Η αμφιλεγόμενη παρακαταθήκη του απερχόμενου Γ.Γ. των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
Στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του προς τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, ο Αντόνιο Γκουτέρες αναπολούσε τη θητεία του ως γενικός γραμματέας.
Σύμφωνα με τα λόγια του, ήταν μια δεκαετία κατά την οποία οι πόλεμοι: συνεχίζονταν με απεχθή σκληρότητα, οι άμαχοι γίνονταν στόχος, τα ανθρώπινα δικαιώματα καταπατούνταν, η πείνα χρησιμοποιείτο ως όπλο, οι ανθρωπιστές σκοτώνονταν, το διεθνές δίκαιο παραμεριζόταν.
Είναι αλήθεια ότι ο Γκουτέρες και ο ΟΗΕ αντιμετώπισαν ολοένα και πιο δύσκολες προκλήσεις κατά τη διάρκεια της δεκαετούς θητείας του, σημειώνει το The Conversation, αλλά καθώς ετοιμάζεται να αποχωρήσει από το αξίωμα στο τέλος του έτους, πώς πρέπει να κριθεί η θητεία του;
Οι ακραίες προκλήσεις του ΟΗΕ
Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 65 ενεργές ένοπλες συγκρούσεις στον κόσμο, ο μεγαλύτερος αριθμός από το 1946.
Δύο μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν ξεκινήσει πολέμους παραβιάζοντας τον Χάρτη του ΟΗΕ.
Εν τω μεταξύ, ειδικοί στον τομέα της τεχνολογίας προειδοποιούν πλέον ότι η τεχνητή νοημοσύνη (AI) ενδέχεται να εξαφανίσει την ανθρωπότητα. Η επιταχυνόμενη κλιματική αλλαγή αποτελεί επίσης υπαρξιακή απειλή.
Κανένας Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ δεν θα μπορούσε να επιλύσει όλες αυτές τις κρίσεις. Ωστόσο, οι ιστορικές συγκρίσεις δεν είναι υπέρ του Γκουτέρες.
Εξαιρετικοί ηγέτες του παρελθόντος
Ο δεύτερος ηγέτης του ΟΗΕ, ο Σουηδός Νταγκ Χάμαρσκιολντ, υπηρέτησε επίσης σε μια περίοδο παγκόσμιας έντασης. Παρά τον Ψυχρό Πόλεμο, καθιέρωσε τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις του ΟΗΕ πριν χάσει τη ζωή του σε αεροπορικό δυστύχημα το 1961, ενώ προσπαθούσε να διαπραγματευτεί το τέλος ενός αιματηρού αποσχιστικού αγώνα στο Κονγκό.
Ο έβδομος επικεφαλής του ΟΗΕ, ο Κόφι Ανάν από τη Γκάνα, χρησιμοποίησε τη διπλωματική του γοητεία για να εφαρμόσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις στις αρχές της δεκαετίας του 2000, με αποτέλεσμα τη δημιουργία:
- του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων,
- των «αναπτυξιακών στόχων της χιλιετίας» που αποσκοπούσαν στη μείωση της πείνας, της φτώχειας και των ασθενειών και
νέων παγκόσμιων κανόνων όπως η «ευθύνη προστασίας» των αμάχων από μαζικές φρικαλεότητες.
Ακόμη και ο ήρεμος προκάτοχος του Γκουτέρες, ο Μπαν Κι-μουν από τη Νότια Κορέα, ξεκίνησε μια ατζέντα «προτεραιότητας στα ανθρώπινα δικαιώματα», η οποία έδινε οδηγίες στο προσωπικό του ΟΗΕ στο πεδίο να μην είναι δέσμιοι του πρωτοκόλλου και να υπερασπίζονται όσους η ζωή τους εξαρτάται από την προστασία τους.
Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες υλοποιήθηκαν παρά το γεγονός ότι ο ΟΗΕ είναι ένας δυσκίνητος οργανισμός.
Η κληρονομιά του Γκουτέρες είναι λιγότερο εντυπωσιακή
Όσον αφορά τα σημαντικότερα επιτεύγματα, ο Γκουτέρες θα μείνει στην ιστορία για τη μεσολάβηση στην «Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας» του 2022 μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, την προώθηση περισσότερων γυναικών σε ανώτερες θέσεις στον ΟΗΕ, την άσκηση ενεργητικής κλιματικής διπλωματίας και την εισαγωγή μιας παγκόσμιας προοπτικής στις συζητήσεις σχετικά με την απειλή και τις προοπτικές που παρουσιάζει η τεχνητή νοημοσύνη.
Ωστόσο, τα αρνητικά σημεία ήταν πραγματικά καταστροφικά.
Ο Γκουτέρες αναγκάστηκε να επιβάλει καταστροφικές περικοπές στον προϋπολογισμό, κυρίως λόγω της μη καταβολής από τις ΗΠΑ συνδρομών ύψους 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς τα Ηνωμένα Έθνη.
