Γιατί κοκκίνισε ο Θερμαϊκός: Η ερυθρά παλίρροια, οι νοτιάδες και η απειλή για το οικοσύστημα

Η εικόνα του Θερμαϊκού Κόλπου τις τελευταίες ημέρες θυμίζει περισσότερο σκηνικό περιβαλλοντικής κρίσης παρά το γνώριμο θαλάσσιο μέτωπο της Θεσσαλονίκης.

Η θάλασσα έχει αποκτήσει σε πολλά σημεία κοκκινωπές και καφετιές αποχρώσεις, η δυσοσμία είναι έντονη και μεγάλες μάζες φυτοπλαγκτόν σχηματίζουν ένα εκτεταμένο «χαλί» που απλώνεται σε μεγάλο μέρος του κόλπου.

Πρόκειται για το φαινόμενο της «ερυθράς παλίρροιας», μια μαζική άνθιση μικροοργανισμών που ευνοείται από τις υψηλές θερμοκρασίες, την άπνοια και τη συσσώρευση θρεπτικών ουσιών στα νερά. Αν και δεν θεωρείται άμεσα επικίνδυνο για τους λουόμενους ή τα ψάρια, η ολοένα συχνότερη εμφάνισή του προκαλεί ανησυχία στους επιστήμονες για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα.

Γιατί «κοκκίνισε» ο Θερμαϊκός

Σύμφωνα με τους ειδικούς, το φαινόμενο οφείλεται στην εκρηκτική ανάπτυξη φυτοπλαγκτού και συγκεκριμένα σε ετερότροφα δινομαστιγωτά πρωτόζωα των γενών Noctiluca και Spatulodinium.

Η λεγόμενη «ερυθρά παλίρροια» είναι η κοινή ονομασία της άνθισης φυτοπλαγκτού, όταν η συγκέντρωση των μικροοργανισμών γίνεται τόσο μεγάλη ώστε να αλλάζει το χρώμα της επιφάνειας της θάλασσας, δημιουργώντας αποχρώσεις από κόκκινο και πορτοκαλί έως καφέ.

Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, το χρώμα προέρχεται από τις φυσικές χρωστικές των μικροοργανισμών και δεν συνδέεται απαραίτητα με τοξικότητα.

«Το νερό κοκκίνισε λόγω υπεραύξησης μικροοργανισμών. Αν πρόκειται για μικροφύκη, το πιθανότερο είναι ότι το χρώμα οφείλεται σε καροτενοειδή. Οι συγκεκριμένοι οργανισμοί δεν θεωρούνται τοξικοί ούτε επιβλαβείς, αντίθετα έχουν υψηλή θρεπτική αξία», επισημαίνουν οι ειδικοί.

Οι υψηλές θερμοκρασίες και οι νοτιάδες «παγιδεύουν» το φαινόμενο

Ο ομότιμος καθηγητής Χημείας Περιβάλλοντος του ΑΠΘ, Κώστας Φυτιάνος, εξηγεί ότι ο Θερμαϊκός είναι ένας αβαθής κόλπος, ιδιαίτερα ευάλωτος σε τέτοιου είδους φαινόμενα.

Η απότομη άνοδος της θερμοκρασίας, σε συνδυασμό με τις αυξημένες συγκεντρώσεις αζώτου και φωσφόρου στα νερά και την έλλειψη επαρκούς οξυγόνωσης, δημιουργούν τις ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη του φυτοπλαγκτού.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται από τους παρατεταμένους νοτιάδες, οι οποίοι εμποδίζουν την ανανέωση των υδάτων και κρατούν το φαινόμενο «εγκλωβισμένο» στον κόλπο για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Όπως σημειώνει ο καθηγητής, το φαινόμενο εμφανίζεται πλέον σχεδόν κάθε χρόνο δύο φορές: στα τέλη της άνοιξης και ξανά στις αρχές του φθινοπώρου.

Ένα τεράστιο «χαλί» φυτοπλαγκτού σε όλο τον κόλπο

Η έκταση της ερυθράς παλίρροιας δεν περιορίζεται μόνο στο παραλιακό μέτωπο της Θεσσαλονίκης.

Σύμφωνα με τους ανθρώπους που επιχειρούν καθημερινά στον Θερμαϊκό, το φαινόμενο εκτείνεται από το λιμάνι μέχρι τα ανοιχτά, καλύπτοντας μεγάλο μέρος του κόλπου.

