15.000 χρόνια οι καλύτεροι φίλοι - Η ιστορία πίσω από τον δεσμό ανθρώπου και σκύλου
Η ζεστή φιλία του ανθρώπου με τον σκύλο φαίνεται ότι κρατά από πολύ παλιά, καθώς η ανάλυση αρχαίου DNA δείχνει ότι δεσμός μεταξύ ανθρώπου και σκύλου χρονολογείται πάνω από 15.000 χρόνια.
Η πρωτοποριακή μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature, «μετακινεί» τα αρχαιότερα γενετικά στοιχεία από οικόσιτους σκύλους κατά 5.000 χρόνια πιο πίσω σε σχέση με αυτό που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Η μελέτη αποκαλύπτει ότι οι άνθρωποι-τροφοσυλλέκτες τάιζαν τους σκύλους και τους προσέφεραν τελετουργικές ταφές πολύ πριν την εμφάνιση της γεωργίας -οπότε και ο σκύλος απέκτησε έναν άμεσο χρησιμοθηρικό ρόλο.
Το αρχαιότερο δείγμα, ηλικίας 15.800 ετών, βρέθηκε θαμμένο δίπλα σε ανθρώπινα οστά στην Ανατολία της Τουρκίας. Το δεύτερο αρχαιότερο, μια γνάθος ηλικίας 14.300 ετών, ανακαλύφθηκε στην Gough’s Cave στο Σόμερσετ της Αγγλίας, όπου κατοικούσε μια φυλή γνωστή για κανιβαλιστικές τελετουργίες.
«Αυτό σημαίνει ότι πριν από 15.000 χρόνια, σκύλοι με πολύ διαφορετική καταγωγή υπήρχαν ήδη σε όλη την Ευρασία, από το Σόμερσετ μέχρι τη Σιβηρία. Αυτό αυξάνει την πιθανότητα η εξημέρωση να συνέβη κατά τη διάρκεια της τελευταίας παγετώδους περιόδου, πάνω από 10.000 χρόνια πριν εμφανιστούν άλλα οικόσιτα φυτά ή ζώα», εξηγεί στον Guardian, η Δρ. Lachie Scarsbrook, από το «Λουδοβίκειο-Μαξιμιλιάνειο» Πανεπιστήμιο του Μονάχου, μία από τις πρώτες συγγραφείς της μελέτης.
Σκύλοι ή λύκοι;
Προηγουμένως, τα αρχαιολογικά στοιχεία έδειχναν ότι οι σκύλοι ως οικόσιτα ζώα προέκυψαν από την εξημέρωση των γκρίζων λύκων, των άγριων προγόνων των σκύλων.
Μέχρι τώρα, τα αρχαιότερα «άμεσα» γενετικά στοιχεία για σκύλους ήταν μόλις 10.900 ετών, καθώς το DNA από παλαιότερα οστά δεν μπορούσε με βεβαιότητα να δώσει στοιχεία για διαχωρισμό των σκύλων από τους λύκους. Η ακριβής χρονολόγηση, η τοποθεσία και οι συνθήκες της εξημέρωσης παρέμεναν μυστήριο.
«Για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο μόνος τρόπος για να καταλάβουμε αν κάτι ήταν σκύλος ή λύκος ήταν να κοιτάξουμε τα οστά, κάτι που δεν είναι απαραίτητα αξιόπιστο», είπε ο Anders Bergström, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας και πρώην ερευνητής στο Francis Crick Institute.
Από τους «άγριους» προγόνους στις σημερινές ράτσες
Τα πιο πρόσφατα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν από δύο διεθνείς ομάδες επιστημόνων, παρέχουν πρωτοφανείς λεπτομέρειες για το πώς ξεκίνησε η αρχαία μας σχέση με τους σκύλους και δείχνουν ότι οι σύγχρονες ευρωπαϊκές ράτσες σκύλων, από μπουλντόγκ μέχρι λαμπραντόρ, μοιράζονται μεγάλο μέρος της καταγωγής τους με εκείνους που ζούσαν μαζί με τους αρχαίους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες στην Ευρώπη. Οι τότε σκύλοι πιθανότατα είχαν την εμφάνιση μικρών λύκων, ίσως με κοντύτερο ρύγχος και λιγότερο ισχυρές γνάθους.
Η πρώτη δημοσίευση, με τη συμμετοχή της Scarsbrook και επιστημόνων από το Natural History Museum, London, ανέλυσε DNA από οστά στην Gough’s Cave της Αγγλίας, στο Pınarbaşı της Τουρκίας και σε δύο τοποθεσίες στη Σερβία. Προηγμένες τεχνικές επέτρεψαν την ανασύνθεση ολόκληρων γονιδιωμάτων από μικρά κομμάτια αρχαίου DNA, δίνοντας τη δυνατότητα για καθαρή ταυτοποίηση του είδους για πρώτη φορά.
Τα ευρήματα αποκάλυψαν ότι οι σκύλοι ήταν ήδη διαδεδομένοι σε όλη την Ευρώπη και τη δυτική Ασία τουλάχιστον πριν από 14.000 χρόνια. Η ανάλυση των οστών στην Τουρκία έδειξε ότι οι σκύλοι κατανάλωναν διατροφή πλούσια σε ψάρι, αντίστοιχη με τη διατροφή των ανθρώπων της περιοχής. Παρόμοια διατροφικά πρότυπα παρατηρήθηκαν και στις άλλες τοποθεσίες, υποδηλώνοντας ότι οι σκύλοι τρέφονταν σκόπιμα από ανθρώπους.
Κηδείες και τελετές
Υπήρχαν επίσης ενδείξεις βαθιών συναισθηματικών δεσμών. Τα οστά τριών κουταβιών βρέθηκαν θαμμένα πάνω από τα πόδια ενός ανθρώπου στο Pınarbaşı, αντικατοπτρίζοντας τις περίτεχνες ταφές των ανθρώπων από αυτή την ομάδα.
Στην Gough’s Cave στην Αγγλία, όπου ο τοπικός πληθυσμός εκτελούσε μακάβριες τελετές με ανθρώπινα λείψανα, η αρχαία γνάθος σκύλου φαίνεται ότι είχε σκόπιμα τρύπες σε κάθε πλευρά. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι πιθανώς τα κατοικίδια σκυλιά καταναλώνονταν και μετά το θάνατό τους.
Οι ανταλλαγές
Η στενή γενετική σχέση μεταξύ των σκύλων στις τρεις τοποθεσίες υποδεικνύει ότι, μόλις εξημερώθηκαν, οι σκύλοι μπορεί να εξαπλώθηκαν γρήγορα στην Ευρώπη, πιθανώς ανταλλασσόμενοι μεταξύ διαφορετικών ομάδων.
«Το γεγονός ότι οι άνθρωποι αντάλλασσαν σκύλους τόσο νωρίς σημαίνει ότι αυτά τα ζώα πρέπει να ήταν σημαντικά», τονίζει ο Laurent Frantz, από το από το «Λουδοβίκειο-Μαξιμιλιάνειο» Πανεπιστήμιο του Μονάχου και πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
«Πρέπει να είχαν κάποια λειτουργία πέρα από το να είναι κατοικίδια. Είναι τρελό να σκεφτεί κανείς ότι θα τάιζαν αυτόν τον αρκετά μεγάλο σαρκοφάγο απλώς από καλοσύνη επειδή είναι χαριτωμένος», επισημαίνει.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι σκύλοι μπορεί να αύξαναν την αποτελεσματικότητα στο κυνήγι ή να λειτουργούσαν ως πρώιμο σύστημα προειδοποίησης ενάντια σε θηρευτές.
