Walkman: Γιατί το σύμβολο των '80s θεωρήθηκε απειλή για την κοινωνία

Το Walkman έγινε σύμβολο των '80s, όμως όταν κυκλοφόρησε θεωρήθηκε απειλή για την κοινωνία, την ασφάλεια και τις ανθρώπινες σχέσεις.

Από τη νοσταλγία στην καχυποψία

Σήμερα, το Walkman είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα παλιό κασετόφωνο. Είναι ένα σύμβολο της δεκαετίας του '80, της εποχής που η μουσική βγήκε από το σαλόνι και ακολούθησε τον καθένα στις βόλτες, στα λεωφορεία και στις καλοκαιρινές διακοπές. Η εικόνα ενός εφήβου με τζιν, αθλητικά παπούτσια και τα πορτοκαλί αφρώδη ακουστικά της Sony μοιάζει σχεδόν με σκηνή από οικογενειακό άλμπουμ.

Κι όμως, όταν εμφανίστηκε για πρώτη φορά, το Walkman δεν αντιμετωπίστηκε μόνο με ενθουσιασμό. Για αρκετούς αποτέλεσε αιτία ανησυχίας, ενώ δεν έλειψαν όσοι το χαρακτήρισαν ακόμη και... απειλή για την κοινωνία.

Η μικρή συσκευή που άλλαξε τις καθημερινές μας συνήθειες

Σαν σήμερα, την 1η Ιουλίου 1979 η Sony παρουσίασε το πρώτο Walkman, δίνοντας στους ανθρώπους τη δυνατότητα να ακούνε τη δική τους μουσική όπου κι αν βρίσκονται. Ήταν μια ιδέα απλή, αλλά επαναστατική.

Τα ελαφριά στερεοφωνικά ακουστικά – αισθητά μικρότερα και ελαφρύτερα από όσα κυκλοφορούσαν μέχρι τότε – έκαναν εφικτό κάτι που σήμερα θεωρείται αυτονόητο: να περπατά κανείς στον δρόμο ακούγοντας τη δική του κασέτα, χωρίς να ενοχλεί κανέναν και χωρίς να εξαρτάται από το πρόγραμμα κάποιου ραδιοφωνικού σταθμού.

Γεννήθηκε έτσι μια εντελώς νέα εικόνα της πόλης: O άνθρωπος που κινείται μέσα στο πλήθος, αλλά ακούει μόνο τη δική του μουσική.

Οι διανοούμενοι που είδαν... αποξένωση

Αυτή ακριβώς η νέα εικόνα ήταν που προκάλεσε τις πρώτες έντονες αντιδράσεις. Ορισμένοι διανοούμενοι της εποχής πίστευαν ότι το Walkman δεν απομόνωνε απλώς τον ήχο του περιβάλλοντος, αλλά και τον ίδιο τον άνθρωπο από την κοινωνική ζωή.

Ο φιλόσοφος Άλαν Μπλουμ, στο βιβλίο The Closing of the American Mind (1987), επιτέθηκε στη νέα αυτή συνήθεια με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, θεωρώντας ότι ενίσχυε μια κουλτούρα εσωστρέφειας και ατομικισμού.

Από την πλευρά του, ο συγγραφέας Τζον Ζερζάν κατέταξε το Walkman στα τεχνολογικά μέσα που, κατά την άποψή του, απομάκρυναν τον άνθρωπο από την πραγματική κοινωνική επαφή.

Δεν έλειψαν μάλιστα και οι συγκρίσεις με το «soma», το φανταστικό ναρκωτικό του μυθιστορήματος Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος του Άλντους Χάξλεϊ, καθώς αρκετοί θεωρούσαν ότι τα ακουστικά δημιουργούσαν μια «φούσκα» που απέκοπτε τον χρήστη από την πραγματικότητα.

Σήμερα οι φόβοι αυτοί ακούγονται οικείοι. Παρόμοιες συζητήσεις γίνονται πλέον για τα smartphones, τα social media ή ακόμη και την τεχνητή νοημοσύνη.

