Η ζημιά από τον καπνό των πυρκαγιών είναι πολύ μεγαλύτερη από τα αναπνευστικά προβλήματα.

Την ώρα που η αντιπυρική περίοδος βρίσκεται σε εξέλιξη και ήδη μετράμε τις πρώτες μεγάλες  δασικές πυρκαγιές, γίνεται όλο και πιο σημαντικό να γνωρίζουμε τους κινδύνους από την έκθεση στον καπνό. Φαίνεται πως τελικά δεν επηρεάζει μόνο το αναπνευστικό σύστημα, αλλά και άλλα συστήματα του οργανισμού. 

Όπως αναφέρεται σε μελέτη τον  Μάιο στο περιοδικό Epidemiology, βρέθηκε ότι ο καπνός από πυρκαγιές μπορεί να βλάψει την καρδιά έως και τρεις μήνες μετά το σβήσιμο της φωτιάς. Η «μεσαίας διάρκειας» έκθεση έχει αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, όπως καρδιοπάθειες, εγκεφαλικά, υπέρταση, πνευμονία, χρόνια αναπνευστικά προβλήματα και άσθμα.

Ο καπνός από τις δασικές πυρκαγιές είναι μείγμα αερίων, ρύπων, υδρατμών και λεπτών σωματιδίων, των περίφημων PM2.5, σύμφωνα με την Environmental Protection Agency (EPA). Περιέχει επίσης τοξικές ενώσεις, όπως πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAHs) και πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs), ορισμένες από τις οποίες είναι καρκινογόνες. 

Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι ο καπνός μπορεί να μεταφέρει και μικρόβια ή μύκητες. Μια που δημοσιεύθηκε  στο ISME Journal βρήκε ότι το 80% των μικροοργανισμών σε δείγματα καπνού από πυρκαγιές ήταν ακόμα ζωντανοί. Αν και δεν είναι σαφές πώς επιβιώνουν στις υψηλές θερμοκρασίες της φωτιάς, οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι πυρκαγιές «τραβούν» παθογόνα από το έδαφος και τη βλάστηση καθώς δημιουργούν υποπίεση (ρουφούν αέρα).

Μεγαλύτερος κίνδυνος για ανοσοκατεσταλμένα άτομα

Ιδιαίτερη ανησυχία υπάρχει για τους ασθενείς με ήδη εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως αυτούς που κάνουν χημειοθεραπεία ή αναρρώνουν από σοβαρούς τραυματισμούς. Μια μελέτη του 2023 στο The Lancet, Planetary Health συνδέει τις πυρκαγιές στην Καλιφόρνια με αύξηση 18%-22% σε σοβαρές μυκητιασικές λοιμώξεις.

Τα παιδιά και οι κίνδυνοι από τον καπνό

Ιδιαίτερα ευάλωτοι τον καπνό των δασικών πυρκαγιών είναι τα παιδιά και οι έφηβοι. Σε αυτές τις ηλικίες προσβάλλεται κυρίως ο εγκέφαλος, ο οποίος ακόμα βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης. Συγχρόνως, οι ανήλικοι αναπνέουν περισσότερο αέρα σε αναλογία με το βάρος τους, σε σύγκριση με τους ενήλικες, οπότε και εκτίθενται περισσότερο σε επιβλαβείς ρύπους που προκύπτουν από τις φωτιές. Επιστημονικές έρευνες έχουν συνδέσει την έκθεση σε λεπτά αιωρούμενα σωματίδια από μικρή ηλικία με αυξημένο κίνδυνο διαταραχών στην ανάπτυξη του νευρικού συστήματος. Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί μείωση στη γνωστική ικανότητα και αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου, που μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες στην υγεία και την ποιότητα ζωής των παιδιών. Οι μελέτες δείχνουν ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση από τις πυρκαγιές δεν έχει μόνο προσωρινές και παροδικές επιπτώσεις στην υγεία, αλλά μπορεί να προκαλέσει σοβαρά και διαρκή νευρολογικά προβλήματα.

Ο εγκέφαλος και ο καπνός από πυρκαγιές

Το πιο επικίνδυνο συστατικό του καπνού δεν είναι τα παθογόνα, αλλά τα σωματίδια PM2.5. Αυτά διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες και δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στο αναπνευστικό σύστημα. Έρευνες έχουν δείξει πως τα PM2.5 μπορούν να περάσουν από τους πνεύμονες στην κυκλοφορία του αίματος, βλάπτοντας τα αγγεία και προκαλώντας φλεγμονή και οξειδωτικό στρες σε διάφορα όργανα, ακόμα και στον εγκέφαλο.

Πολλές μελέτες συσχετίζουν την έκθεση στον καπνό πυρκαγιών με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο JAMA Neurology ανέλυσε δεδομένα υγείας σε από πάνω από 1,2 εκατομμύρια ηλικιωμένους στη Νότια Καλιφόρνια και βρήκε ότι για κάθε μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο που αυξάνονται τα PM2.5 από πυρκαγιές, ανεβαίνει ο κίνδυνος άνοιας κατά 18% σε βάθος τριετίας.  Για το ίδιο επίπεδο ρύπανσης από άλλες πηγές, η αύξηση ήταν μόλις 1%.

Πώς να προστατευτείτε από τον καπνό 

Για να μειώσετε τον κίνδυνο των διαφόρων νόσων, οι ειδικοί συμβουλεύουν να περιορίσετε τον χρόνο και την ένταση της έκθεσής σας σε εξωτερικούς χώρους. Όσο πιο έντονα αναπνέετε, τόσο περισσότερο καπνό εισπνέετε. Αν χρειαστεί να βγείτε έξω, μάσκες τύπου N95 ή P100 μπορούν να μειώσουν σημαντικά την εισπνοή καπνού. Μείνετε με κλειστά παράθυρα και πόρτες ώστε ο εσωτερικός αέρας να παραμείνει σχετικά καθαρός. Βεβαιωθείτε πως το σύστημα θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού του σπιτιού λειτουργεί σωστά. Αν δεν διαθέτετε σύστημα καθαρισμού αέρα, μπορείτε να αγοράσετε φορητό φίλτρο.

Καθώς η περίοδος των πυρκαγιών διαρκώς μεγαλώνει και γίνεται πιο έντονη, η προστασία από τον καπνό είναι πιο σημαντική από ποτέ. Γι’ αυτό, είναι καλό να λαμβάνουμε μέτρα προστασίας τόσο για τους εαυτούς μας όσο και για τους συνανθρώπους μας.