ΔΝΤ: «Αγκάθι» για την ελληνική οικονομία και τις επενδύσεις η ταχύτητα της δικαιοσύνης

Η ελληνική δικαιοσύνη διέρχεται κρίσιμο σταυροδρόμι, προειδοποιεί νέα έρευνα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου  (ΔΝΤ). Οι καθυστερήσεις και οι γραφειοκρατικές αγκυλώσεις κλιμακώνονται, αποθαρρύνοντας επενδυτές και πλήττοντας την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, αναφέρει η μελέτη.

Από το παρασκήνιο στο προσκήνιο

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η εκδίκαση αστικών υποθέσεων σε πρώτο και δεύτερο βαθμό απαιτεί κατά μέσο όρο 1.200 ημέρες στην Ελλάδα, έναντι 446 ημερών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Αυτό το κενό κόστους και χρόνου επενδύσεων λειτουργεί τιμωρητικά για την ελληνική αγορά», τονίζει η έκθεση.

Η υπερφόρτωση των δικαστηρίων οφείλεται εν μέρει στην αργή ανάπτυξη εναλλακτικών τρόπων επίλυσης διαφορών, όπως η διαμεσολάβηση και η διαιτησία, οι οποίοι στην Ελλάδα άρχισαν να λειτουργούν ουσιαστικά μόλις τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα, το σχετικά χαμηλό κόστος κατάθεσης αγωγής ενθαρρύνει τη συχνή προσφυγή στα αστικά και διοικητικά δικαστήρια, αυξάνοντας χωρίς ουσιαστική ανάγκη τον όγκο των υποθέσεων.

Ανθρώπινοι πόροι και ψηφιακό χάσμα

Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα διαθέτει υψηλή αναλογία δικαστών ανά κάτοικο, το υποστηρικτικό προσωπικό παραμένει υποστελεχωμένο. Όπως σημειώνει η έκθεση, με ελλείψεις σε γραμματειακή υποστήριξη και τεχνική υποδομή, οι δικαστές αναγκάζονται να αναλαμβάνουν διοικητικά καθήκοντα, μειώνοντας την αποδοτικότητά τους.

Αναδεικνύεται επίσης ο ψηφιακός αναλφαβητισμός της δικαιοσύνης: η καθυστερημένη υιοθέτηση ηλεκτρονικής κατάθεσης εγγράφων, η έλλειψη τηλε-ακροάσεων και η περιορισμένη ψηφιοποίηση αρχείων συμβάλλουν σημαντικά στις καθυστερήσεις.

Απόθεμα υποθέσεων και ρυθμός εκκαθάρισης

Το στοκ των ενεργών υποθέσεων αυξάνεται αδιάκοπα, καθώς τα δικαστήρια ολοκληρώνουν λιγότερες υποθέσεις απ’ όσες δέχονται. Ο «ρυθμός εκκαθάρισης» (ratio νέων/ολοκληρωμένων υποθέσεων) παραμένει κάτω του 100% τόσο σε πρωτοβάθμιο όσο και σε δευτεροβάθμιο επίπεδο, καθυστερώντας περαιτέρω τις εκδικάσεις. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, αυτός ο δείκτης υποχώρησε κάτω από το 60%, δημιουργώντας τεράστιο όγκο εκκρεμοτήτων.

Κοιτάζοντας προς το εξωτερικό

Η μελέτη του ΔΝΤ προτείνει ως πρότυπα επιτυχημένες μεταρρυθμίσεις σε Πορτογαλία και Σλοβακία:

• Πορτογαλία (2011–2023): Αναθεώρηση αστικού κώδικα, ομαδοποίηση δικαστηρίων και οικονομίες κλίμακας. Ο χρόνος ολοκλήρωσης σε πρώτο βαθμό μειώθηκε από 400 σε 200 ημέρες εντός έξι ετών.
• Σλοβακία (2013–2019): Εκσυγχρονισμός διαδικασιών και ψηφιοποίηση. Ο χρόνος εκδίκασης υποθέσεων διολίσθησε από 500 σε 200 ημέρες, ενώ ο ρυθμός εκκαθάρισης ανέβηκε στο 120%.

Και στις δύο χώρες, η επιτάχυνση των διαδικασιών συνοδεύτηκε από αύξηση ξένων και εγχώριων επενδύσεων.

Τι προτείνει το ΔΝΤ για την Ελλάδα

1. Ψηφιοποίηση: Πλήρης υιοθέτηση ηλεκτρονικής κατάθεσης εγγράφων, τηλε-ακροάσεις και ολοκληρωμένα συστήματα διαχείρισης υποθέσεων.
2. Ενίσχυση προσωπικού: Πρόσληψη γραμματέων, νομικών βοηθών και IT ειδικών με εκπαίδευση σε ψηφιακές πλατφόρμες.
3. Απλούστευση διαδικασιών: Μείωση τυπικών προθεσμιών, απλοποίηση νομικών κωδίκων και προώθηση της διαμεσολάβησης με φορολογικά ή άλλη κίνητρα.
4. Δικαστικά τμήματα εξειδίκευσης: Σχηματισμός θεματικών δικαστικών ομάδων (π.χ. εμπορικών υποθέσεων) για καλύτερη κατανομή φόρτου εργασίας.

Ο δρόμος προς την αποδοτικότητα

Στελέχη της νομικής κοινότητας και επενδυτές συμφωνούν ότι χωρίς άμεσες παρεμβάσεις, η ελληνική δικαιοσύνη θα παραμείνει σημείο τριβής για κάθε επιχειρηματικό σχεδιασμό. Η τεχνολογία και η αύξηση των ανθρωπίνων πόρων δεν αρκούν από μόνα τους· απαιτείται θεσμική βούληση και πολιτική συνέχεια για να μετατραπεί η δικαστική μεταρρύθμιση σε μοχλό ανάπτυξης.