Η Ευρώπη βάζει φρένο, η Ελλάδα ακόμη… το σκέφτεται - Αλκοόλ και τιμόνι χωρίς όρια

Η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ παραμένει μια από τις πιο σκληρές, πιο σιωπηλές πληγές των ευρωπαϊκών δρόμων – και της ελληνικής πραγματικότητας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 25 % όλων των θανάτων από τροχαία ατυχήματα στην Ε.Ε. συνδέεται με το αλκοόλ. Κάθε χρόνο, περίπου 6.500 ζωές χάνονται που θα μπορούσαν να είχαν σωθεί αν όλοι οι οδηγοί παρέμεναν νηφάλιοι. Το αλκοόλ, η υπερβολική ταχύτητα και η μη χρήση ζώνης παραμένουν οι τρεις κύριες αιτίες θανάτου στην άσφαλτο.

Η Ευρώπη κρατάει δυστυχώς τα πρωτεία στην κατανάλωση αλκοόλ – 9,2 λίτρα καθαρού αλκοόλ ανά κάτοικο κάθε χρόνο. Πίσω από αυτόν τον ψυχρό αριθμό κρύβονται κοινωνικές συνήθειες, άνισες νοοτροπίες και διαφορετικά επίπεδα πειθαρχίας. Χώρες όπως η Σουηδία και η Νορβηγία (παρά τα προβλήματα αλκοολισμού των κατοίκων τους) έχουν περιορίσει δραστικά την κατανάλωση, ενώ άλλες, όπως η Ιρλανδία ή η Τσεχία, παραμένουν σταθερά ψηλά.

Αλλά το πρόβλημα δεν είναι μόνο στατιστικό – είναι βαθιά ανθρώπινο. Ακόμη και μικρές ποσότητες αλκοόλ αρκούν για να μειώσουν τη συγκέντρωση, την κρίση και τα αντανακλαστικά του οδηγού. Ένα BAC (ποσοστό αλκοόλ στο αίμα) 0,8 g/l αυξάνει τον κίνδυνο ατυχήματος σχεδόν τρεις φορές, ενώ στα 1,5 g/l ο κίνδυνος τραυματισμού εκτοξεύεται έως και 22 φορές. Δεν είναι όμως μόνο οι αριθμοί – είναι το γεγονός πως κάθε σταγόνα επηρεάζει τη σκέψη, την ευθυκρισία, την αντίληψη ακόμη και τις διαδικασίες της επιτάχυνσης ή της επιβράδυνσης.

Η ευρωπαϊκή απάντηση και η ελληνική καθυστέρηση

Σε χώρες όπως η Ιταλία, οι αρχές έχουν προχωρήσει σε αυστηρά μέτρα. Όσοι οδηγοί καταδικάζονται για οδήγηση υπό επήρεια αλκοόλ υποχρεώνονται να εγκαταστήσουν στο όχημά τους ειδική συσκευή ανίχνευσης (alcolock), η οποία εμποδίζει την εκκίνηση του κινητήρα αν εντοπίσει αλκοόλ στην αναπνοή. Η διάρκεια χρήσης εξαρτάται από το επίπεδο του αλκοόλ στο αίμα και κυμαίνεται από δύο έως τρία χρόνια, ενώ η εγκατάσταση και η βαθμονόμηση ελέγχονται αυστηρά από εξουσιοδοτημένα συνεργεία. Τέτοια προγράμματα εφαρμόζονται ήδη στη Γαλλία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και την Ολλανδία.

Στην Ελλάδα πίνουμε ακόμα ένα… γύρο ποτά πριν αντιδράσουμε

Στην Ελλάδα, το μέτρο αυτό παραμένει μακρινό σενάριο. Δεν έχει καν τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, ενώ ταυτόχρονα η εφαρμογή των υφιστάμενων ποινών για μέθη στο τιμόνι είναι αποσπασματική. Οι περισσότεροι οδηγοί που εντοπίζονται με αλκοόλ άνω των επιτρεπτών ορίων περιορίζονται σε ένα πρόστιμο ή μια προσωρινή αφαίρεση διπλώματος. Οι ποινές υπάρχουν, αλλά η συνέπεια απουσιάζει.

Τα ελληνικά δεδομένα: Μια ζοφερή σταθερότητα

Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 2023 σημειώθηκαν 10.553 τροχαία ατυχήματα με θύματα, εκ των οποίων 646 θανατηφόρα – και το 23 % των περιπτώσεων συνδέονται με κατανάλωση αλκοόλ. Τα επίσημα νούμερα είναι αποσπασματικά γιατί καμία αρχή δεν καταγράφει με συνέπεια πόσα ατυχήματα αποδεδειγμένα σχετίζονται με μέθη. Αυτό και μόνο είναι ενδεικτικό της αδράνειας του κράτους.

