Καταλύματα οι ιστορικοί ανεμόμυλοι της Ύδρας; Οι αντιδράσεις και η διάψευση από τον δήμο

Στο επίκεντρο δημόσιας αντιπαράθεσης, γύρω από την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την επανάχρηση ιστορικών κτιρίων, έχουν βρεθεί οι ανεμόμυλοι της Ύδρας, με ένα προωθούμενο σχέδιο για τη μετατροπή τους σε καταλύματα να έχει δει το φως της δημοσιότητας προκαλώντας αντιδράσεις, για να ακολουθήσει η διάψευση του δήμου.

Οι τρεις «αιωνόβιοι» αλευρόμυλοι που στέκουν αγέρωχοι στη δυτική πλαγιά του λιμανιού της Ύδρας, καλωσορίζοντας και αποχαιρετώντας τους επισκέπτες του νησιού, έχουν χαρακτηριστεί αρχαία μνημεία και αποτελούν αναγνωρίσιμα τοπόσημα του νησιού, μαζί με πλήθος άλλων κτιρίων του ιστορικού αυτού τόπου.

Ανεμόμυλοι με υποδομές... διαμονής

Στο πλαίσιο αυτό, αλγεινή εντύπωση προκαλεί η αποκάλυψη ότι στις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού διαβιβάστηκε πρόταση του Δήμου Ύδρας για τη μετατροπή δύο εκ των τριών αυτών ανεμόμυλων σε χώρους προσωρινής διαμονής μαζί με μελέτη για την πραγματοποίηση εργασιών στο εσωτερικό τους. Οι εργασίες παραπέμπουν μάλιστα σε χώρους... Airbnb, όπως η κατασκευή κουζίνας και τουαλέτας και η τοποθέτηση διαχωριστικών με γυψοσανίδες.

Το έγγραφο που έχει τεθεί υπόψη του FLASH και περιλαμβάνει την πρόταση του Δήμου Ύδρας, εστάλη από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων προς τη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς και τη Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιολογικών Χώρων, Μνημείων και Αρχαιολογικών Έργων, με ημερομηνία 21/06/2022.

Σε αυτό, αναφέρεται χαρακτηριστικά:

«Από τους τρεις παραπάνω ανεμόμυλους, ο ένας μόνο που είναι ο μεγαλύτερος σε μέγεθος και βρίσκεται σε δεσπόζουσα θέση, προτείνεται να αποκατασταθεί στην αρχική χρήση (Ανεμόμυλος Γ) για πολιτιστικούς και εκπαιδευτικούς λόγους ενώ για τους άλλους δύο (Ανεμόμυλοι Α&Β) προτείνεται η μετατροπή τους σε χώρους προσωρινής διαμονής, χωρίς την παραμικρή αλλοίωση της εξωτερικής τους εικόνας».

Σε άλλο σημείο περιγράφονται αναλυτικά οι αλλαγές που θα γίνουν: «Στον ισόγειο χώρο που είναι λίγο υπερυψωμένος σε σχέση με τον περιβάλλοντα χώρο (Μυλοστάση) τοποθετείται μια μικρή κουζίνα με ένα πάγκο - τραπέζι για φαγητό & ένα λουτρό. Ο πάγκος των ντουλαπιών της κουζίνας ακολουθεί από την εσωτερική του πλευρά το ημικυκλικό σχήμα της τοιχοποιίας, εφαρμόζοντας έτσι με τον καλύτερο τρόπο στην μορφή του Ανεμόμυλου. Ο πάγκος φαγητού & τα ράφια από ξύλο θα έχουν ημικυκλικό σχήμα ακολουθώντας το εσωτερικό καμπύλο σχήμα της κλίμακας».

Ακόμα, σημειώνεται ότι για να υπάρχει παροχή ζεστού νερού στον χώρο θα τοποθετηθεί στο πατάρι ηλεκτρικός θερμοσίφωνας, ενώ «για την ψύξη και τη θέρμανση» θα χρησιμοποιηθούν αντλίες θερμότητας.