Όταν το Walkman έγινε... ζήτημα δημόσιας ασφάλειας

Οι αντιδράσεις, όμως, δεν περιορίστηκαν στη θεωρία.

Καθώς αυξάνονταν τα περιστατικά με πεζούς, ποδηλάτες ή οδηγούς που φορούσαν ακουστικά και δεν αντιλαμβάνονταν τι συνέβαινε γύρω τους, αρκετές αμερικανικές πολιτείες θέσπισαν περιορισμούς στη χρήση τους κατά την οδήγηση ή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις κυκλοφορίας.

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση καταγράφηκε στην πόλη Γούντμπριτζ του Νιου Τζέρσεϊ, όπου θεσπίστηκε κανονισμός που απαγόρευε ακόμη και τη διάσχιση δρόμου φορώντας ακουστικά. Η παράβαση μπορούσε να επιφέρει πρόστιμο και, θεωρητικά, ακόμη και σύντομη ποινή φυλάκισης.

Η απόφαση προκάλεσε διεθνές ενδιαφέρον και έγινε θέμα ακόμη και στα διεθνή μέσα ενημέρωσης.

Ο άνθρωπος που συνελήφθη επίτηδες

Η πιο παράξενη ιστορία εκείνης της περιόδου είχε πρωταγωνιστή τον 65χρονο Όσκαρ Γκρος.

Την ημέρα εφαρμογής του νέου κανονισμού εμφανίστηκε μπροστά σε αστυνομικό φορώντας επιδεικτικά τα ακουστικά του και διέσχισε τον δρόμο. Το παράδοξο ήταν ότι τα ακουστικά δεν ήταν καν συνδεδεμένα με Walkman. Στόχος του ήταν να αμφισβητήσει δημόσια τον νόμο.

Συνελήφθη, του επιβλήθηκε πρόστιμο 50 δολαρίων και δήλωσε πως ήταν έτοιμος ακόμη και να οδηγηθεί στη φυλακή για να υπερασπιστεί την άποψή του. «Δεν μου έδωσε καν την ευκαιρία να πω ότι ήμουν πρόθυμος να εκτίσω ποινή φυλάκισης», είχε δηλώσει εκνευρισμένος σε δημοσιογράφο.

Σχεδίαζε μάλιστα να φτάσει την υπόθεση μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, ωστόσο εγκατέλειψε την προσπάθεια όταν σημειώθηκε θανατηφόρο τροχαίο με πεζό που φορούσε ακουστικά.

Από «κίνδυνος» σε σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής

Η ιστορία του Walkman θυμίζει ότι σχεδόν κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή συνοδεύεται από φόβους και υπερβολές.

Η συσκευή που κάποτε κατηγορήθηκε ότι απομονώνει τους ανθρώπους έγινε τελικά ένα από τα πιο αγαπημένα αντικείμενα της ποπ κουλτούρας. Άνοιξε τον δρόμο για το Discman, τα MP3 players, το iPod και, τελικά, για τη σημερινή εποχή του streaming.

Και ίσως εκεί να βρίσκεται η μεγαλύτερη ειρωνεία. Το Walkman δεν έμεινε στην ιστορία για τις απαγορεύσεις, τις αντιδράσεις ή τις ανησυχίες που προκάλεσε. Έμεινε γιατί χάρισε σε εκατομμύρια ανθρώπους την αίσθηση ότι μπορούσαν να έχουν τη μουσική τους πάντα μαζί τους.

Όσο για τις «παλιές καλές εποχές» που τόσο συχνά νοσταλγούμε, η ιστορία του αποδεικνύει ότι ούτε τότε η τεχνολογία γινόταν δεκτή χωρίς αμφισβήτηση. Απλώς, με το πέρασμα του χρόνου, οι φόβοι ξεθώριασαν και έμεινε μόνο ο ήχος της κασέτας που ξεκινούσε να παίζει με το πάτημα του Play.