Η Ελληνική Αστυνομία πάντως πραγματοποιεί συστηματικούς ελέγχους. Μόνο το 2024, σύμφωνα με τα επίσημα δελτία τύπου, εντοπίστηκαν 3.687 οδηγοί που οδηγούσαν υπό την επήρεια αλκοόλ στη Δυτική Ελλάδα και την Πελοπόννησο.

Στην Αττική, σε στοχευμένες εξορμήσεις, έγιναν 7.983 αλκοτέστ με 166 παραβάσεις τον Ιούνιο, και άλλοι 12.236 έλεγχοι με 159 παραβάσεις τον Οκτώβριο – πολλές από αυτές με τιμές άνω του 0,60 mg/l. Κι αυτά μόνο για λίγες εβδομάδες. Πόσοι λοιπόν κυκλοφορούν κάθε βράδυ με ποτήρι στο χέρι και κλειδιά στην τσέπη;

Η κοινωνική ρίζα του προβλήματος

Εδώ βρίσκεται η ελληνική ιδιαιτερότητα: Η κοινωνική ανοχή. Το «ένα ποτηράκι δεν πειράζει» είναι βαθιά ριζωμένο, σχεδόν σαν μέρος της κουλτούρας μας. Από τα πανηγύρια στα χωριά μέχρι τις εξόδους μετά τη δουλειά, η ιδέα ότι μπορείς «να το ελέγξεις» οδηγεί κάθε χρόνο δεκάδες οικογένειες στο πένθος. Κι όμως, αυτή η νοοτροπία περνάει από γενιά σε γενιά, χωρίς να σπάει.

Η οδική ασφάλεια στα σχολεία είναι ανύπαρκτη. Τα παιδιά μαθαίνουν μαθηματικά, φυσική και αρχαία Ελληνικά αλλά όχι τι συμβαίνει όταν ένας οδηγός πιει και μπει στο αυτοκίνητο. Δεν υπάρχει συστηματική ενημέρωση, ούτε στοχευμένες καμπάνιες με διάρκεια. Κάποιες δράσεις της Τροχαίας ή της ΜΚΟ “ΙΟΑΣ” είναι σημαντικές, αλλά μένουν μεμονωμένες.

Το καλοκαίρι της μέθης

Κάθε χρόνο, κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, τα ποσοστά τροχαίων με αλκοόλ εκτοξεύονται. Σε τουριστικά νησιά όπως η Ρόδος, η Πάρος και η Ζάκυνθος, (Για Μύκονο και Σαντορίνη δεν μιλάμε) οι έλεγχοι δείχνουν υπερδιπλάσιες παραβάσεις σε σχέση με τον χειμώνα. Οι τουρίστες και οι νέοι οδηγοί, σε συνδυασμό με την έλλειψη μέσων μεταφοράς τη νύχτα, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο σαν να μην υπάρχει αύριο.

Πέρα από τα νούμερα: Οι άνθρωποι

Πίσω από κάθε στατιστική υπάρχει μια ιστορία. Μια καρέκλα άδεια στο τραπέζι, ένα παιδί που δεν μεγάλωσε ποτέ, μια οικογένεια που έμεινε να ζει με το «αν». Η οδήγηση υπό την επήρεια δεν είναι θέμα ατυχίας – είναι επιλογή. Κάθε φορά που ξεκινά τον κινητήρα του αυτοκινήτου μεθυσμένος, επιλέγει να ρισκάρει όχι μόνο τη δική του ζωή, αλλά και τη ζωή ενός άγνωστου που απλώς βρέθηκε μπροστά του.

Το στοίχημα της ευθύνης

Αν η Ελλάδα θέλει να αλλάξει, πρέπει να τολμήσει. Χρειάζονται τακτικοί και εκτεταμένοι έλεγχοι, καθολική εφαρμογή αλκοτέστ, αυστηροποίηση των ποινών, και κυρίως – παιδεία. Τα νέα αυτοκίνητα μπορούν να εξοπλιστούν με αισθητήρες μέθης, τα επαγγελματικά οχήματα με αλκο-διακόπτες. Και το μήνυμα πρέπει να είναι καθαρό: Αν πιεις, δεν οδηγείς, τελεία.

Η Ευρώπη κινείται ήδη προς αυτήν την κατεύθυνση. Η Ελλάδα οφείλει να ακολουθήσει, όχι απλώς για να ευθυγραμμιστεί με τις οδηγίες, αλλά για να προστατεύσει τη ζωή των πολιτών της.