«Είναι σαν ένα τεράστιο χαλί που απλώνεται σε όλη την περιοχή», περιγράφουν χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι οι ισχυρότεροι άνεμοι που αναμένονται τις επόμενες ημέρες ίσως βοηθήσουν στη φυσική απομάκρυνση του φυτοπλαγκτού.

Στη μάχη το αντιρρυπαντικό σκάφος «Αλκίππη»

Για τον περιορισμό των επιπτώσεων, το αντιρρυπαντικό σκάφος «Αλκίππη» πραγματοποιεί καθημερινές επιχειρήσεις καθαρισμού στο παραλιακό μέτωπο της Θεσσαλονίκης.

Οι εργασίες επικεντρώνονται κυρίως στη συλλογή απορριμμάτων που παγιδεύονται στις μάζες του φυτοπλαγκτού, καθώς και στην απομάκρυνση επιφανειακών συσσωρεύσεων οργανικού υλικού.

Το πρόγραμμα καθαρισμού αναμένεται να συνεχιστεί καθ' όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, με τη χρηματοδότηση να καλύπτεται από την ΕΥΑΘ μετά τη λήξη της υφιστάμενης σύμβασης με τον ΟΦΥΠΕΚΑ.

Οι λύσεις που εξετάζουν οι επιστήμονες

Ο καθηγητής Περιβαλλοντικής Τεχνολογίας του ΑΠΘ, Γιάννης Κατσογιάννης, τονίζει ότι η οριστική αντιμετώπιση του προβλήματος περνά μέσα από τη μείωση των θρεπτικών φορτίων που καταλήγουν στον κόλπο, κυρίως από τη γεωργική δραστηριότητα.

Ωστόσο, επειδή κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο να επιτευχθεί άμεσα, εξετάζονται και τεχνολογικές λύσεις που εφαρμόζονται ήδη στο εξωτερικό.

Μία από αυτές είναι η χρήση αργιλικών ορυκτών, όπως ο καολινίτης, τα οποία ψεκάζονται στην επιφάνεια της θάλασσας και μπορούν να δεσμεύσουν το φυτοπλαγκτόν, οδηγώντας το στον πυθμένα. Η μέθοδος εφαρμόζεται εδώ και χρόνια στη Νότια Κορέα με θετικά αποτελέσματα.

Παράλληλα, συζητείται και η προμήθεια εξειδικευμένων σκαφών που θα μπορούν να συλλέγουν μεγάλες ποσότητες φυτοπλαγκτού, να φιλτράρουν το νερό και να το επιστρέφουν καθαρό στον κόλπο.

Οι «θαλάσσιοι καύσωνες» φέρνουν νέες απειλές

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το φαινόμενο συνδέεται άμεσα με τους λεγόμενους «θαλάσσιους καύσωνες», δηλαδή τις παρατεταμένες περιόδους κατά τις οποίες η θερμοκρασία της θάλασσας παραμένει ασυνήθιστα υψηλή.

Η αύξηση της θερμοκρασίας δημιουργεί συνθήκες ανοξίας, μειώνει τα επίπεδα οξυγόνου και μεταβάλλει τη φυσιολογία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Ήδη έχουν καταγραφεί προβλήματα στην ανάπτυξη του γόνου των μυδιών, μία από τις σημαντικότερες υδατοκαλλιέργειες της περιοχής, ενώ οι ειδικοί δεν αποκλείουν στο μέλλον σοβαρότερες επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα του Θερμαϊκού.

Το φαινόμενο είναι γνώριμο, αλλά γίνεται ολοένα πιο επίμονο

Η ερυθρά παλίρροια δεν αποτελεί νέο φαινόμενο για τον Θερμαϊκό Κόλπο. Αυτό που προβληματίζει πλέον τους επιστήμονες είναι η συχνότητα, η διάρκεια και η έντασή της.

Καθώς οι θερμοκρασίες της θάλασσας αυξάνονται και τα ακραία καιρικά φαινόμενα γίνονται συχνότερα, η εικόνα του κόλπου ενδέχεται να μετατραπεί από ένα παροδικό περιβαλλοντικό επεισόδιο σε μια μόνιμη πρόκληση για το οικοσύστημα της περιοχής.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ και voria.gr