Αξιολόγηση οδηγών μέσω τηλεματικής - Η καινοτομία για λιγότερα τροχαία ατυχήματα

Η οδική ασφάλεια στην Ελλάδα είναι ένα μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας, το οποίο δυστυχώς επανήλθε στην επικαιρότητα λόγω του φριχτού τροχαίου που έλαβε χώρα στην Κρήτη στις 11 Ιανουαρίου 2025. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ. μόνο κατά τη περίοδο Ιανουάριος - Νοέμβριος 2024 σημειώθηκαν 10.581 ατυχήματα με 616 νεκρούς. Συνολικά, την περίοδο 1991 - 2021 στην Ελλάδα είχαμε περισσότερους από 44.000 θανάτους από τροχαία ατυχήματα.

Για να γίνει πιο κατανοητός (και τρομακτικός) αυτός ο αριθμός, σε 30 μόλις χρόνια χάθηκε μια πόλη στο μέγεθος της Δράμας μόνο από τροχαία ατυχήματα. Αυτά τα στοιχεία συμβάλλουν στη κατάταξη της Ελλάδας σε σχέση με τα τροχαία ατυχήματα στην 26^η στις 30 χώρες (αν λάβουμε υπόψιν Νορβηγία, Ελβετία, Ισλανδία), και 23^η στις 27 της ΕΕ. Το ότι τα τροχαία στην Ελλάδα είναι η νούμερο 1 αιτία θανάτου σε νέους έως 29 ετών και η νούμερο 3 σε ανθρώπους έως 44 ετών, με όλες τις επιπτώσεις που αυτό έχει στο δημογραφικό, κοινωνικό και οικονομικό τομέα, θα έπρεπε να μας κάνει όλους να σκεφτούμε πολύ πιο σοβαρά τους λόγους για την κατάσταση αυτή.

Η ρίζα του προβλήματος

Η τεράστια αλήθεια είναι η εξής: το δραματικά μεγαλύτερο ποσοστό των τροχαίων ατυχημάτων (περισσότερο από 95%!) οφείλεται σε ανθρώπινο λάθος και στην οδηγική συμπεριφορά των οδηγών. Σύμφωνα με πανευρωπαϊκή έρευνα του ιδρύματος Fondation Vinci Autoroutes, το 81% των οδηγών στην Ελλάδα ξεπερνά τα όρια ταχύτητας (έστω και κατά λίγα χιλιόμετρα), ενώ το 81% αποσπάται χρησιμοποιώντας το smartphone του ή ρυθμίζοντας το GPS ενώ οδηγεί.

Αυτό σημαίνει πως οι Έλληνες οδηγοί οδηγούν απερίσκεπτα και απρόσεχτα, κάτι το οποίο δεν σχετίζεται ούτε με την ηλικία του στόλου οχημάτων στην Ελλάδα (ο οποίος είναι ο γηραιότερος στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή, με μέση ηλικία 17,3 έτη), αλλά ούτε και με τις υποδομές και τη ποιότητα των δρόμων. Είναι, επομένως, ξεκάθαρο πως για να αντιμετωπισθεί έμπρακτα το πρόβλημα της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα και να σωθούν ανθρώπινες ζωές και σημαντικοί οικονομικοί και δημοσιονομικοί πόροι, πρέπει κατά προτεραιότητα να αλλάξει η συμπεριφορά των οδηγών.

Η τεχνολογία της τηλεματικής ως λύση στο πρόβλημα

Οι κλασικοί τρόποι επιβολής αλλαγής της συμπεριφοράς των οδηγών δεν έχουν επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Η αύξηση της αστυνόμευσης, των προστίμων και των κλήσεων, δεν είναι βιώσιμες λύσεις (δε γίνεται να υπάρχει συνεχής αστυνόμευση) αλλά και σύμφωνα με πολλές έρευνες, ούτε και αποδοτικές (η τιμωρία έχει μόνο βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα σε αντίθεση με την θετική επιβράβευση η οποία έχει πιο σίγουρα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα). Επομένως, χρειάζονται και νέες και καινοτόμες λύσεις που θα επιβραβεύουν τον οδηγό για την ορθή οδηγική του συμπεριφορά και θα τον παροτρύνουν να οδηγεί με μεγαλύτερη ασφάλεια, όπως η τηλεματική που αξιοποιείται παγκοσμίως με θεαματικά αποτελέσματα.

Η τηλεματική είναι η αυτόματη καταγραφή δεδομένων οδηγικής συμπεριφοράς των οδηγών και η συνεχής αξιολόγησή τους. Η τηλεματική βασίζεται σε προηγμένες μεθόδους τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης, και βοηθάει στο να καταλάβει ο οδηγός τα αδύνατα σημεία της οδήγησής του, μέσω ενός ποσοτικοποιημένου και βαθμονομημένου τρόπου. Ο πιο συνηθισμένος τρόπος που εφαρμόζεται η τηλεματική είναι μέσω ασφαλιστήριων συμβολαίων που προσφέρουν επιβράβευση στην καλή οδηγική συμπεριφορά (και όχι τιμωρίες).

