Phryges: Ποια η σχέση των μασκότ των Ολυμπιακών Αγώνων 2024 με την αρχαιότητα και... τα στρουμφάκια

Οι μασκότ των φετινών Ολυμπιακών Αγώνων που πραγματοποιούνται στο Παρίσι ονομάζονται Φρύγες (Phryges) και είναι εμπνευσμένες από τα χαρακτηριστικά φρυγικά σκουφιά που για τη Γαλλία συμβολίζουν την ελευθερία.

Ο φρυγικός σκούφος έχει ιδιαίτερη θέση στη γαλλική κουλτούρα καθώς εντοπίζεται σε ιστορικούς πίνακες μέχρι γραμματόσημα. Πρόκειται για ένα κάλυμμα κεφαλής κωνικού σχήματος, συχνά ερυθρού χρώματος, από ύφασμα και με την απόληξη της κορυφής του να διπλώνει. Έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη και για να κοσμήσει το κεφάλι του συμβόλου της Γαλλικής Δημοκρατίας, της περίφημης Μαριάν. Δεν θα μπορούσε να λείπει λοιπόν από το κορυφαίο αθλητικό γεγονός που συμβολίζει την ειρήνη στον κόσμο. Αλλά οι ρίζες του κρατάνε βαθιά στον χρόνο... Στη αρχαιότητα.

Η σύνδεση με την αρχαιότητα

Ο σκούφος θεωρείται ότι έλαβε το όνομά του από τη Φρυγία, ένα αρχαίο βασίλειο που βρίσκεται στη σημερινή κεντρική Τουρκία. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι οι Φρύγες μετανάστευσαν εκεί από τα Βαλκάνια γύρω στο 1200 π.Χ.

Συναντάται επίσης στην αρχαία ελληνική τέχνη ως το διακριτικό κάλυμμα που έφεραν στο κεφάλι οι Ανατολίτες. Έμποροι Σκύθες που ζούσαν στην περιοχή της Σαμαρκάνδης και διαπραγματεύονταν στον δρόμο του Μεταξιού, εξακολουθούν να απεικονίζονται συχνά με τον φρυγικό σκούφο ή άλλα παραπλήσια καλύμματα κεφαλής στα κινεζικά κεραμικά ειδώλια. Αποτελεί επίσης μέρος της αμφίεσης των σοφών σε ανάγλυφα ή παλαιοχριστιανικές τοιχογραφίες, ως σύμβολο των Ανατολιτών μάγων.

Στην αρχαία Ρώμη ονομαζόταν πίλος (pileus στα λατινικά) και το φορούσαν οι απελευθερωμένοι δούλοι.

Ο Μίθρας, θεότητα των αρχαίων Περσών και άλλων ινδο-περσικών λαών, παρουσιάζεται με τη μορφή ενός νεαρού άνδρα και σχεδόν πάντα φοράει έναν φρυγικό σκούφο, ένα πράσινο χιτώνα και ένα μανδύα ριγμένο στον αριστερό ώμο.

Γαλλική Επανάσταση

Σύμφωνα με τα Γαλλικά Εθνικά Αρχεία, οι φρυγικοί σκούφοι πρωτοφορέθηκαν κατά την ανέγερση του καθεδρικού ναού της Παναγίας των Παρισίων το 1163, έπειτα εμφανίστηκαν ξανά κατά την Επανάσταση του 1789.

Ένας από τους πιο διάσημους πίνακες της Γαλλίας, «Η Ελευθερία οδηγεί τον λαό», φιλοτεχνημένος το 1830 από τον Γάλλο ζωγράφο Ευγένιο Ντελακρουά, παρουσιάζει την Ελευθερία να φορά έναν φρυγικό σκούφο των Ιακωβίνων στο κεφάλι. Οδηγεί τον λαό να ανατρέψουν τον καταπιεστικό βασιλιά Κάρολο Ι ' κατά τη διάρκεια της Ιουλιανής επανάστασης.

Στη συνέχεια τα συναντάμε την περίοδο που γίνονται οι εργασίες κατασκευής του Πύργου του Άιφελ αλλά και κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του Παρισιού το 1924.

