Σχεδόν 700 άστεγοι στην Αθήνα - Οι αιτίες που τους οδήγησαν στον δρόμο

Στοιχεία για την εικόνα της αστεγίας στην Αθήνα, αλλά και τις δράσεις που εφαρμόζονται για την αντιμετώπισή της, διαβιβάστηκαν στη Βουλή στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου. Η καταγραφή πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025 από τον Δήμο Αθηναίων σε συνεργασία με το Πάντειο Πανεπιστήμιο και αφορά συνολικά 681 άτομα.

Από αυτά, τα 384 εντοπίστηκαν στον δρόμο και τα υπόλοιπα 297 μέσω φορέων. Στην έρευνα δεν συμπεριλήφθηκαν άνθρωποι που διαμένουν σταθερά σε διαμερίσματα ή σε δομές υποστηριζόμενης διαβίωσης.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 71% των καταγεγραμμένων αστέγων ήταν άνδρες και το 29% γυναίκες, ενώ το 69,9% ήταν Έλληνες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηλικιακή σύνθεση, καθώς το 62% ήταν άνω των 50 ετών και μόλις το 8% κάτω των 30. Επιπλέον, το 65,8% δήλωσε ότι ζει μόνο του, χωρίς την υποστήριξη συντρόφου ή οικογένειας.

Για πόσα χρόνια μένουν χωρίς στέγη και ποιες είναι οι βασικές αιτίες

Τα στοιχεία αποτυπώνουν και τη μακροχρόνια διάσταση του φαινομένου. Συγκεκριμένα, το 31,6% των ανθρώπων που καταγράφηκαν δεν διέθετε αυτόνομη στέγη για περισσότερα από πέντε χρόνια, ενώ το 24,9% βρισκόταν σε αντίστοιχη κατάσταση για διάστημα από δύο έως πέντε χρόνια.

Ως προς τους λόγους που οδήγησαν στην απώλεια κατοικίας, το 72,2% ανέφερε οικονομικές δυσκολίες, το 37,9% προβλήματα υγείας και εξαρτήσεων και το 30,2% οικογενειακά ζητήματα. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σύνδεση της αστεγίας με πολλαπλές και συχνά αλληλένδετες κοινωνικές και οικονομικές δυσκολίες.

Η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, επισημαίνει ότι η αντιμετώπιση της αστεγίας και του στεγαστικού αποκλεισμού αποτελεί βασικό σκέλος της κοινωνικής πολιτικής, με στόχο την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, την πρόσβαση σε κατάλληλη κατοικία και την κοινωνική επανένταξη ατόμων και οικογενειών που βρίσκονται χωρίς στέγη ή σε επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης.

Όπως αναφέρει, το υπουργείο σχεδιάζει και υποστηρίζει προγράμματα στεγαστικής συνδρομής και κοινωνικής προστασίας, τα οποία υλοποιούνται σε συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση και άλλους φορείς κοινωνικής φροντίδας. Η εφαρμογή των τοπικών παρεμβάσεων και η παροχή υπηρεσιών προς τους αστέγους στον Δήμο Αθηναίων πραγματοποιούνται από τους αρμόδιους φορείς, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες αρμοδιότητές τους.

Τα προγράμματα στέγασης και στήριξης στην Αθήνα

«Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους»

Το πρόγραμμα απευθύνεται σε άτομα και οικογένειες που αντιμετωπίζουν έλλειψη ή επισφάλεια στέγης, με βασικό στόχο την εξασφάλιση κατοικίας, την ψυχοκοινωνική υποστήριξη και την ενίσχυση της κοινωνικής και επαγγελματικής τους επανένταξης.

Με το άρθρο 15 του νόμου 4756/2020 θεσμοθετήθηκε ως μόνιμη δημόσια πολιτική, προβλέποντας την εφαρμογή του ανά διετία με πόρους του κρατικού προϋπολογισμού. Η σχετική διάταξη τροποποιήθηκε με το άρθρο 3 του νόμου 5107/2024.

Οι βασικοί άξονες του προγράμματος είναι τρεις:

• Επιδότηση ενοικίου για 24 μήνες, καθώς και κάλυψη δαπανών οικοσκευής και άλλων λειτουργικών αναγκών του νοικοκυριού.
• Υπηρεσίες υποστήριξης και διασύνδεσης με συμπληρωματικές κοινωνικές παροχές, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα και το Επίδομα Στέγασης.
• Δράσεις ενεργοποίησης, κατάρτισης και προώθησης στην εργασία, μεταξύ άλλων μέσω επιδότησης απασχόλησης, κάλυψης μη μισθολογικού κόστους, ενίσχυσης για τη δημιουργία επιχείρησης και παροχής κατάρτισης.

Το πρόγραμμα υλοποιείται από δήμους, σε συνεργασία με νομικά πρόσωπά τους ή πιστοποιημένους μη κερδοσκοπικούς φορείς ιδιωτικού δικαίου.

Στο πλαίσιο της πρόσκλησης του 2024 εγκρίθηκαν 41 αιτήσεις χρηματοδότησης, συνολικού προϋπολογισμού 20 εκατ. ευρώ. Δικαιούχοι είναι 89 δήμοι, τρία Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας και ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων. Με βάση τα εγκεκριμένα σχέδια, προβλέπεται να ενταχθούν 879 νοικοκυριά, με συνολικά 1.560 ωφελούμενους.

