Πού βρίσκονται τα καταφύγια σε Αθήνα και Πειραιά

Κάτω από τους δρόμους της Αθήνας και του Πειραιά υπάρχει ένα δίκτυο υπόγειων χώρων που οι περισσότεροι πολίτες δεν έχουν δει ποτέ. Πρόκειται για τα καταφύγια πολιτικής προστασίας, εγκαταστάσεις που δημιουργήθηκαν για να προστατεύσουν τον άμαχο πληθυσμό σε περιόδους κρίσης.

Παρότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση, τα καταφύγια αυτά αποτελούν μια σιωπηλή υπενθύμιση της ιστορίας αλλά και της ανάγκης προετοιμασίας για κάθε έκτακτη συνθήκη.

Η ιστορία πίσω από τα καταφύγια της Αθήνας

Η δημιουργία καταφυγίων στην Αθήνα ξεκινά πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Την περίοδο εκείνη θεσπίστηκε νομοθεσία που υποχρέωνε τα νέα κτίρια να διαθέτουν υπόγειους χώρους που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως καταφύγια για τους πολίτες σε περίπτωση βομβαρδισμών.

Στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής δημιουργήθηκαν μεγάλα υπόγεια συγκροτήματα σε λόφους της πόλης, όπως στον Λυκαβηττό και τον Αρδηττό. Παράλληλα, στο κέντρο της Αθήνας κατασκευάστηκαν καταφύγια σε διάφορα σημεία, συχνά κάτω από πολυσύχναστους δρόμους.

Με την πάροδο των δεκαετιών, αρκετοί από αυτούς τους χώρους εγκαταλείφθηκαν ή ενσωματώθηκαν σε κτίρια. Μερικοί διατηρούνται μέχρι σήμερα ως ιστορικά σημεία μνήμης, που θυμίζουν τις δύσκολες στιγμές της Κατοχής και των βομβαρδισμών.

Πόσα καταφύγια υπάρχουν σήμερα στην Ελλάδα

Σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία, στην Ελλάδα υπάρχουν περίπου 2.892 καταφύγια πολιτικής προστασίας. Η συνολική χωρητικότητά τους εκτιμάται ότι μπορεί να καλύψει σχεδόν 2 εκατομμύρια ανθρώπους, με δυνατότητα αύξησης περίπου κατά 30% σε περίπτωση ανάγκης.

Στην Αττική υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 992 χώροι προστασίας, οι οποίοι βρίσκονται σε δημόσια κτίρια αλλά και σε ιδιωτικές εγκαταστάσεις.

Για λόγους ασφάλειας, οι ακριβείς τοποθεσίες τους δεν δημοσιοποιούνται.

Αθήνα: Πού βρίσκονται τα ιστορικά καταφύγια

Η πρωτεύουσα διαθέτει αρκετούς υπόγειους χώρους που δημιουργήθηκαν κυρίως κατά τον 20ό αιώνα.

Λυκαβηττός και Αρδηττός

Στους δύο αυτούς λόφους υπάρχουν μεγάλα υπόγεια καταφύγια με σημαντική χωρητικότητα, τα οποία δημιουργήθηκαν κυρίως για προστασία του άμαχου πληθυσμού σε περίπτωση αεροπορικών επιδρομών.

Κέντρο Αθήνας

Σημεία κάτω από δρόμους όπως η Ερμού, η Βουκουρεστίου, η Βουλής και η Κοραή φιλοξενούσαν κατά το παρελθόν υπόγειους χώρους που χρησιμοποιήθηκαν ως καταφύγια.

Ορισμένα από αυτά τα σημεία διατηρούνται μέχρι σήμερα και λειτουργούν περισσότερο ως ιστορικά τεκμήρια μιας δύσκολης εποχής.

Πειραιάς: Τα καταφύγια γύρω από το λιμάνι

Λόγω της στρατηγικής σημασίας του λιμανιού, ο Πειραιάς διέθετε επίσης υπόγειες εγκαταστάσεις προστασίας, πολλές από τις οποίες δημιουργήθηκαν την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. O FLASH με εκτενές ρεπορτάζ των συναδέλφων Αθανασίας Ανεζάκη και Γιάννη Κέμμου, είχε καταγράψει την κατάσταση των καταφυγίων του Πειραιά. 

Καταφύγια εντοπίζονται κυρίως σε περιοχές κοντά σε λιμενικές και βιομηχανικές ζώνες.

Σε ανεπίσημες αναφορές περιλαμβάνονται σημεία όπως:

• Προφήτης Ηλίας
• Καστέλα
• Δραπετσώνα

Η πρόσβαση σε αυτούς τους χώρους είναι σήμερα περιορισμένη, ενώ η λειτουργικότητά τους εξαρτάται από τη συντήρηση και την προετοιμασία των αρμόδιων υπηρεσιών.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες

Υπάρχουν ορισμένα βασικά δεδομένα που πρέπει να γνωρίζει κανείς για τα καταφύγια πολιτικής προστασίας:

• Δεν υπάρχουν δημόσιοι χάρτες με ακριβείς τοποθεσίες για λόγους ασφάλειας.
• Πολλά από τα παλιά καταφύγια δεν είναι πλήρως συντηρημένα ή λειτουργικά.
• Την ευθύνη συντήρησης και ενημέρωσης έχει η Πολιτική Προστασία.

Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης οι πολίτες θα λάβουν οδηγίες από τις αρχές και τους δήμους.

Γιατί η γνώση της ύπαρξής τους έχει σημασία

Η Αθήνα και ο Πειραιάς κρύβουν κυριολεκτικά κάτω από τα πόδια μας ένα δίκτυο υπόγειων χώρων που μπορούν να προστατεύσουν χιλιάδες ανθρώπους.

Οι περισσότεροι από αυτούς τους χώρους δεν είναι ορατοί στην καθημερινότητα της πόλης. Ωστόσο η ύπαρξή τους αποτελεί μέρος της ιστορίας αλλά και της σύγχρονης πολιτικής προστασίας.

Σε κάθε έκτακτη κατάσταση, η σωστή ενημέρωση, η ψυχραιμία και η τήρηση των οδηγιών των αρμόδιων αρχών είναι τα βασικά στοιχεία ώστε αυτά τα καταφύγια να μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν αποτελεσματικά.