«Οικία Κοκοβίκου»: Εντυπωσιακές αρχαιότητες κάτω από το σπίτι της «Ελενίτσας» και του «Αντωνάκη»

​Το Υπουργείο Πολιτισμού, στο πλαίσιο της αποκατάστασης του κτηρίου, επί της οδού Τριπόδων 32, της γνωστής «οικίας Κοκοβίκου», στην Πλάκα και της μετατροπής της σε πολιτιστικό χώρο προβολής ταινιών ελληνικού κινηματογράφου, προχωρά στην προστασία και ανάδειξη των αρχαιοτήτων που αποκαλύφθηκαν στον αύλειο χώρο του ακινήτου, σε συνέχεια της ομόφωνης θετικής γνωμοδότησης του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Το κτήριο έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο με τον περιβάλλοντα χώρο του, ως εξαιρετικό δείγμα συγκροτήματος αθηναϊκής οικίας, ενώ η διάσωσή του συμβάλλει στην ιστορία της ελληνικής αρχιτεκτονικής. Οι μελέτες για την αποκατάσταση του κτηρίου και του περιβάλλοντος χώρου του εκπονήθηκαν με πόρους του υπουργείου Πολιτισμού.

Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: «Η διάσωση, η αποκατάσταση και η επανάχρηση του κτηρίου-μνημείου, επί της οδού Τριπόδων 32, από τα ελάχιστα πλέον σωζόμενα «αθηναϊκά σπίτια», συμβάλλει στην επανένταξή του στη σύγχρονη ζωή της πόλης. Στον αύλειο χώρο και στο ισόγειο της διατηρητέας οικίας ήλθαν στο φως, κατά τις ανασκαφικές εργασίες της περιόδου 2000-2003, αρχαία κατάλοιπα που χρονολογούνται από την κλασική έως τη βυζαντινή εποχή. Το έργο προστασίας, συντήρησης και ανάδειξης των αρχαιοτήτων έχει ως στόχο τη βελτίωση της εικόνας τους και του περιβάλλοντος χώρου, την προαγωγή της αναγνωσιμότητας και της εκπαιδευτικής τους αξίας, διασφαλίζοντας η απρόσκοπτη θέασή τους. Συνολικά, αποκαθίσταται η ιστορική εικόνα του κτηρίου, αναδεικνύεται ο μνημειακός του χαρακτήρας και διασφαλίζεται η καθολική προσβασιμότητα. Εκτελούνται εργασίες αποκατάστασης του κελύφους και ανασύστασης του, κυρίως, προσκτίσματος–συνοδού διώροφου κτηρίου, ώστε να αποκατασταθεί η τυπολογία της αθηναϊκής αυλής, συνδυαστικά με την διαχείριση του μετώπου της οδού Τριπόδων, καθώς και της λειτουργικής αναβάθμισης του κτηρίου για τη νέα του χρήση. Το κτηριακό συγκρότημα ανασυγκροτείται στην ιστορική του εικόνα, προσφέροντας πολλαπλό όφελος τόσο για την ανάδειξη της οδού Τριπόδων, όσο και για τον ιστορικό χαρακτήρα της Πλάκας».