«Ο χώρος του λουτρού βρίσκεται εν μέρει κάτω από την κλίμακα που είναι τοποθετημένη στην δυτική πλευρά, και χωρίζεται από τον υπόλοιπο χώρο με ελαφρύ διαχωριστικό από γυψοσανίδα και ξύλινη πόρτα με τζαμιλίκι. Όλες οι υδραυλικές εγκαταστάσεις θα τοποθετηθούν εντός του δαπέδου και δεν θα είναι εμφανείς», αναφέρεται σε άλλο σημείο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων τονίζει ότι «η υπηρεσία μας δεν έχει αντίρρηση για την αλλαγή χρήσης των δύο ανεμόμυλων εφόσον από την πρόταση προκύπτει ότι αυτή θα επιτευχθεί χωρίς να επηρεάζεται η μορφή και τα δομικά στοιχεία». Η υπηρεσία θέτει ωστόσο ορισμένες προϋποθέσεις όπως την πραγματοποίηση συγκεκριμένων εργασιών αποκατάστασης πριν από οποιαδήποτε αλλαγή ή να μην μπει... «πινακίδα» στους ανεμόμυλους που θα παραπέμπει σε τουριστική εγκατάσταση.

Αντίδραση από την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού

Την κάθετη αντίθεσή της στη μετατροπή των ανεμόμυλων της Ύδρας σε χώρους διαμονής, εκφράζει η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), με επιστολή της στη γενική γραμματέα του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), Ολυμπία Βικάτου, καθώς και στα μέλη του οργάνου.

Η ΕΛΛΕΤ αναφέρεται σε προηγούμενη εγκεκριμένη μελέτη αποκατάστασης των μνημείων, με βάση την οποία δεν υπάρχει κανένα περιθώριο, όπως εξηγείται, για να μετατραπούν οι ανεμόμυλοι σε καταλύματα.

Ειδικότερα, όπως τονίζεται στην επιστολή:

«Η αλλαγή χρήσης έρχεται σε αντίθεση με την εγκεκριμένη μελέτη αποκατάστασης, η οποία εγκρίθηκε με Απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και αποτελεί τη βάση με την οποία εκδόθηκε η Προέγκριση Οικοδομικής Αδείας.

Συγκεκριμένα, η εγκεκριμένη μελέτη αποκατάστασης δεν αναφέρεται σε χρήση διαμονής, αλλά εγκρίνει την αποκατάσταση του πλήρους μηχανισμού λειτουργίας και των τριών ανεμόμυλων, ήτοι: του κινητικού μηχανισμού (φτερωτή, άξονας, αντίξονο, φαλάγγια), του μηχανισμού μεταφοράς κίνησης, του αλεστικού μηχανισμού (ρόδα, μυλόπετρες, μολωσιά), καθώς και του μηχανισμού προσανατολισμού της φτερωτής (κινητή τρούλα).

Η προτεινόμενη όμως μετατροπή σε κατάλυμα προβλέπει κατάργηση του εσωτερικού μηχανισμού στους ανεμόμυλους Α και Β, αντικατάστασή του με κουζίνα, λουτρό και χώρο ύπνου, και αφαίρεση μυλόπετρων και ρόδας, διότι ο εσωτερικός χώρος του ανεμόμυλου - ύψους έως 5,75 μ. με εσωτερική διάμετρο 3,30-3,60 μ. - δεν επιδέχεται ταυτόχρονα λειτουργικό μηχανισμό άλεσης και διαμονή. Η αλλαγή χρήσης αποτελεί ουσιαστική απόκλιση από την εγκεκριμένη μελέτη, η οποία δεν μπορεί να εγκριθεί χωρίς να αναθεωρηθεί η υφιστάμενη εγκριτική Απόφαση.

Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 46 παρ. 1 του ν. 3028/2002, οι επιτρεπόμενες χρήσεις ακινήτων μνημείων περιορίζονται σε: (α) επίσκεψη του κοινού και (β) πολιτιστικές ή άλλες εκδηλώσεις συμβατές με τον χαρακτήρα τους ως μνημείων. Ακόμη και η παραχώρηση χρήσης επιτρέπεται μόνον στο πλαίσιο εκδηλώσεων, μετά από άδεια Υπουργού Πολιτισμού και γνώμη του Συμβουλίου. Η χρήση προσωρινής διαμονής δεν εμπίπτει σε καμία από τις κατηγορίες αυτές. Πρόκειται για αποκλειστική ιδιωτική κατοχή του μνημείου κατά τη διάρκεια της παραμονής, η οποία αντιβαίνει στον δημόσιο χαρακτήρα που η νομοθεσία αναγνωρίζει στα μνημεία.

«Η αλλαγή χρήσης έρχεται σε αντίθεση με τους όρους της χρηματοδότησης από το Πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης». Θα πρέπει να ληφθεί υποψη ότι η αποκατάσταση των τριών ανεμόμυλων χρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης» του Υπουργείου Εσωτερικών. Με την υποβολή της αίτησης χρηματοδότησης ο Δήμος αιτήθηκε δημόσιους πόρους για «αποκατάσταση ανεμόμυλων», χωρίς αναφορά σε αλλαγή της χρήσης τους, γεγονός που ενεργοποιεί τον κίνδυνο επιστροφής κονδυλίων. Το ΚΑΣ θα πρέπει να λάβει υπόψη του ότι θα δημιουργήσει πρόβλημα η έγκριση αλλαγής χρήσης ενώ η χρηματοδότηση δόθηκε για άλλο σκοπό», υπογραμμίζει η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού στην επιστολή της.

Η ΕΛΛΕΤ ζητά να γίνουν όλες οι απαιτούμενες ενέργειες για να διακοπούν οι εργασίες που πραγματοποιούνται αυτή τη στιγμή στους ανεμόμυλους της Ύδρας, «ώστε να αποτραπεί η δημιουργία τετελεσμένων πριν από την έκδοση της απόφασης του ΚΑΣ».
Επίσης, ζητείται να απορριφθεί η πρόταση αλλαγής χρήσης των δύο εκ των τριών ανεμόμυλων σε χώρους προσωρινής διαμονής με βάση τη νομοθεσία και την εγκεκριμένη μελέτη αποκατάστασής τους «και διότι ως αρχαία μνημεία θα πρεπει να είναι επισκέψιμα από το ευρύ κοινό, και να εξυπηρετούν την πολιτιστική και εκπαιδευτική αποστολή για την οποία εγκρίθηκε και χρηματοδοτήθηκε η αποκατάστασή τους».

Δήμος Ύδρας: «Δεν υπάρχει σχέδιο για μετατροπή σε καταλύματα»

Απαντώντας στην επιστολή της ΕΛΛΕΤ, ο Δήμος Ύδρας προχώρησε σε ηχηρή διάψευση ύπαρξης σχεδίου μετατροπής των ανεμόμυλων σε καταλύματα, κάνοντας λόγο για αναφορές που «δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά δεδομένα».

Ειδικότερα, στην απάντησή του, ο Δήμος Ύδρας τονίζει:

«Ως προς την αλλαγή χρήσης.

Το αίτημα αλλαγής χρήσης των δύο εκ των τριών ανεμόμυλων αποτελεί παλαιό ζήτημα, το οποίο εκκρεμεί εδώ και 5 χρόνια ενώπιον του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Ωστόσο, το συγκεκριμένο αίτημα έχει δρομολογηθεί να αποσυρθεί ήδη πριν τη δημοσίευση της επιστολής της ΕΛΛΕΤ. Επομένως, δεν είναι ορθό να παρουσιάζεται σήμερα ως ενεργός σχεδιασμός του έργου ή ως σκοπός των εκτελούμενων εργασιών.

Το έργο που εκτελείται σήμερα αφορά αποκλειστικά την αποκατάσταση των τριών ερειπωμένων ανεμόμυλων και όχι τη μετατροπή τους σε καταλύματα.