Η διαδικασία μεταρρύθμισης «UN80», την οποία ο Γκουτέρες ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2025 με σκοπό την αναδιάρθρωση και τον εξορθολογισμό του ΟΗΕ εν όψει της 80ής επετείου του, φαίνεται να αφορά περισσότερο τη γραφειοκρατική συρρίκνωση παρά τον επαναπροσανατολισμό του ηθικού οράματος του οργανισμού. Εκατοντάδες υπάλληλοι του ΟΗΕ έχασαν τις θέσεις εργασίας τους και εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο θα υποφέρουν από την πείνα λόγω της έλλειψης χρηματοδότησης για ανθρωπιστικές δράσεις.
Το πιο αρνητικό από όλα είναι ότι ο Γκουτέρες απέτυχε να συμβάλει στον τερματισμό των συνεχιζόμενων συγκρούσεων στην Ουκρανία, τη Μιανμάρ, το Σουδάν και τη Γάζα. Πολλοί επικριτές πιστεύουν ότι θα έπρεπε να είχε κάνει περισσότερα, επισημαίνοντας ότι ο Γκουτέρες δεν ταξίδεψε ποτέ στη Μιανμάρ, το Σουδάν ή σε πολλά άλλα σημαντικά σημεία κρίσης, όπου η παρουσία του θα είχε στείλει ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα.
Η άνοδος του Γκουτέρες στην κορυφαία θέση του ΟΗΕ
Πριν αναλάβει καθήκοντα στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, ο Γκουτέρες διετέλεσε πρωθυπουργός της Πορτογαλίας (1995-2002) και στη συνέχεια Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (2005-2015). Η υποψηφιότητά του για τη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στη φήμη που είχε αποκτήσει ως Ύπατος Αρμοστής στη Γενεύη.
Υπό την ηγεσία του Γκουτέρες, η Υπηρεσία Προσφύγων του ΟΗΕ υπέστη βαθιές διαρθρωτικές αλλαγές ως απάντηση στις ανθρωπιστικές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη Συρία και αλλού. Ο Γκουτέρες θεωρήθηκε ένας ενεργητικός εκσυγχρονιστής. Επισκέφθηκε καταυλισμούς προσφύγων και θεωρήθηκε ένας αποτελεσματικός, αν και προσεκτικός, υπερασπιστής των πιο ευάλωτων πληθυσμών του κόσμου.
Ωστόσο, από τότε που ο Γκουτέρες διορίστηκε Γενικός Γραμματέας το 2016, ο αριθμός των ανθρώπων σε όλο τον κόσμο που εκτοπίστηκαν λόγω διώξεων, συγκρούσεων και φρικαλεοτήτων σχεδόν διπλασιάστηκε, από 65,6 εκατομμύρια σε 118 εκατομμύρια. Σε αυτούς περιλαμβάνονται 45 εκατομμύρια παιδιά που ζουν σήμερα ως πρόσφυγες ή έχουν βρει καταφύγιο σε μια σκηνή δίπλα στα ερείπια του σπιτιού τους.
Αν και ο Γκουτέρες δεν ήταν υπεύθυνος για τη δυστυχία τους, ήταν εμφανώς πιο συγκρατημένος σε σύγκριση με ορισμένους από τους προκατόχους του όσον αφορά την προώθηση διπλωματικών λύσεων στις κρίσεις.
Ενώ οι αυξανόμενες τριβές μεταξύ των μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που διαθέτουν δικαίωμα βέτο (Κίνα, Γαλλία, Ρωσία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ) έχουν επιδεινώσει αυτή την επικίνδυνη κατάσταση, ο Γκουτέρες εμφανίστηκε ως μια «κουρασμένη» και περιθωριακή φωνή που παρακαλούσε για συμβιβασμό.
Ήταν μοίρα του Γκουτέρες, αλλά όχι δικό του λάθος, να υπηρετήσει ως Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ την εποχή του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ. Με τον δικό τους μοναδικό τρόπο, αυτό το τρίο παραγκώνισε τον ίδιο, καθώς και τον ΟΗΕ.
Το αβέβαιο μέλλον του Οργανισμού
Θυμάμαι, γράφει ο Simon Adams, Καθηγητής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στο Πανεπιστήμιο Murdoch, μια συνάντηση κάποια στιγμή το 2018 με τον Γκουτέρες στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη. Είχα προσκληθεί, μαζί με αρκετούς άλλους ανώτερους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, για να συζητήσουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας μας, παρατήρησα ότι θα κριθεί – όπως έχουν κριθεί όλοι οι προηγούμενοι ηγέτες του ΟΗΕ – από την ικανότητά του να προστατεύει τους αμάχους και να σταματά τις φρικαλεότητες που συγκλονίζουν την ανθρωπότητα.
Κούνησε το κεφάλι του, συμφωνώντας.
Η κρίση της ιστορίας θα είναι αυστηρή όσον αφορά την αποτυχία του Γκουτέρες σε αυτόν τον τομέα.
Όταν στις 31 Δεκεμβρίου φύγει από τον 38ο όροφο του κτιρίου του ΟΗΕ, αφήνει πίσω του έναν Οργανισμό που είναι πιο ευάλωτος από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Αν θέλει να επιβιώσει, ο επόμενος γενικός γραμματέας του ΟΗΕ πρέπει να καταβάλει περισσότερες προσπάθειες για να γεφυρώσει το καταστροφικό χάσμα μεταξύ υποσχέσεων και πράξεων.
Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google