Η Γαλλική Ολυμπιακή Επιτροπή μάλιστα, στην επίσημη παρουσίαση των μασκότ, έκανε μια παραπομπή στον διάσημο πίνακα αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι οι Phryges στο Παρίσι 2024 υπόσχονται να φέρουν μια «επανάσταση στον αθλητισμό».

Σημειώνεται ότι, στις Ηνωμένες Πολιτείες, κατά τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας, υπήρξε σύμβολο της ελευθερίας και είναι ακόμη παρόν στη σημαία της πολιτείας της Νέας Υόρκης.

Σύμβολο και στη Λατινική Αμερική

Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα που πολλά κράτη στη Λατινική Αμερική ξεκίνησαν τις επαναστάσεις τους κατά των καταπιεστικών αποικιοκρατικών χωρών που τα είχαν καταλάβει. Ο φρυγικός σκούφος έκανε την εμφάνισή του μετέπειτα στους εθνικούς θυρεούς και τα εθνόσημα συμβολίζοντας την ελευθερία τους. Χαρακτηριστικά:

Στη Δημοκρατία της Παραγουάης το 1854: Η σφραγίδα του Υπουργείου Οικονομικών είναι το έμβλημα που βρίσκεται στην πίσω πλευρά της σημαίας της χώρας. Αποτελείται από ένα λιοντάρι που στέκεται δίπλα σε έναν πάσσαλο με έναν φρυγικό σκούφο. Από πάνω είναι γραμμένες οι λέξεις Paz y Justicia (στα ισπανικά «Ειρήνη και Δικαιοσύνη»).

Στη Δημοκρατία της Κολομβίας: Στον εθνικό θυρεό, ένας φρυγικός σκούφος είναι καρφωμένος σε ένα δόρυ, που συμβολίζει την ελευθερία της χώρας.

Στην Αργεντινή Συνομοσπονδία (1835-1861): Στο κέντρο του εθνόσημου βρίσκονται δυο χέρια που σφίγγουν το ένα το άλλο και συμβολίζουν την ενότητα των διαφόρων επαρχιών της Αργεντινής. Τα χέρια φαίνεται ότι ακουμπούν σε ένα ξύλινο ραβδί, που αντιπροσωπεύει τη δύναμη και την προθυμία για την άμυνα της ελευθερίας της χώρας, πράγμα που συμβολίζεται με τον κόκκινο Φρυγικό Σκούφο στην κορυφή του ξύλινου πασσάλου. Το εθνόσημο στεφανώνεται με έναν χρυσό ήλιο.

Στη Δημοκρατία της Αϊτής: Στο εθνόσημο απεικονίζεται ένα φοινικόδεντρο πάνω στο οποίο είναι τοποθετημένος ένας φρυγικός σκούφος, σύμβολο ελευθερίας. Μια κορδέλα φέρει το εθνικό ρητό της χώρας: «L'Union Fait La Force» (στα γαλλικά, «Η ενότητα φέρνει δύναμη»).

Δημοκρατία του Ελ Σαλβαδόρ: Το εθνόσημο παρουσιάζει έναν φρυγικό σκούφο πάνω σε έναν πάσσαλο με έναν χρυσό ήλιο και την ημερομηνία 15 Σεπτεμβρίου 1821, ημέρα ανεξαρτησίας του Ελ Σαλβαδόρ. Οι ακτίνες που πηγάζουν από τον σκούφο αντιπροσωπεύουν τα ιδανικά του λαού του Σαλβαδόρ.

Τα στρουμφάκια

Αν σας ρωτούσαμε ποια είναι τα «μικρά μπλε ξωτικά με τα λευκά σκουφάκια», σίγουρα η απάντησή σας θα είναι «Τα Στρουμφ, φυσικά!». Τα διάσημα μπλε πλασματάκια, που δημιούργησε ο Βέλγος σχεδιαστής Peyo, ζουν σε ένα ένα δάσος, δουλεύουν αδιάκοπα και προσπαθούν να ξεφύγουν από τα σατανικά σχέδια του μάγου Δρακουμέλ και τη γάτας του Ψιψινέλ που προσπαθεί να τα πιάσει.

Στο κεφάλι τους όμως εάν παρατηρήσετε φορούν επίσης το σύμβολο της ελευθερίας... τον λευκό φρυγικό σκούφο! Μόνο ο Μπαρμπαστρούμφ φοράει κόκκινο για να ξεχωρίζει!