Το έργο αφορά στην προστασία και ανάδειξη των αρχαιοτήτων στον περιβάλλοντα χώρο του ακινήτου, οι οποίες τεκμηριώνουν τη χρήση του χώρου από τους αρχαίους μέχρι τους νεότερους χρόνους. Πρόκειται για τη μορφολογική και δομική αποκατάσταση των αρχαίων αρχιτεκτονικών καταλοίπων λαμβάνοντας υπόψη την εγκεκριμένη μελέτη αποκατάστασης του διατηρητέου κτηρίου, μιας λαϊκής τριώροφης κατοικίας με υπόγειο και αυλή. Κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του οικοπέδου εντοπίσθηκε η αρχαία οδός Τριπόδων με στρωματογραφία από τη σύγχρονη εποχή έως τον 4ο αιώνα π.Χ. Σε βάθος περίπου δύο μέτρων από τη στάθμη της σύγχρονης οδού Τριπόδων, βρέθηκε το εσωτερικό δυτικό ανάλημμα της οδού μαζί με πώρινο αγωγό και αλληλοκαλυπτόμενους πήλινους αγωγούς. Το ανάλημμα της οδού διακόπτεται από κλιμακωτή άνοδο με τουλάχιστον τέσσερις βαθμίδες. Εκατέρωθεν της κλίμακας εντοπίζονται δύο τετράγωνες κρηπίδες πιθανώς Χορηγικών Μνημείων. Στο ισόγειο της διατηρητέας οικίας σώζονται αρχαία κατάλοιπα, όπως αναλημματικός τοίχος της ελληνιστικής περιόδου, τμήματα του οποίου βρέθηκαν και σε γειτονικά ακίνητα, καθώς και τμήμα του πήλινου αγωγού «πεισιστράτειου ή κιμώνειου».

Στη δυτική πλευρά του αύλειου χώρου βρέθηκε φρεατοδεξαμενή, η οποία περιέπεσε σε αχρηστία και γέμισε με μεγάλη ποσότητα κεραμικής απόθεσης (κυρίως, αγγεία συμποσίων) του τελευταίου τετάρτου του 4ου αιώνα π.Χ. Στο μεσαίο δωμάτιο υπάρχουν κατάλοιπα παλαιοχριστιανικού κτηρίου, ενώ στο νότιο δωμάτιο έχουν εντοπιστεί οδοστρώματα ανιούσας οδού κλασικών, αρχαϊκών και γεωμετρικών χρόνων. Εντοπίστηκαν, επίσης, παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά κατάλοιπα, τα οποία έχουν ως επί το πλείστον απομακρυνθεί. Τα προς ανάδειξη αρχιτεκτονικά κατάλοιπα ανάγονται στον 4ο αιώνα π.Χ.

Οι εργασίες περιλαμβάνουν τη στερέωση και συντήρηση των αρχαίων καταλοίπων, τη διατήρηση της αυθεντικότητας και τον σεβασμό των ιστορικών φάσεων, καθώς και την ένταξη νέων στοιχείων με σαφή διάκριση από τα αυθεντικά. Παράλληλα, επιδιώκεται η ασφαλής και απρόσκοπτη κίνηση των επισκεπτών και η ενημέρωσή τους. Η στέγαση των αρχαιοτήτων αποτελεί βασικό μέτρο προστασίας τους από περιβαλλοντικούς παράγοντες, κυρίως το νερό. Τα αρχαιολογικά κατάλοιπα καλύπτονται κυρίως από υπερυψωμένο δάπεδο που διαμορφώνει την αυλή της διατηρητέας οικίας, το οποίο επεκτείνεται ανατολικά, ώστε να στεγάζεται πλήρως το σωζόμενο τμήμα του μνημείου. Τα κατάλοιπα παραμένουν ορατά και προσβάσιμα κάτω από το νέο επίπεδο, ενώ τμήμα του οικοπέδου παραμένει ελεύθερο κατασκευών. Η προστασία συμπληρώνεται με σύστημα αποστράγγισης, απομάκρυνσης των υδάτων και διαχείρισης της βλάστησης, ώστε να αποτρέπεται η διάβρωση και η ανερχόμενη υγρασία στα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.

Όσον αφορά στην αποκατάσταση και ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου, δίνεται έμφαση στην ανάδειξη των αρχαίων οδών (Τριπόδων και κάθετης ρύμης), των χορηγικών μνημείων και των κτηριακών καταλοίπων. Η πρόσβαση στον αρχαιολογικό χώρο προβλέπεται μέσω ανεξάρτητης εισόδου, από την οδό Τριπόδων, με μεταλλική κλίμακα και διευρυμένο πλατύσκαλο που γεφυρώνει την υψομετρική διαφορά, διευκολύνοντας την πρόσβαση των ΑμεΑ. Η ανάδειξη του μνημείου ενισχύεται με την τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων και νυχτερινό φωτισμό των καταλοίπων.