράφος, με σπουδές στην Αθήνα και σχεδόν μία δεκαετία παραμονής στη Γερμανία, πριν επιστρέψει στην Πάτρα. Εκεί, όπως λέει, ένιωσε την ανάγκη να ενεργοποιήσει το σύγχρονο πολιτιστικό τοπίο σε μια χώρα που τα τελευταία χρόνια βρίσκεται «σε κρίσιμο σημείο».

Από αυτή την ανάγκη γεννήθηκε η Art in Progress, ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ίδρυσε, αλλά και διεθνή φεστιβάλ όπως το Re-culture και το ArtWalk. Μέχρι σήμερα, μέσω αυτών των δράσεων, έχουν δημιουργηθεί 78 μεγάλης κλίμακας τοιχογραφίες στην Πάτρα, καθιστώντας το φεστιβάλ ένα από τα πιο αναγνωρισμένα διεθνώς. Μέσα από αυτή τη διαδρομή ήρθε και η προσωπική του ενασχόληση με την τέχνη στον δημόσιο χώρο, από το 2018.

Η τοιχογραφία «Καλαμάτα» αποτέλεσε μια ξεχωριστή περίπτωση. Δημιουργήθηκε ύστερα από συζητήσεις με τον Δήμο Καλαμάτας και τον αρμόδιο αντιδήμαρχο Βασίλη Παπαευσταθίου, σε μια πόλη που επιχειρούσε για πρώτη φορά μια τόσο κεντρική καλλιτεχνική παρέμβαση. «Ήθελα να αποτυπώσω το ίδιο το πρόσωπο της πόλης, όχι απλώς ένα γνωστό πρόσωπο», εξηγεί ο καλλιτέχνης.

Η επιλογή της Μαρίας Κάλλας δεν λειτούργησε ως φόρος τιμής στη ντίβα της όπερας, αλλά ως συμβολικό όχημα. Η Καλαμάτα, μια πόλη εξωστρεφής και διεθνής, αποδίδεται ως γυναικεία φιγούρα, με την Κάλλας να λειτουργεί ως αντιπροσωπευτική μορφή, λόγω και μιας μακρινής καταγωγικής σύνδεσης.

Δεν είναι πορτρέτο της Κάλλας, αλλά της Καλαμάτας

Παρά τις αρχικές παρερμηνείες, ο δημιουργός ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται για πορτρέτο της Κάλλας, αλλά για «πορτρέτο της Καλαμάτας». Το έργο είναι γεμάτο πολυεπίπεδους συμβολισμούς: ζωή και θάνατος, ρίζες και εξέλιξη, φύση και ανθρώπινες απώλειες. Στον βυθό της θάλασσας απεικονίζεται ο επιχειρηματίας Παπαδημητρίου, που συνέδεσε το όνομά του με τα τοπικά προϊόντα και έφυγε πρόωρα από τη ζωή, ενώ το ίδιο το κτίριο συνδέεται βιωματικά με αυτή την ιστορία.

Τα δέντρα πίσω από τη μορφή παραπέμπουν σε τραγικότητα, τα πουλιά – από το εύηχο κελάηδισμα έως το κοράκι – συμπληρώνουν τον κύκλο της ζωής, ενώ η επιλογή της φωτογραφίας της Κάλλας είναι συνειδητά πιο ανθρώπινη και λιγότερο εξιδανικευμένη. Το φόρεμα λειτουργεί ως αναφορά στα αγροτικά προϊόντα και την παραγωγική ταυτότητα της περιοχής.

Η υλοποίηση του έργου ξεκίνησε στα τέλη Οκτωβρίου και ολοκληρώθηκε μέσα στον Νοέμβριο, με τις καιρικές συνθήκες να προκαλούν καθυστερήσεις. Σήμερα, η «Καλαμάτα» διεκδικεί τον παγκόσμιο τίτλο απέναντι σε πόλεις και χώρες με μακρά παράδοση στη street art.

Για τον δημιουργό, ωστόσο, το ζητούμενο ξεπερνά τη διάκριση. «Η σύγχρονη τέχνη στην Ελλάδα είναι αόρατη», σημειώνει, υπενθυμίζοντας ότι μόλις το 3% των ευρωπαϊκών κονδυλίων κατευθύνεται στον σύγχρονο πολιτισμό. «Δεν ζητάμε ανδριάντες. Ζητάμε να γίνουμε ορατοί», καταλήγει.