Ως προς τη χρηματοδότηση.

Το έργο αποκατάστασης των ανεμόμυλων χρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης» του Υπουργείου Εσωτερικών. Η διαδικασία υλοποίησης έχει ακολουθήσει τα προβλεπόμενα στάδια εγκρίσεων, αδειοδοτήσεων, χρηματοδότησης και ανάθεσης μέσω ανοικτού διαγωνισμού, ενώ το έργο τελεί υπό την προβλεπόμενη τεχνική επίβλεψη».

Ο Δήμος Ύδρας υπογραμμίζει ως «απολύτως ανακριβές» ότι αυτή τη στιγμή στους ανεμόμυλους κατασκευάζονται λουτρά, κουζίνες και εγκαθίσταται εξωτερική αντλία θερμότητας», ενώ σημειώνει ότι οι εργασίες που γίνονται στα μνημεία παρακολουθούνται και επιβλέπονται από την αρμόδια τεχνική υπηρεσία, καθώς και από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων.

«Είναι, επομένως, ιδιαίτερα προβληματικό να ζητείται διακοπή εργασιών βάσει πληροφοριών που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική εικόνα της πορείας των εργασιών», αναφέρεται χαρακτηριστικά.

«Η αποκατάσταση των ανεμόμυλων αποτελεί διαχρονικό αίτημα της τοπικής κοινωνίας και έργο ιδιαίτερης σημασίας για την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά της Ύδρας. Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η αποκατάσταση του μηχανισμού λειτουργίας, ώστε οι νεότερες γενιές να γνωρίσουν βιωματικά τον τρόπο λειτουργίας των παραδοσιακών αλευρόμυλων.

Η κριτική και ο έλεγχος είναι απολύτως θεμιτά. Όμως, πρέπει να βασίζονται σε πραγματικά και ακριβή στοιχεία», επισημαίνει ο Δήμος Ύδρας.

Κενά και αναπάντητα ερωτήματα

Παραμένει, ωστόσο, το ερώτημα γιατί το «παλαιό ζήτημα» -όπως αναφέρει ο δήμος- του αιτήματος «αλλαγής χρήσης των δύο εκ των τριών αναμόμυλων», που βρίσκεται σε εκκρεμότητα εδώ και χρόνια, δεν έχει αποσυρθεί μέχρι τώρα από τη δημοτική Αρχή αλλά «έχει δρομολογηθεί να αποσυρθεί ήδη πριν τη δημοσίευση της επιστολής της ΕΛΛΕΤ».

Γιατί η απόφαση του Δήμου Ύδρας να μην στηρίξει την πρόταση για μετατροπή των δύο ανεμόμυλων σε καταλύματα δεν είχε γνωστοποιηθεί στο ΚΑΣ πριν τις 24/07/2026 -ημερομηνία κατά την οποία η ΕΛΛΕΤ έστειλε τη δική της επιστολή;

Ακόμα, υπάρχει Χρηματικό Ένταλμα της Οικονομικής Υπηρεσίας του Δήμου Ύδρας με αριθμό 414/3.11.2021, με αιτιολογία πληρωμής «παροχή υπηρεσιών για τη διερεύνηση ένταξης της χρήσης φιλοξενίας-διαμονής επισκεπτών σε δύο κτίρια των ανεμόμυλων», συνολικού ποσού 7.833,08 ευρώ, αναρτημένο στη Διαύγεια, το οποίο περιπλέκει τα πράγματα.

Σε κάθε περίπτωση, η σημερινή στάση του Δήμου Ύδρας είναι θετική και η υπόθεση των ανεμόμυλων φέρνει στο προσκήνιο το ζήτημα της αποκατάστασης και του χαρακτήρα χρήσης των ιστορικών αυτών κτιρίων σε όλα τα νησιά, με αντικρουόμενα σχέδια και αντιλήψεις -όπως φαίνεται- να συγκρούονται για το μέλλον τους.