Ευρωπαϊκή Ένωση δυο ταχυτήτων: Νέα μέλη χωρίς δικαίωμα βέτο – Οι κίνδυνοι για την Ελλάδα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει ένα ριζοσπαστικό σχέδιο για την ένταξη νέων χωρών, όπως η Ουκρανία, η Μολδαβία και το Μαυροβούνιο, το οποίο περιλαμβάνει την αποδοχή τους χωρίς πλήρη δικαιώματα ψήφου (δηλαδή χωρίς δικαίωμα βέτο) στο αρχικό στάδιο της συμμετοχής τους.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, η πρόταση αυτή, που συζητείται ανεπίσημα μεταξύ διπλωματών και της Κομισιόν, έχει ως στόχο να παρακάμψει την αντίσταση χωρών όπως η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν, οι οποίες μπλοκάρουν τη διαδικασία, φοβούμενες τον ανταγωνισμό ή την υπονόμευση των συμφερόντων ασφαλείας.

Ωστόσο, πίσω από την προσπάθεια να καμφεί η επικίνδυνη για τα συμφέροντα της Ένωσης στάση συγκεκριμένων χωρών ή ηγετών όπως ο Βίκτορ Όρμπαν που έχει υπονομεύσει συστηματικά την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να επιβάλλει κυρώσεις στην Ρωσία μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία.

Το βέτο ως αντάλλαγμα

Σύμφωνα με την ιδέα για μια Ευρωπαϊκή Ένωση δυο ταχυτήτων, τα νέα μέλη θα λάβουν πλήρη δικαιώματα μόνο αφότου η Ε.Ε. ολοκληρώσει τις εσωτερικές της μεταρρυθμίσεις, όπως η μετάβαση στην ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία σε περισσότερους τομείς πολιτικής. Με αυτόν τον τρόπο, η διεύρυνση θα προχωρήσει χωρίς να απαιτείται η χρονοβόρα και δύσκολη αναθεώρηση των βασικών Συνθηκών της Ε.Ε.

Ο Άντον Χόφραϊτερ, πρόεδρος της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων του Γερμανικού Κοινοβουλίου, υπογράμμισε ότι «η διεύρυνση δεν πρέπει να επιβραδύνεται από μεμονωμένα κράτη-μέλη που μπλοκάρουν τις μεταρρυθμίσεις».

Πιεστική ανάγκη

Η ανάγκη για επιτάχυνση της διεύρυνσης καθίσταται στρατηγική προτεραιότητα λόγω της επεκτατικής πολιτικής της Ρωσίας. Την ίδια στιγμή, υπάρχει αυξανόμενη απογοήτευση στα υποψήφια κράτη των Δυτικών Βαλκανίων (όπως το Μαυροβούνιο, που διαπραγματεύεται από το 2012) και στην Ουκρανία, η οποία βλέπει την αίτησή της να μπλοκάρεται από την Ουγγαρία.

Ο Ουκρανός αναπληρωτής πρωθυπουργός, Ταράς Κάτσκα, ζήτησε «δημιουργικές» λύσεις, τονίζοντας πως «η αναμονή δεν είναι επιλογή».

Η ένταξη νέων μελών θεωρείται το βασικό γεωπολιτικό εργαλείο της Ε.Ε. απέναντι στην επιθετική Ρωσία, γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του επικείμενου «πακέτου διεύρυνσης», αναμένεται να προτείνει εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που θα προετοιμάσουν το μπλοκ για την ιστορική αυτή επέκταση.

Οι κίνδυνοι για χώρες όπως η Ελλάδα

Η ενδεχόμενη αλλαγή των κανόνων διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιτρέποντας σε νέα μέλη (όπως Ουκρανία, Μολδαβία, Δυτικά Βαλκάνια) να ενταχθούν χωρίς πλήρη δικαιώματα ψήφου (δηλαδή χωρίς βέτο) ή πριν την πλήρη αναθεώρηση των Συνθηκών, μπορεί να δημιουργήσει ενδεχόμενους κινδύνους και προκλήσεις για τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα.

Απώλεια ή αποδυνάμωση του εργαλείου του βέτο. Ο πρωταρχικός κίνδυνος προέρχεται από την ίδια τη μεταρρύθμιση που προτείνεται: την υιοθέτηση της Ψηφοφορίας με Ειδική Πλειοψηφία (QMV) σε περισσότερους τομείς, ώστε να παρακαμφθεί το βέτο.

Το βέτο αποτελεί το ύστατο εργαλείο της Ελλάδας για την προστασία των εθνικών της συμφερόντων (π.χ. σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, κυρώσεων, άμυνας, ή ακόμα και στη διαμόρφωση της ενιαίας ευρωπαϊκής στάσης απέναντι στην Τουρκία ή στο Κυπριακό). Η αντικατάστασή του με QMV μειώνει δραματικά τη διαπραγματευτική δύναμη της χώρας.

Εάν η λήψη αποφάσεων για την εξωτερική πολιτική γίνει με QMV, η Ελλάδα δεν θα μπορεί να μπλοκάρει αποφάσεις ή δηλώσεις που θεωρεί επιζήμιες ή δεν εξυπηρετούν τα εθνικά της θέματα, ιδίως όσον αφορά τις σχέσεις Ε.Ε.-Τουρκίας ή την επιβολή κυρώσεων.

Η ένταξη νέων, κυρίως φτωχότερων, χωρών στον «πυρήνα» της Ε.Ε., ακόμη και χωρίς βέτο, θα έχει άμεσες οικονομικές επιπτώσεις με αρνητικές συνέπειες, όπως τη μείωση Επιδοτήσεων (ΚΑΠ/ΕΣΠΑ). Η ένταξη μεγάλων γεωργικών χωρών (όπως η Ουκρανία) οδηγεί νομοτελειακά στη μείωση των κονδυλίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) και των Ταμείων Συνοχής (ΕΣΠΑ) που αναλογούν στα υφιστάμενα κράτη-μέλη, όπως η Ελλάδα, καθώς ο συνολικός "κουμπαράς" θα πρέπει να μοιραστεί σε περισσότερους δικαιούχους.

Η ελληνική αγροτική παραγωγή (ιδίως το ελαιόλαδο, που ήδη έχει κρούσματα νοθείας και υψηλές τιμές) θα αντιμετωπίσει έντονο ανταγωνισμό από τα προϊόντα των νέων μελών, τα οποία έχουν χαμηλότερο κόστος παραγωγής και ενδεχομένως μεγαλύτερες εκτάσεις.