Ειδικά για τον Δήμο Αθηναίων, στο πρόγραμμα «Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους ΙΙΙ» δικαιούχος είναι ο ίδιος ο Δήμος και διαχειριστής η Εταιρεία Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής Αθηνών (ΕΑΤΑ). Το εγκεκριμένο σχέδιο προβλέπει την ένταξη 46 νοικοκυριών, με 60 ωφελούμενους, και διαθέτει προϋπολογισμό 1.120.000 ευρώ.

Πρόγραμμα «Κάλυψη»

Το πρόγραμμα «Κάλυψη», που θεσπίστηκε με τον νόμο 5006/2022, αξιοποιεί διαμερίσματα τα οποία είχαν χρησιμοποιηθεί στο πρόγραμμα «ΕΣΤΙΑ», προκειμένου να διατεθούν για κοινωνική μίσθωση.

Απευθύνεται σε νέους ηλικίας 25 έως 39 ετών, οι οποίοι είναι δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και δεν διαθέτουν ιδιόκτητη πρώτη κατοικία. Για την υλοποίησή του, το υπουργείο συνεργάζεται με δήμους ή συμπράξεις δήμων μέσω προγραμματικών συμβάσεων. Οι δήμοι μπορούν επίσης να συμπράττουν με νομικά πρόσωπά τους, μεταξύ των οποίων και αναπτυξιακές εταιρείες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Τη διαχείριση και την παρακολούθηση του προγράμματος, καθώς και την καταβολή της χρηματοδότησης στους συμβαλλόμενους φορείς, έχει ο ΟΠΕΚΑ. Μέσω του προγράμματος έχουν ήδη στεγαστεί στον Δήμο Αθηναίων 49 νοικοκυριά, με συνολικά 99 ωφελούμενους.

Πιλοτικό πρόγραμμα Κοινωνικής Κατοικίας

Παράλληλα, στους Δήμους Αθηναίων και Θεσσαλονίκης εφαρμόζεται πιλοτικό πρόγραμμα Οικονομικά Προσιτής Κατοικίας, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Στόχος είναι η πρόληψη και η αντιμετώπιση του στεγαστικού αποκλεισμού ευάλωτων ομάδων, μέσω της αξιοποίησης αδρανών κατοικιών του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα. Για τον σκοπό αυτό προβλέπονται κίνητρα προς τους ιδιοκτήτες, ώστε να εντάξουν τα ακίνητά τους σε δίκτυο κοινωνικής μίσθωσης και να τα διαθέσουν σε ευάλωτα νοικοκυριά με μακροχρόνιες συμβάσεις και μειωμένο ενοίκιο.

Η χρηματοδότηση καλύπτει την ανακαίνιση 50 διαμερισμάτων, από τα οποία 10 βρίσκονται στην Αθήνα και 40 στη Θεσσαλονίκη, καθώς και την τεχνική υποστήριξη του προγράμματος. Αντίθετα, το κόστος των μισθωμάτων, του οικιακού εξοπλισμού και των λογαριασμών επιβαρύνει τους δικαιούχους, οι οποίοι μπορούν να αξιοποιούν δικούς τους πόρους ή να εντάσσονται σε άλλα προγράμματα κοινωνικής στήριξης, εφόσον πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις.

Στην Αθήνα, η δράση στοχεύει στην υποστήριξη ευάλωτων κατοίκων που βρίσκονται σε στεγαστική επισφάλεια, με την ανακαίνιση αδρανών κατοικιών και την ένταξή τους στο δίκτυο οικονομικά προσιτής στέγης. Οι ιδιοκτήτες λαμβάνουν κίνητρα για την κάλυψη εργασιών ανακαίνισης, υλικών και άλλων υπηρεσιών, με αντάλλαγμα τη διάθεση των κατοικιών σε ωφελούμενους με μίσθωμα χαμηλότερο από τη μέση τιμή της αγοράς.

Δομές φιλοξενίας και ηλεκτρονική πλατφόρμα για τους αστέγους

Το πλαίσιο λειτουργίας των δομών υποστήριξης αστέγων καθορίζεται από την Κοινή Υπουργική Απόφαση Δ23/οικ.19061-1457/2016, η οποία ορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές για τα Υπνωτήρια, τα Ανοικτά Κέντρα Ημέρας Αστέγων, τους Ξενώνες Μεταβατικής Φιλοξενίας και τα Υποστηριζόμενα Διαμερίσματα.

Παράλληλα, εξακολουθεί να λειτουργεί η ηλεκτρονική πλατφόρμα, η οποία συνδέει τους φορείς που παρέχουν υπηρεσίες σε αστέγους. Μέσω αυτής είναι δυνατή η ηλεκτρονική υποβολή και διαχείριση αιτημάτων στέγασης, η παρακολούθηση της διαθεσιμότητας κλινών ανάλογα με το προφίλ και τις ανάγκες των αιτούντων, καθώς και η εξαγωγή στατιστικών στοιχείων για τις στεγαστικές ανάγκες.

Στον Δήμο Αθηναίων λειτουργούν σήμερα τρία Υπνωτήρια Αστέγων, δύο Ανοικτά Κέντρα Ημέρας Αστέγων και τρεις Ξενώνες Μεταβατικής Φιλοξενίας.

Όπως καταλήγει η υπουργός, η αντιμετώπιση της αστεγίας απαιτεί συντονισμένη συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων και τους υπόλοιπους αρμόδιους φορείς. Στόχος είναι οι διαθέσιμες παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων που βρίσκονται χωρίς σταθερή κατοικία και να ενισχύουν την πρόσβασή τους σε στέγαση και κοινωνική υποστήριξη.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