Οι βασικοί πυλώνες των ασφαλιστικών προϊόντων με χρήση τηλεματικής είναι: (α) η αξιόπιστη καταγραφή́ των δεδομένων οδηγικής συμπεριφοράς, (β) η αξιολόγηση των δεδομένων οδηγικής συμπεριφοράς και η ποσοτικοποίηση της πιθανότητας ατυχήματος χρησιμοποιώντας συγκεκριμένες παραμέτρους (όπως συχνότητα απότομων επιταχύνσεων/επιβραδύνσεων, οδήγηση με χρήση κινητού́ τηλεφώνου, υπέρβαση ορίου ταχύτητας) που τελικά́ καταλήγουν σε μία βαθμολογία, (γ) η πληροφόρηση και η εκπαίδευση των οδηγών για τη βελτίωση της οδηγικής τους συμπεριφοράς και (δ) η παροχή́ λειτουργιών παιχνιδοποίησης (gamification), επιβράβευσης και παροχής κινήτρων για τη βελτίωση της οδηγικής συμπεριφοράς των οδηγών, καθώς και του προφίλ τους οικολογικής οδήγησης.

Η τεχνολογία αυτή μπορεί να εφαρμοστεί με διάφορους τρόπους, ο πιο διαδεδομένος εκ των οποίων είναι μέσω εφαρμογής στο smartphone του οδηγού, το οποίο δρα και ως πηγή δεδομένων για την αξιολόγηση της οδηγικής του συμπεριφοράς. Η δε προστασία των δεδομένων του οδηγού είναι εγγυημένη από τον Γενικό Κώδικα Προστασίας των Δεδομένων της ΕΕ, καθώς η ασφαλιστική εταιρεία δεν έχει πρόσβαση σε δεδομένα τοποθεσίας του χρήστη.

Αξίζει να σημειωθεί πως στην Ιταλία εφαρμόζονται εδώ και μία δεκαετία μέτρα που προάγουν την ασφάλιση με τηλεματική και σήμερα πάνω από το 1/3 των ασφαλίστρων οχημάτων είναι με βάση τηλεματική. Ομοίως στην Αμερική, η οποία έχει πολύ υψηλά ασφάλιστρα (περίπου πενταπλάσια από την Ελλάδα κατά μέσο όρο), οι δέκα μεγαλύτερες ασφαλιστικές εταιρίες οχημάτων έχουν >20% των ασφαλιστηρίων συμβολαίων τους με βάση την τηλεματική με πολύ θετικά αποτελέσματα, και παρατηρείται μείωση της συχνότητας ατυχημάτων 30-40% και βελτίωση οδηγικής συμπεριφοράς βάσει Σκορ οδηγών μέχρι 65-70%.

Πώς βοηθάει η τηλεματική στη βελτίωση της οδικής ασφάλειας;

Με βάση πολυετείς έρευνες από πραγματικά δεδομένα που προέρχονται από προγράμματα τηλεματικής ανά τον κόσμο, αλλά και από τη διεθνή βιβλιογραφία, η χρήση της τηλεματικής μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των τροχαίων ατυχημάτων και των σχετιζόμενων θανάτων/τραυματισμών έως και 30%. Αντίστοιχα, μιας και η ασφαλής οδήγηση είναι και οικολογική οδήγηση, ένας ασφαλής οδηγός μπορεί μέσω της τηλεματικής να μειώσει την κατανάλωση καυσίμου και εκπομπές ρύπων (π.χ., CO2) έως και 30%.

Επομένως, μέσω της τηλεματικής και τη μετάβαση σε “proactive” μεθόδους (επιβράβευση, εκπαίδευση, δημιουργία κουλτούρας/παιδείας) η οδική ασφάλεια μπορεί να βελτιωθεί θεαματικά άμεσα και όχι σε βάθος χρόνου, έχοντας ένα πραγματικό και άμεσο αντίκτυπο στο κοινωνικό και δημοσιονομικό πρόβλημα που αποτελεί η οδική ασφάλεια στην Ελλάδα.

ΠΗΓΕΣ

NTUA Road Safety Observatory - Road Safety Data. https://www.nrso.ntua.gr/data/

14o Βαρόμετρο Υπεύθυνης Οδήγησης https://fleetnews.gr/14o-eyropaiko-varometro-gia-tin-ypeythyni-odigisi/

Singh, S. (2018). Critical Reasons for Crashes Investigated in the National Motor Vehicle Crash Causation Survey (No. DOT HS 812 506).

Husnjak, S., Perakovi´c, D., Forenbacher, I., Mumdziev, M., 2015. Telematics system in usage based motor insurance. Procedia Engineering 100, 816–825. https://doi.org/ 10.1016/j.proeng.2015.01.436.

Ellison, A.B., Bliemer, M.C., Greaves, S.P., 2015. Evaluating changes in driver behaviour: a risk profiling approach. Accident Analysis & Prevention 75, 298–309. https://doi. org/10.1016/j.aap.2014.12.018.

Reimers, I., Shiller, B.R., 2019. The impacts of telematics on competition and consumer behavior in insurance. The Journal of Law and Economics 62 (4), 613–632. https:// doi.org/10.1086/705119.